фл. 1. Кучли иссиқсан кўпириб, буғланиб вақирлаб турмоқ.
Юз градус иссиқликда сув қайнайди. Қозонда шўрва қайнамоқда.
Бақирлаб қайнаётган дорини биров қошиқ билан шопириб турди. — А. Қаҳҳор, Кўр кўзнинг очилиши
2. кўчма Қайнаган ҳолатни билдирувчи товуш чиқармоқ (ичида сув, суюқлик бўлган идиш ҳақида).
Самовар қайнади. Тикилган қозон қайнамас. — Мақол.
Печка устида учта котелок [қозонча] буғ буриқтириб, шақирлаб қайнарди. — Ойбек, Қуёш қораймас
3. кўчма Худди қайнаган кўринишли ҳолатда бўлмоқ; отилиб чиқмоқ (булоқ, дарё кабилар ҳақида).
Аммо дарё қайнар, кўпирар — Тўнка остин ялаб ўпирар. — Муштум
Қадимий чинор тагида чойхона, унинг ҳовлисида биллурдек тиниқ чашмалар қайнаб ётади. — Газетадан
Қайнаб тошсин нефт булоқлари. — Ё, Мирзо
уларнинг ҳозирги ҳолларини сезиб ётган Кумушнинг-да қайнаб чиққан кўз ёшлари икки чеккасидан ёстиққа оқиб туша бошлади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
4. Пишмоқ, пишиб ейишли ҳолга келмоқ.
Икки қўчқорнинг боши бир қозонда қайнамас. — Мақол
Декчада сабзи-пиёз ҳам мириқиб қайнади. — Ҳ. Ғулом, Машъал.
[Пулдорларнинг] Қоринлари тўқ. Болачақалари роҳатда, уйларида қази-қарта қайнайди. — Ойбек, Танланган асарлар
5. кўчма Ачимоқ, бижғимоқ, ачиб-бижғиб бижирламоқ; шу тариқа етилмоқ.
Бочкага босилган узум қайнай бошлади.
Кун кишиларнинг уйларида мусаллас билан бўзалар хумлаб қайнаб ёца, иккинчи томонда расмий суратда ичкилик сотиш билан тириклик қилувчилар ҳам ёʻқ эмас эдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
6. кўчма Кучли хатти-ҳаракатли, қўзғалган, тўлқинланган ҳолатда бўлмоқ (кўпчилик одамлар ҳақида).
Султонмурод қайнаган оломон ичида туртки еб, босилиб, эзилиб, узоқ юрди. — Ойбек, Навоий
Кун совуқ, лекин бозор қайнарди. — Ойбек, Улуғ ёʻл
7. кўчма Кучли, қизғин тус олмоқ.
Далаларда иш қайнайди: кимлар пахта теради, кимлар беда ўради, кимлар шудгор қилади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.
Уста Ҳазратқулнинг қурилиш майдончасида ҳам меҳнат қайнайди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
8. кўчма Жаҳли, асаби кучли қўзғалмоқ.
Телефон дастасини қўпол ҳаракат билан, пешонасидан тер чиққунча айлантиради-да, жавоб ололмай қайнаб кетади. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
9. кўчма Айрим сўзлар билан бирикиб, шу сўзлар англатган нарсанинг кучли, ортиқ даражада бўлишини билдиради.
Ичида қайнаган ҳислар булоғи қўлига қалам олдирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Мен унча-мунчага бепарво қизлардан, деб юрсам, ичида шунақа фикрлар қайнаб ётган экан. — П. Турсун, Ўқитувчи
Жапақнинг миясида саволлар қайнаб тошди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси
Ростини айцам, шу замонда гап-сўз қайнаб кетган, лекин бировининг ҳам маъноси ёʻқ. — Ойбек, Танланган асарлар
10. кўчма Ниҳоятда исимоқ; ёнмоқ.
Кун қайнаб кетган. Тўрт томонни ёндириб ётган саратон оловининг тафти чайла ичкарисига дам-бадам урилади. — Ёшлик
11. кўчма Кўп миқдорда тиқилиб кетмоқ.
Булоқда балиқ қайнаб ётибди.
Бу коридорда танаффус вақтида одам қайнайди. — П. Қодиров, Уч илдиз
Ҳовлига чиққанда, катта ҳовли хотинлар билан қайнар эди. — Ойбек, Танланган асарлар
- Ичи қайнамоқ Диққати ошмоқ, асаби қўзғамоқ. Қаршибой ота саломатлигини ёʻқотган ошнасига озор беришни истамаса ҳам, ичи қайнаб кетди. — Ҳ. Назир, Сув гадо-си — оқпадарУнинг ишига разм соларкан, ичи қайнаб кетгудай бўларди-да, жаҳли чиқиб: — Ё ҳайдаб юбораман, ё чаққон ишлашни ўргатиб қўяман, — дерди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
- Шўри қайнади — Яна камбағалларнинг шўри қайнайди денг — деди Ёʻлчи ғазабланиб. — Ойбек, Танланган асарлар
- Қони қайнамоқ 1. Қони жўш урмоқ. Томирларда қони қайнаб, кўзларидан ўт чақнарди, мушак гўштлари пўлатдай қотиб кетган эди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучлиСамандаровнинг қони қайнаб кетди: — Мундай гапирсангиз-чи. Забон борми!? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари