Hayot Foundation loyihasi
Loyiha haqida
Oʻz
Oʻz

Qidiruv

«qirda» boʻyicha 96 ta natija: Izohli

Filtr
Boʻlim
Lugʻatlar Ertaklar Shevalar
Lugʻat turi
Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik

Lugʻat maqolalari

83 ta
qir

QIR I 'yassi togʻ', 'baland tekislik'. Togʻlarda konlar, hirlarda galla behad (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli qïr tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 314; DS, 445); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïr > qir. QIR II 'chet\ 'zih'. U ehtiyotkorlik bilan koʻz h i r i n i tashlab hoʻydi-yu, .. (Sharof Rashidov). Bu 41-35 soʻz hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmay, odatda iboralar tarkibida qatnashadi. Qadimgi turkiy til aks ettirilgan manbalarda ham bu soʻz keltirilmagan. ССТТНda (II, 42), КРСda (493) bu soʻz nohaq ravishda qïr ( 1 baland tekislik') soʻzining maʼnolaridan biri si — fatida keltirilgan. Aslida qadimgi turkiy tilda 'chet', 'zih' maʼnosini anglatuvchi alohida soʻz boʻlgan, OʻTILda bu soʻz qir II tarzida keltirilgan

P. Tursun, Oʻqituvchi

Togʻlarda turli konlar, qirlarda gʻalla behad — Habibiy

Toʻliq maqola →
qirq

QIRQ 'oʻttiz bilan ellik oraligʻidagi oʻnlik miqdor'. Q i r h i g a chidagan h i r h biriga ham chida (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïrïq tarzida talaffuz qilingan (ДС, 446), keyinroq qïrq shakli yuzaga kelgan (Devon, I, 333); oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïrïq > qïrq > qirq. Bu soʻz oxiridagi — (ï)q qismi feʼldan ot yasovchi qoʻshimcha boʻlsa kerak, lekin manbalarda bu yerdagi maʼnoni anglatuvchi qïr— feʼli oʻz aksini topmagan

1. snq son 40 raqami va shu rakam bilan ifodalanadigan son, miqdor. Qirq kokil - mayda oʻrilgan soch

Qirq kishi

Qirq metr gazmol

Qirq soʻm pul

Qirq tonna yuk

Qirqdan uchni ayirmoq

Bir kun tuz ichgan joyga qirq kun salom (ber) — Maqol

Qirqqa chidagan, qirq birga ham chida — Maqol

Oʻttizida er atangan qirqida sher atanar — Maqol

Bir oz sabr qilsang, qirq kokil qilib qoʻyardimki, orqangda tolbargakday hilpirardi — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

2. etn. Kishi vafotidan soʻng oʻttiz yettinchi yoki oʻttiz toʻkqizinchi kuni oʻtkaziladigan marosim

Yoʻldosh motamsaro. Onasining janozasi, yigirmasi, qirqi, xatmi qurʼon deb ancha chiqimdor boʻlganga oʻxshaydi — Sunnatilla Anorboyev, Mehr, 1964

Toʻliq maqola →
qirs

taql. s. Baʼzi narsalarning sinishi, ochilib-yopilishi va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

[Oʻlmas opa] Yonboshidagi jiyda butoqchasini qirs etib sindirib oldi. — Sh. Xolmirzayev, Toʻlqinlar

Xon soat qopqogʻini qirs etib yopib, zanjirlarini chuvalashtirib, qoʻyniga soldi. — Mirmuhsin, Choʻri

sumkachasini qirs etib ochdi-da, oʻn soʻmlik chiqarib berdi. — Yu. Shomansur, Qora marvarid

U kimsa uchun bu vazifa choʻntagidagi bodomni qirs etib chaqib yeganday joʻn gap. — Mirmuhsin, Meʼmor

Toʻliq maqola →
qirt

taql. s. Narsalarning bir-biriga ishqalanishi, qirilishi, uzilishi va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

Ip qirt etib uzildi.

Tursunoy tugmagulni ikki barmoq orasiga olib, qirt etib uzdi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 83 →

Taʼriflar ichida

4 ta
qulunchoq

qulunchoq Qulun soʻzidan kichraytirish-erkalatish. Uxlar qirda boʻtaloq, Oltin yolli qulunchoq. Gʻ. Gʻulom ayn. Qulun 2. Alla, bolam, alla-yo, qoʻzichogʻim, alla-yo, Erki

hol-qudrat

hol-qudrat ayn. Baqadrihol, baholi qudrat. — Obbo, noshukur bandalar-ey, shuncha neʼmatni [dasturxonga] toʻkib tashladi-yu, yana noligani nimasi? Hamma narsa hol-qudratga

tikkaymoq

tikkay Tik holatli boʻlmoq, tikka boʻlmoq. Tepa sochi tikkaydi. Quloqlari tikkaydi. Ilon izi kabi buralib oqayotgan Sirdaryoning oʻng qirgʻogʻidagi keng qirda tikkaygan d

supurgi

supurgi Supurish-sidirish, tozalash uchun burgan, shuvoq, makkasupurgi va shu kabilardan dastalab bogʻlab yasaladigan roʻzgʻor buyumi. Shuvoq supurgi. Choʻltoq supurgi. U

Ertaklar

7 ta
Botir echki
Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda uch hayvonning xoʻjayinlaridan qochib, togʻda yangi hayot boshlashi tasvirlanadi. Ular oʻz topqirliklari va birlashgan kuchlari bilan yovvoyi hayv

Echki
Xalq ogʻzaki ijodi

Bir kampirning echkisi oʻtlatishga chiqqanida, oʻzini yomon tutib, oʻrmonga qochib ketadi. U yerdagi quyonning uyini egallab oladi va uni hech kim uyidan chiqar

Faqirning echkisi
Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda xoʻjayinlarining jabr-zulmidan qochgan echki, sovliq va hoʻkizning sarguzashtlari hikoya qilinadi. Ular oʻzlariga yangi makon topib, yovvoyi hayvo

Jovur chol
Xalq ogʻzaki ijodi

Farzandsiz chol-kampirning tulki oʻgʻli podshohning qiziga uylanmoqchi boʻladi. Tulki oʻzining sehrli kuchlari bilan bir necha bor oʻlimdan qutulib, podshoh qiz

Mehrigiyo
Xalq ogʻzaki ijodi

Savdogar oʻgʻlining sarguzashtlari va sehrli mehrigiyo yordamida boshiga tushgan mushkullarni yengishi haqida hikoya qilinadi. Ertakda sadoqat, topqirlik va yov

Och boʻri (2)
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda oʻzining makkorligi bilan ajralib turadigan tulki va uning sodda doʻsti boʻri oʻrtasidagi munosabatlar tasvirlangan. Tulki boʻriga nisbatan turli hiy

Hammasini koʻrish · 7 →

Sheva materiallari

2 ta
in-
Qashqadaryo viloyati · qirdan tushib kelmoq