қирқ
qirqқирқ И
ҚИРҚ 'ўттиз билан эллик оралиғидаги ўнлик миқдор'. Қ и р ҳ и г а чидаган ҳ и р ҳ бирига ҳам чида (Мақол). Қадимги туркий тилда қам шундай маънони англатган бу сўз асли қïрïқ тарзида талаффуз қилинган (ДС, 446), кейинроқ қïрқ шакли юзага келган (Девон, И, 333); ўзбек тилида ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қïрïқ > қïрқ > қирқ. Бу сўз охиридаги — (ï)қ қисми феълдан от ясовчи қўшимча бўлса керак, лекин манбаларда бу ердаги маънони англатувчи қïр— феъли ўз аксини топмаган
1. снқ сон 40 рақами ва шу ракам билан ифодаланадиган сон, миқдор. Қирқ кокил - майда ўрилган соч
Қирқ киши
Қирқ метр газмол
Қирқ сўм пул
Қирқ тонна юк
Қирқдан учни айирмоқ
Бир кун туз ичган жойга қирқ кун салом (бер) — Мақол
Қирққа чидаган, қирқ бирга ҳам чида — Мақол
Ўттизида эр атанган қирқида шер атанар — Мақол
Бир оз сабр қилсанг, қирқ кокил қилиб қўярдимки, орқангда толбаргакдай ҳилпирарди — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
2. этн. Киши вафотидан сўнг ўттиз еттинчи ёки ўттиз тўкқизинчи куни ўтказиладиган маросим
Ёʻлдош мотамсаро. Онасининг жанозаси, йигирмаси, қирқи, хатми қуръон деб анча чиқимдор бўлганга ўхшайди — Суннатилла Анорбоев, Меҳр, 1964
қирқ ИИ
ҚИРҚ 'ўттиз билан эллик оралиғидаги ўнлик миқдор'. Қ и р ҳ и г а чидаган ҳ и р ҳ бирига ҳам чида (Мақол). Қадимги туркий тилда қам шундай маънони англатган бу сўз асли қïрïқ тарзида талаффуз қилинган (ДС, 446), кейинроқ қïрқ шакли юзага келган (Девон, И, 333); ўзбек тилида ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қïрïқ > қïрқ > қирқ. Бу сўз охиридаги — (ï)қ қисми феълдан от ясовчи қўшимча бўлса керак, лекин манбаларда бу ердаги маънони англатувчи қïр— феъли ўз аксини топмаган
Ўзбек халқининг таркибига кирган йирик қабилалардан бири