Qidiruv

fl. 1. Qurilma, qurilish insho-oti bunyod etmoq, yasamoq.

Uy qurmoq. Qasr qurmoq. Shiypon qurmoq. Toʻgʻon qurmoq. Kanal qurmoq. Saroy qurib, shahar buzma. — Maqol

Yoru doʻstlar bilan hasharlashib, binoyiday maskan qurib oldim. — M. M. Doʻst, Lolazor

2. Oʻrnatmoq.

Tandir qurmoq. Uyga eshik qurmoq.

Sattorqul akang uyini yangi turmush qildi; oqlatdi, darchaning oʻrniga deraza qurdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Bir yerdan oʻchoq qilib, oshpalov qilmoqchi boʻlib, qozonni qurdi. — Nurali

3. Tashkil etmoq, barpo qilmoq, tuzmoq.

Yangi davlat qurmoq. Yangi jamiyat qurmoq.

4. Tashkillashtirmoq.

Shirin suhbat qurib qaymoqlashaylik — Habibiy

Har qalay, Joʻravoy bilan gurung qurib, tong ottiray dedi-ku. — S. Ahmad, Yulduz

Zeriksangiz, shohona ziyofatlar quring, bazmlar yasang, ixtiyor sizda. — Oybek, Ulugʻ yoʻl

Badiuzzamon beklarini, ishbilarmon yigitlarini yigʻib, jangga hozirlanish toʻgʻrisida kengash qurdi. — Oybek, Navoiy

2. Davra; partiya, gal (baʼzi oʻyinlarda)

Mayli, ikki qur oʻynayman-da, ketaman — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi

3. Guruh, davra

Yagʻrin tashlab, yelvagay, magʻrur, beparvo, Bir qur yigitlar kelar, yengil xuddi par — Gʻ. Gʻulom

Samadlar kirib oʻtirgandan buyon uch qur yangi mehmonlar kelib ketgan — Gʻ. Gʻulom, Yodgor

fl. 1. Suvi tugamoq (suv obyektlari haqida).

Orol dengizi qurib bormoqda. Yaxshi soʻzdan moy eriydi, Yomon soʻzdan soy quriydi. — Maqol

Yozda chashma qurib ketdi — Gulnorpari

2. zid. Rivojlanish, koʻkarishdan toʻxtamoq; koʻkarmoq.

Ekilgan koʻchatlarning baʼzilari quriyapti. Qurigan gul. Maysalar suv-sizlikdan quridi. Yashin urgan sada quriy boshladi. Chinor chirimas, archa qurimas. — Maqol

[Yoʻlchi] Ekini qurib qaqragan kam-bagʻal dehqonlarga doʻq qilib, gʻalva koʻtarishdan nafratlanar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Majnuntolning qurib tushgan shoxlari hovuz boʻyida ivirsib yotar edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

koʻchani kesib oʻtgan kichkina ariq labidagi yarmi qurigan katta tol panasiga oʻzini oldi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

3. Butunlay tugamoq, yoʻq boʻlmoq; bitmoq.

Mushukka qanot bitsa, sichqon zoti quriydi. — Maqol

Lutfullaning kulbasi qurib, qoʻlga ilinadigan hech narsa qolmadi. — Mirmuhsin, Gʻurbatdagi odam

Agar qishloqda oriyati butun erkakning urugʻi qurib ketgan boʻlsa, mana, oʻzim gaplashaman sen bilan. — N. Norqobilov, Toʻqnashuv

ot 1. Taqsimlanadigan narsaning kimga tegishini, navbatni va shu kabilarni hal qilish uchun tashlanadigan yoki olinadigan shartli belgi; shartli belgili narsa; chek.

Qura tashlab, navbatni aniqlamoq.

Qurʼaga koʻra, birinchi partiyada oq donalarni toj talabgori surdi. — Gazetadan

2. Fol ochish, faraz bilan topishda foydalaniladigan (ishlatiladigan) narsa(lar).

Jarxun maston qurʼani qoʻliga olib, Chambildagi voqealarni, qanday qilib darvozadan kirish yoʻlini axtardi. — Nurali

Xalqning taqdirini munajjimlarning qurʼalariga qarab emas, balki aql-idrokning talabiga koʻra hal etmak zarur. — Uygʻun va H. Sulton, Alisher Navoiy

ot Jismoniy, moddiy, maʼnaviy imkoniyat; kuch, quvvat.

Ey xudo, uchib yurgan parrandacha qurb, manzilat bermas ekansan, nima uchun xotin-qizlarni yaratding? — Hamza, Paranji sirlari

Faqirda qurb boʻlsa-yu, qani endi, sendan qochib qutulsa! — Oʻ. Hotamov, Qon va sut

ot 1. Uzun tanasini egib-yozib yoki juda koʻp oyoqlari vositasida sudralib yuradigan umurtqasiz mayda jonivor.

Koʻk qurt.

2. Baʼzi hasharotlar, mayda organizmlar nomi tarkibiga kiradi, masalan,

shilliq qurt, eshak qurt.

3. Baʼzi hasharotlarning tuxumidan yuzaga keladigan gʻumbak.

Olma qurti. Koʻsak qurti.

Mayiz bilan oʻrikni bir oz qurt yegan boʻlsa ham, pok-pokiza urib ketishibdi, azamatlar. — Hamza, Boy ila xizmatchi

4. Asosan tut bargi bilan boqiladigan, yetilib pilla oʻraydigan shunday gʻumbak.

Kurt boqmoq. Kurt tutmoq.

Oʻtgan yil bahorda qurtga barg kesgani tutga chiq-dim. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari