Qidiruv

fl. 1. Harorati koʻtarilmoq, baland boʻlmoq; isimoq (asosan havo harorati haqida).

Havo nihoyatda qizigan, otlar halloslab terlar. — Mirmuhsin, Meʼmor

Ertalabdanoq kun qiziy boshlaydi-da, choshgohga borganda quyoshdan olov yomgʻiri yogʻiladi. — H. Gʻulom, Binafsha atri

2. Biror narsa (olov va boshqalar) taʼsirida tana harorati oshmoq, koʻtarilmoq (jism, tana haqida).

Badani qizidi. Tandir qizidi. Temir qizidi.

Otabekning manglayida turgan qoʻli qizib ketib, ikkinchi qoʻlini almashtirishga majbur boʻldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Hamma yoq qum, qizib, yonib yotgan qum — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

3. ayn. Qizishmoq.

[Sodiq:] Qizib ketgan ekanman, qarang, mingboshini ham choʻziltirmoqchi edim-u, biroq orqadan kelib, qoʻlimni bogʻlaganlarini bilib qoldim. — N. Safarov, Uygʻonish

4. koʻchma Qizgʻin tus olmoq.

Suhbat qizidi. Munozara qizidi.

U sahna chekkasiga surib qoʻyilgan parda oldiga borganida, konsert qizib ketgan edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Bu kun chorshanba boʻlganidan bozor ayniqsa qizigan. — Oybek, Ulugʻ yoʻl

Ish qizib ketgan paytda qishloq tomondan koʻchani changitib kelayotgan mashina koʻrindi. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi

Hozir ovning avji qizigan payti, koʻlda oʻrdak, qashqaldoq koʻp. — J. Sharipov, Xorazm

sft. 1. Qon rangidagi; qirmizi, alvon.

Qizil muqovali kitob. Qizil koʻylak. Qizil qalam. Qizil olma.

Patnisda toʻrtta kulcha, ikki bosh qizil chillaki va bir bosh qush choʻqigan qandaydir oq uzum bor edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. ot Yuzning, badanning shu tusga moyil rangi; qizillik.

Uning yuzidagi qizilga yana qizil qoʻshildi. — Oydin, Oʻzidan koʻrsin

Shirinzabonovning yuziga qizil yugurdi. — Mushtum

3. koʻchma s.t. Vino.

Siz har vaqt Jamol-boy akam bilan choʻqishtirasiz, bizga joʻra boʻling, qizil iching! — Oybek, Tanlangan asarlar

4. koʻchma esk. Oktyabr inqilobi, shoʻro tuzumi, armiyasiga oidlikni bildiradigan soʻz sifatida qoʻllangan.

Qizil armiya. Qizil askar. Qizil toʻy. Qizil matbuot. Qizil choyxona. Qizil karvon. Qizil gvardiya.

2. Qiziqish uygʻotadigan, diqqatni tortadigan; qiziqarli. m . Yetti-sakkiz yoshdagi bolalar uchun chillak oʻyinidan qizigʻi bormi? R. Fayziy, Sen yetim emassan

Qiziq hikoya. Qiziq ertak. Qiziq tomosha

Bunda holdan toyguncha ishlashib, uchastkaning umumiy geologik sxemasini tuzishdi, baʼzi bir qiziq joylarning suratini olishdi — S. Karomatov, Oltin qum

3. Zavq, kulgi qoʻzgʻatadigan

Ular bir-biriga gap bermay, allaqanday voqeani gapirishib kelishyapti. Juda qiziq joyiga kelishgan boʻlsa kerak, hammalari birdan xaxolab kulib yuborishdi — S. Anorboyev, Oq-soy

4. Koʻngil ochadigan, maroqli, qiziqar-

Bazm juda qiziq, juda koʻngilli edi — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

[Salimboyvachcha] Oʻtirish qiziq, juda xushchaqchaq, bazm juda qiyqiriqli boʻlishini bilib.. saman yoʻrgʻani egarlatib qoʻygan edi — Oybek, Tanlangan asarlar

5. oʻayriodsiy, ajablantirarli, gʻalati

Uni bekordan-bekorga qamab qoʻyishi qiziq- — ku/ Mirmuhsin, Meʼmor

Oʻzimam qiziqman-da.. Illy yomgʻirdan qoʻrqib, maktabdan qolib oʻtirsam — E. Raimov, Ajab qishloq

Buoʻgʻrilar qiziq: "Oyda, yilda bir kelgan mehmonidan ayrilmasin", deb ashula aytadi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

6. Taajjub, hayronlikni bildiradi

Qiziq, birdan oyim, boyagi gaplar esiga tushdimi, qovogʻini solib oldi — H. Nazir, Yonar daryo

-Qiziq, nima qilib yuribdi yarim kechada?Oʻ — Hoshimov, Qalbingga quloqsol

7. ayn. qiziqchi. m . Birdan xon va raiyat kulib yubordilar, bu kishi Xudoyorning eng yaxshi qizigʻi Zokir gov edi. A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Yusuf(jon) qiziq. Oxun qiziq

Ulugʻbek oʻtkazgan katta bir toʻyda qiziqlar, cholgʻuchilar, askiyachilardan tashqari, bir ayol ashula aytib.. hammani mastu shaydo qilgan ekan — K. Yashin, Hamza

ot zool. Qovogʻari, qizil ari.

ot 1. bot. Shv. Eti va barg savagʻi qizil, ovqatga solinadigan lavlagi; qizil lavlagi.

2. Choʻllarda va quruq toshloqli togʻ yon-bagʻirlarida oʻsadigan butalar turkumi (tibbiyotda qoʻllanadi).