Қидирув

от 1. Қават-қават ёки қатлам-қатлам нарсаларнинг хар бир қавати, қатлами.

Тўрт қат букланган кўрпача.

Азмиддин бир варақ қоғоздаги бир неча қат букланган хатни олиб, чироқ шуъласига тутиб, кўздан кечирди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Имонимни асрайман десанг, бу ерлардан бош олиб кетиш керак. Бўлмаса, етти қат ер тагида ёниб турган дўзахда қовуриласан. — С. Анорбоев, Оқсой

2. Тахланган, букланган нарсаларнинг ораси.

Кўрпанинг қати.

Ҳожимат бел-боғининг қатидан қоғоз чиқазиб ташлади. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

Меҳри опа биринчи конвертни очди Иккинчисини очди-ю, хатнинг қатидаги расмга кўзи тушиши билан тўхтаб, унга тикилиб қолди. — Р. Файзий, Она.

3. Маълум қалинликдаги ёйиқ нарсалар қатлами, қават.

Бир бечоранинг чеккан хўрлигини ўйлаб, ҳар куни бир қат этдан тушаман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Мана, мен геолог, неча йилдирки, Тинмай ўргана-ман тупроқ қатини. — Зулфия.

4. кам қўлл. Саҳифа, варақ.

Варақланар етимликнинг дафтарин қати. — Ғ, Ғулом

5. кам қўлл. айн. Қатор 1.

6. Марта, карра, қатла.

Бироқ унинг ташвиши икки қат ошди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Айниқса, кейинги пайтларда иш чалкашиб, ўн қат оғирлашиб кетди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар.

Нега, кўнглим, бўлдинг бетоқат? Тинчман, дедим сенга неча қат. — Миртемир.

от кт. Буйруқ билан расмий тарзда ўлдириш, ўлдирилиш.

Бечора ўғлининг қатлидан кейин девона бўлиб қолибди. — Мирмуҳсин, Меъмор.

Райимбек додхоҳ Азизбек ҳокимиятининг тираги эди. Унинг қатлидан сўнг сипоҳлардан руҳ тушди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от 1. Иш тикишда: тикиш асбоби — игна, сўзан ва шу кабиларга бир марта ўтказиладиган ёки ўтказилган ўлчамдаги (ип, ипак ва шу кабилар ҳақида).

Қудажон, бемалол бўлса, оила ҳаворанг ипакдан бир қатим беринг. — А. Қаҳҳор, Янги ер

чўнтагига солиб олган ипакларни чиқариб, калта-култа қатимлардан бошқасини қайтариб олди. — Ойдин, Ҳикоялар

Ип қатимини узиб, игнани кўкрак чўнтаги қопқоғига тўғнади. — С. Аҳмад, Сайланма

2. Тикишда: игна ёки сўзандаги ип ёки ипакни хар бир ўтказиш.

Маҳсининг чоки пишиқ бўлсин учун, мумли ёпишқоқ ипни ҳар бир қатимда бармоқлари билан қир-қир тортиб қўяди. — Ойбек, Танланган асарлар

Мунча ҳам бежирим қўл ҳунарингиз Ҳар қатим, ҳар чокда катта маҳорат. — Ғайратий

3. Тикиш асбобига ўтказиладиган ип, ипак.

Кўпол ип узилади, майин ип чўзилади. Нозик қатим игнадан силлиқ ўтади, оғайни. — Й. Муқимов, Олов ва ниҳоллар

от Сутдан томизғи солиб ивитиб тайёрланган парҳез маҳсулот.

Янги ивитилган қатиқ. Қатиқ тўкилса, юқи қолар, айрон тўкилса, неси қолар. — Мақол

Сутдан оғзи куйган қатиқни ҳам пуфлаб ичади. — Мақол

Овқат пишди. Қозоннинг занги чиқиб қорайган гўжага қатиқ ҳам ранг киргизолмади. — А. Қаҳҳор, Анор

1. Узил-кесил белгилаб қўйилган, ўзгармайдиган; мустаҳкам, барқарор.

Қатъий баҳолар. Қатъий режа. Қатъий муддат.

У ерда баталон командири билан бирга қатъий жадвал асосида машғулот ўтказадилар. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Бинокорлик ишларини шундай ёʻлга қўямизки, ғўза парваришига сира халал бермайди. Фақат қатъий тартиб ўрнатишимиз керак. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

2. Қайта кўриш, ўзгартириш, шарт, писанда, эътироз ва шу кабиларга ёʻл қўймайдиган; узил-кесил.

Қатъий жавоб. Қатъий фикр. Қатъий қарор.

Қуръони шариф майни макруҳ деб қатъий тақиқлаган. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Сув исрофгарчилигига, суғоришни сифациз ўтказишга қатъий барҳам бериш керак. — Газетадан

3. Мустаҳкам, шак-шубҳасиз, қаттиқ.

Қатъий ваъда. Қатъий риоя қилмоқ. Қатъий ишонч.

Мен сени ғолиблар қўлида кўриб, Озод келажакка қатъий ишондим. — Уйғун.

Ҳайдар ўз фикрида қатъий туриб олди. — Ш. Рашидов, Қудратли тўлқин

4. Астойдил, жиддий, қаттиқ.

У., қатъий товуш билан интизом ҳақида гапирди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Қутидорнинг бу сўзи жуда ҳам қатъий эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

.сувсиз ётган ер борки, ҳаммасини ўзлаштиришга қатъий бел боғлаганмиз. — Ўзбекистон қўриқлари

Хўжаев раис кабинетидан ранги ўчган ҳолда чиқди. Аммо ҳақиқатдан кўз юма олмаслигини қатъий туриб айтди. — Муштум

от 1. Нарса ёки кишиларнинг бир ёʻл (чизиқ)да жойлашган ҳолати; шундай жойлашган тизими.

Қатор уйлар. Қатор тераклар.

Нонвойлик растасига келсалар, қатор дўконларнинг ҳаммаси ёпиқ. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Андижон деган катта юрт, Тевараги қатор тут. — Қўшиқлар

Тутларнинг қатор ораларига ишлов берилмоқда. — Газетадан

Саодатхон олдинги қаторда ўтирган Лолахонга қаради. — С. Зуннунова, Янги директор

2. айн. Саф 1.

Қаторда катта-катта одимлар отиб бораётган Элмурод шикоят-ланди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Душман қайта-қайта атакага ўтиб, қаторларимизни ёриб ўтишга ҳаракат қилмоқда. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

Рота бир қатор бўлиб, сўқмоқдан кетмоқда эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

3. Бирор ижтимоий гуруҳ, ташкилот ва шу кабиларга мансуб кишилар мажмуи; саф.

Илғорлар қатори кенгаймоқда. Қатордан қолгунча хатардан қол. — Мақол

Бу йигитни Чилимаҳрам тоғи этагида аскарий машқ ўтказаётган навкарлар қаторига қўшинг. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Шериклари қаторига қўшиб, уни ўқитамиз. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

4. Бир қанча, бир талай, анча кўп.

Аҳоли орасида жисмоний тарбияни ривожлантириш соҳасида қатор ишлар амалга оширилди. — Газетадан

Романдаги қатор образларнинг замирида конкрет тарихий шахслар ётади. — Газетадан

5. мат. Маълум тартибда жойлашган катталиклар сираси.

Бутун сонлар қатори. Фуре қаторлари. Қаторлар назарияси.

6. ким. Ўзаро маълум муносабатда боғланган кимёвий бирикмалар гуруҳи.

7. кўм. взф. (З-ш. эгалик шаклида — қатори) Ўхшатиш, қиёс муносабатини (каби, тенги каби маъноларни) билдиради.

Мана энди, у одамлар қатори эрталаб ишга бориб, кечки пайт, эл-юрт қатори, уйга қайтади. — Т. Ашуров, Оқ от

кеча-ю кундуз ўшанинг жувозида, яйловида ишлашади. Биз ҳам шулар қаторимиз-ку!? Нимамиз ортиқ?! — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Мен Зокир ота билан Рўзиматни қоралаб, ўзимни оқламоқчи эмасман. Шулар қатори мен ҳам гуноҳкорман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

8. айн. (3-ш. эгалик ва ў.-п. к. шаклида — қаторида) қатор 7.

Агар менга ҳурмат лозим бўлса, муболаға билан эмас, яна такрор айтаман, бир қариндошингиз қаторида такаллуфсиз муомала қилиш билан бўлсин!. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Шу қатори-да бадиий адабиёт ва санъат ҳам бир қадар эътибор топади. — Фан ва турмуш

Юсуфбек ҳожи бекнинг уйланишини ҳам оддий гаплар қаторида эшитиб ўткарди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар