Қидирув

фл. Қайнамоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. 1. Кучли иссиқсан кўпириб, буғланиб вақирлаб турмоқ.

Юз градус иссиқликда сув қайнайди. Қозонда шўрва қайнамоқда.

Бақирлаб қайнаётган дорини биров қошиқ билан шопириб турди. — А. Қаҳҳор, Кўр кўзнинг очилиши

2. кўчма Қайнаган ҳолатни билдирувчи товуш чиқармоқ (ичида сув, суюқлик бўлган идиш ҳақида).

Самовар қайнади. Тикилган қозон қайнамас. — Мақол.

Печка устида учта котелок [қозонча] буғ буриқтириб, шақирлаб қайнарди. — Ойбек, Қуёш қораймас

3. кўчма Худди қайнаган кўринишли ҳолатда бўлмоқ; отилиб чиқмоқ (булоқ, дарё кабилар ҳақида).

Аммо дарё қайнар, кўпирар — Тўнка остин ялаб ўпирар. — Муштум

Қадимий чинор тагида чойхона, унинг ҳовлисида биллурдек тиниқ чашмалар қайнаб ётади. — Газетадан

Қайнаб тошсин нефт булоқлари. — Ё, Мирзо

уларнинг ҳозирги ҳолларини сезиб ётган Кумушнинг-да қайнаб чиққан кўз ёшлари икки чеккасидан ёстиққа оқиб туша бошлади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. Пишмоқ, пишиб ейишли ҳолга келмоқ.

Икки қўчқорнинг боши бир қозонда қайнамас. — Мақол

Декчада сабзи-пиёз ҳам мириқиб қайнади. — Ҳ. Ғулом, Машъал.

[Пулдорларнинг] Қоринлари тўқ. Болачақалари роҳатда, уйларида қази-қарта қайнайди. — Ойбек, Танланган асарлар

5. кўчма Ачимоқ, бижғимоқ, ачиб-бижғиб бижирламоқ; шу тариқа етилмоқ.

Бочкага босилган узум қайнай бошлади.

Кун кишиларнинг уйларида мусаллас билан бўзалар хумлаб қайнаб ёца, иккинчи томонда расмий суратда ичкилик сотиш билан тириклик қилувчилар ҳам ёʻқ эмас эдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

6. кўчма Кучли хатти-ҳаракатли, қўзғалган, тўлқинланган ҳолатда бўлмоқ (кўпчилик одамлар ҳақида).

Султонмурод қайнаган оломон ичида туртки еб, босилиб, эзилиб, узоқ юрди. — Ойбек, Навоий

Кун совуқ, лекин бозор қайнарди. — Ойбек, Улуғ ёʻл

7. кўчма Кучли, қизғин тус олмоқ.

Далаларда иш қайнайди: кимлар пахта теради, кимлар беда ўради, кимлар шудгор қилади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Уста Ҳазратқулнинг қурилиш майдончасида ҳам меҳнат қайнайди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

8. кўчма Жаҳли, асаби кучли қўзғалмоқ.

Телефон дастасини қўпол ҳаракат билан, пешонасидан тер чиққунча айлантиради-да, жавоб ололмай қайнаб кетади. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

9. кўчма Айрим сўзлар билан бирикиб, шу сўзлар англатган нарсанинг кучли, ортиқ даражада бўлишини билдиради.

Ичида қайнаган ҳислар булоғи қўлига қалам олдирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Мен унча-мунчага бепарво қизлардан, деб юрсам, ичида шунақа фикрлар қайнаб ётган экан. — П. Турсун, Ўқитувчи

Жапақнинг миясида саволлар қайнаб тошди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Ростини айцам, шу замонда гап-сўз қайнаб кетган, лекин бировининг ҳам маъноси ёʻқ. — Ойбек, Танланган асарлар

10. кўчма Ниҳоятда исимоқ; ёнмоқ.

Кун қайнаб кетган. Тўрт томонни ёндириб ётган саратон оловининг тафти чайла ичкарисига дам-бадам урилади. — Ёшлик

11. кўчма Кўп миқдорда тиқилиб кетмоқ.

Булоқда балиқ қайнаб ётибди.

Бу коридорда танаффус вақтида одам қайнайди. — П. Қодиров, Уч илдиз

Ҳовлига чиққанда, катта ҳовли хотинлар билан қайнар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

қайнамоқрусчакипетьинглизчаbe boiled

от Қайин оға (эрнинг акаси унинг хотинига нисбатан ва хотиннинг акаси унинг эрига нисбатан).

Ишқ завқидан чала маст бўлган Лаъли чўзиқ-чўзиқ хуррак тортаётган эрини аллақачон унутиб юборганидек, қайнағасининг айвондан тикилиб турганини ҳам сезмади. — Ҳ. Ғулом, Машъал

сфт. 1. Катта сой, дарё ва шу кабиларнинг сув уюрмаланиб, қайнагандай варақлаб турадиган жойи; гирдоб.

Амударёда тош ёʻқ ҳисоб. Аммо гирдоб — қайнамалар жуда-жуда кўп. — Газетадан

2. махс. Ариқ сувини ёʻл остидан ўтказиш учун мўлжалланган гидротехника иншооти.

[Сув] Қайнама — бетон ҳовузчалар орқали ерости қувурларига қуйилиб, дала ёқалаб югура кетди. — Ш. Ғуломов, Ёрқин уфқлар

Қайнама қуришда ёғин сувлари ҳам ҳисобга олинади. — Ўзме

от Қайин она (эрнинг онаси унинг хотинига нисбатан ва хотиннинг онаси унинг эрига нисбатан).

Фотиҳа ўқилиб, куёв қайнанага узр айтди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар