Hayot Foundation лойиҳаси
Лойиҳа ҳақида
Ўз
Ўз

Қидирув

«қирар» бўйича 97 та натижа: Изоҳли

Филтр
Бўлим
Луғатлар Эртаклар
Луғат тури
Изоҳли Таржима Терминологик Фразеологик

Луғат мақолалари

83 та
қирмоқ

фл. 1. Нарсанинг бети(сирти)ни пичоқ, капгир ва шу кабилар нарса билан сидирмоқ, тарашламоқ.

Ўзинг ҳам қириб қўйган сабзидай бўлибсан. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

капгир билан қозонни қирар экан, жеркиб: — Ҳадеб йиғи тўғрисида гапирманг, — деди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

шундоққина кўринадиган жойига кимдир мих билан қириб, Эркин, деб ёзиб қўйибди. — С. Аҳмад, Сайланма

Сигирингизнинг қаншарига темиратки чиқибди, намакоб суркадим, нос суркадим — бўлмади, пичоқ билан қириб, керосин суркаш керакмиш. — А. Қаҳҳор, Янги ер

2. Мўй-тукларни ўткир асбоб билан тарашлаб, тагидан кесиб олмоқ; шу усулда тозаламоқ.

Соч(ни) қирмоқ.

Маҳкам ака Сарсенбойнинг сочини устарада қира бошлади. — Р. Файзий, Сен етим эмассан

3. Қирғич, қошиқ ва шу кабилар асбоблар билан сидириб майдаламоқ.

Турп қирмоқ.

Ёшлар кабоб чайнашяпти, мен бўлса, қовунни қирғичда қириб едим. — И. Раҳим, Ихлос

4. Кўплаб ёки ёппасига ўлдирмоқ, қирғин қилмоқ.

Душманни қирмоқ. Зараркунандаларни қириб ташламоқ.

Бу қон ком десанг, яна тўкаман. Ҳаммасини қираман. — Ойбек, Танланган асарлар

Балиқчи қушлар кемирувчиларни кўпроқ қиради. — Фан ва турмуш

5. с. т. Кўплаб, кўп миқдорда йиғмоқ, тўпламоқ, қўлга киритмоқ, ўлжа қилмоқ.

Болалар олчани роса қирибди.

Гапларига қараганда, у бир неча мактабда ҳисобдан дарс берар ва пулни кирар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

  • Томогини (ёки ҳалқумини) қирмоқ Ёʻталиб ёки томоқни хириллатиб, кескин овоз чиқармоқ. У томоғини қириб, гап бошлади.Саидғози ўтирганларнинг диққатини тортиш учун томоқ қириб ёʻталди. — С. Анорбоев, Оқсой
Тўлиқ мақола →
қир

ҚИР И 'ясси тоғ', 'баланд текислик'. Тоғларда конлар, ҳирларда галла беҳад (Ҳабибий). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу от асли қïр тарзида талаффуз қилинган (Девон, И, 314; ДС, 445); кейинчалик ўзбек тилида ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қïр > қир. ҚИР ИИ 'чет\ 'зиҳ'. У эҳтиёткорлик билан кўз ҳ и р и н и ташлаб ҳўйди-ю, .. (Шароф Рашидов). Бу 41-35 сўз ҳозирги ўзбек тилида мустақил ишлатилмай, одатда иборалар таркибида қатнашади. Қадимги туркий тил акс эттирилган манбаларда ҳам бу сўз келтирилмаган. Ссттнда (ИИ, 42), КРСda (493) бу сўз ноҳақ равишда қïр ( 1 баланд текислик') сўзининг маъноларидан бири си — фатида келтирилган. Аслида қадимги туркий тилда 'чет', 'зиҳ' маъносини англатувчи алоҳида сўз бўлган, Ўтилда бу сўз қир ИИ тарзида келтирилган

П. Турсун, Ўқитувчи

Тоғларда турли конлар, қирларда ғалла беҳад — Ҳабибий

Тўлиқ мақола →
қирқ

ҚИРҚ 'ўттиз билан эллик оралиғидаги ўнлик миқдор'. Қ и р ҳ и г а чидаган ҳ и р ҳ бирига ҳам чида (Мақол). Қадимги туркий тилда қам шундай маънони англатган бу сўз асли қïрïқ тарзида талаффуз қилинган (ДС, 446), кейинроқ қïрқ шакли юзага келган (Девон, И, 333); ўзбек тилида ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қïрïқ > қïрқ > қирқ. Бу сўз охиридаги — (ï)қ қисми феълдан от ясовчи қўшимча бўлса керак, лекин манбаларда бу ердаги маънони англатувчи қïр— феъли ўз аксини топмаган

1. снқ сон 40 рақами ва шу ракам билан ифодаланадиган сон, миқдор. Қирқ кокил - майда ўрилган соч

Қирқ киши

Қирқ метр газмол

Қирқ сўм пул

Қирқ тонна юк

Қирқдан учни айирмоқ

Бир кун туз ичган жойга қирқ кун салом (бер) — Мақол

Қирққа чидаган, қирқ бирга ҳам чида — Мақол

Ўттизида эр атанган қирқида шер атанар — Мақол

Бир оз сабр қилсанг, қирқ кокил қилиб қўярдимки, орқангда толбаргакдай ҳилпирарди — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

2. этн. Киши вафотидан сўнг ўттиз еттинчи ёки ўттиз тўкқизинчи куни ўтказиладиган маросим

Ёʻлдош мотамсаро. Онасининг жанозаси, йигирмаси, қирқи, хатми қуръон деб анча чиқимдор бўлганга ўхшайди — Суннатилла Анорбоев, Меҳр, 1964

Тўлиқ мақола →
қирс

тақл. с. Баъзи нарсаларнинг синиши, очилиб-ёпилиши ва шу кабилардан ҳосил бўладиган товушни билдиради.

[Ўлмас опа] Ёнбошидаги жийда бутоқчасини қирс этиб синдириб олди. — Ш. Холмирзаев, Тўлқинлар

Хон соат қопқоғини қирс этиб ёпиб, занжирларини чувалаштириб, қўйнига солди. — Мирмуҳсин, Чўри

сумкачасини қирс этиб очди-да, ўн сўмлик чиқариб берди. — Ю. Шомансур, Қора марварид

У кимса учун бу вазифа чўнтагидаги бодомни қирс этиб чақиб егандай жўн гап. — Мирмуҳсин, Меъмор

Тўлиқ мақола →
қирт

тақл. с. Нарсаларнинг бир-бирига ишқаланиши, қирилиши, узилиши ва шу кабилардан ҳосил бўладиган товушни билдиради.

Ип қирт этиб узилди.

Турсуной тугмагулни икки бармоқ орасига олиб, қирт этиб узди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 83 →

Таърифлар ичида

7 та
ярқирамоқ

ярқира Нур сочиб, порлаб турмоқ, ярқ-ярқ қилмоқ. Осмонда тўлин ой ярқираб турибди. Отабек ярқираб чиқиб келган қуёшга қаради. А. Қодирий, Ўтган кунлар Одатда М

орқадош

орқадош Кўмакдош, кўмак, ёрдам берувчи; ўртоқ. Бўлурмиз биз бақувват орқадошлар, Қирар албатта ёвни жангчи ёшлар. Ҳабибий Ўсиб келаётган ёш авлод, кекса

мижоз

мижоз Сотувчига нисбатан доимий харидор ва шу харидорга нисбатан сотувчи. Мижозингдан айрилгинг келса, насияга мол бер. Мақол У [сизга] ҳар кун эрталаб қаймоқ олиб ке

мизож

мизож Сотувчига нисбатан доимий харидор ва шу харидорга нисбатан сотувчи. Мижозингдан айрилгинг келса, насияга мол бер. Мақол У [сизга] ҳар кун эрталаб қаймоқ олиб ке

мизож

мизож Сотувчига нисбатан доимий харидор ва шу харидорга нисбатан сотувчи. Мижозингдан айрилгинг келса, насияга мол бер. Мақол У [сизга] ҳар кун эрталаб қаймоқ олиб ке

қирмоқ

қир Нарсанинг бети(сирти)ни пичоқ, капгир ва шу кабилар нарса билан сидирмоқ, тарашламоқ. Ўзинг ҳам қириб қўйган сабзидай бўлибсан. Э. Раимов, Ажаб қишлоқ капгир б

Ҳаммасини кўриш · 7 →

Эртаклар

7 та
Аҳмоқ жўралар
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда Юз Муҳаммад исмли калнинг топқирлиги ва айёрлиги орқали аҳмоқ жўраларини алдаб, улардан қутулиши ҳикоя қилинади. Унинг ҳар бир ҳийласи кутилмага

Бир хотинга бир эр
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда бойнинг хизматкори севган қизига уйланишни орзу қилади, аммо бойнинг хиёнати туфайли тўй куни кутилмаган воқеалар содир бўлади. Қизнинг зукколиги

Жовур чол
Халқ оғзаки ижоди

Фарзандсиз чол-кампирнинг тулки ўғли подшоҳнинг қизига уйланмоқчи бўлади. Тулки ўзининг сеҳрли кучлари билан бир неча бор ўлимдан қутулиб, подшоҳ қиз

Моҳистара
Халқ оғзаки ижоди

Шаҳзода Шавкат сирли кийикни қувиб, ўзга оламга тушиб қолади ва у ерда паризод Моҳистарага ошиқ бўлади. Бу саргузашт унинг ҳаётини бутунлай ўзгартириб

Қулоқбой
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда фарзандсиз чол-кампирнинг ғайритабиий тарзда туғилган ўғли Қулоқбой саргузаштлари ҳикоя қилинади. У ўзининг ақл-заковати ва топқирлиги билан

Яккадикилтак билан Тўққизтўқалтак
Халқ оғзаки ижоди

Яккадикилтак исмли йигит ўзига ҳасад қилувчи тўққиз ака-укадан қандай қилиб қутилгани ҳақида ҳикоя қилинади. Унинг топқирлиги ва зукколиги туфайли барча қ

Ҳаммасини кўриш · 7 →