Qidiruv

fl. 1. Koʻrish uchun koʻzni biror tomonga, narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, koʻz tashlamoq, nazar solmoq; boqmoq.

Atrofga qaramoq. Soatga qaramoq. Bulutlarga qaramoq. Tikilib qaramoq. Kulib qaramoq. Xoʻmrayib qaramoq.

Hakimboyvachcha yalt etib ukasiga qaradi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Hamdam dadasiga qaraganicha, uzoq turib qoldi. — A. Qahhor, Ayb kimda?

— Menga qara, xotin! — dedi hoji jiddiy tusda. Oʻzbek oyim qaradi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Fikran nazar tashlamoq, koʻz tikmoq, boqmoq, koʻz oldiga keltirmoq.

Oʻtmishga bir qarang. Kelajakka ishonch bilan qaramoq.

3. Koʻzdan kechirmoq, nazar solmoq, tekshirmoq.

Xatni qarab chiqdim, aytilgan gaplarda jon bor. — Sharq yulduzi

[Homid:] Eshikning zanjiriga bir qarab kelingiz-chi, imon topkur Jannat ona. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Ular bir necha koʻchani qunt bilan qarab chiqib, choyxona topolmadilar. — Oybek, Quyosh qoraymas

Qizing qani, dedim. Uyda edi, qayoqqa borardi, dedi. U yoqni qaradik, bu yoqni qaradik, yoʻq. Shu qorongʻida qayoqqa boradi? — Oybek, Tanlangan asarlar

4. Yuzlanmoq, yuzini (betini) bir tomonga qaratmoq.

Dodam indamay, teskari qarab oldilar. — E. Raimov, Ajab qishloq

Nuri derazaga qarab, hovlida Yormatning qorasi oʻchar-oʻchmas, Gulnorga dedi — Oybek, Tanlangan asarlar

Yigit koʻkka qarab, tinch uxlar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

5. Eʼtiborda, munosabatda boʻlmoq, yondashmoq.

Ammo eng katta nuqsoni shunda ediki oʻqiganlariga tanqidiy yondashib, oʻz nuqtayi nazaridan qaramasdi. — S. Karomatov, Oltin qum

Siz bu ehtimolga qanday qaraysizlar? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Nima uchun bola tarbiyasiga sovuqqonlik bilan qaragan oʻqituvchiga qonun yoʻq, chaqir bu yoqqa Hamdamni! — A. Qahhor, Asarlar

6. Ish-mashgʻulot, kimsa yoki narsaning tarbiyasi va shu kabilar bilan mashgʻul boʻlmoq; shugʻullanmoq; koʻz-quloq boʻlmoq; davolamoq, parvarish qilmoq.

Otga qaramoq. Ekinga qaramoq. Bolaga qarab turmoq.

Mana, siz, bitta oʻzingiz oʻttiz ikkita mashinaga qarar ekansiz. — A. Qahhor, Yillar

Endi ishingga qara, bolam — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Saidmurod aka uch kun ham xotinining tepasidan jilmadi, hoʻl-qurugʻiga oʻzi qaradi. — N. Qobil, Bemorlar

— Endi mening holim yoʻq senlarga qaraydigan, — deb buvim yigʻlab yubordilar. — E. Raimov, Ajab qishloq

Hamma qoʻli boʻshaganda yigʻlaydi, sen yigʻidan boʻshamaysan. Na oʻzingga qaraysan, na uyga. — A. Qahhor, Asror bobo

7. Eʼtibor bermoq, nazarda tutmoq, hisobga olmoq.

Birovning raʼyiga qaramoq. Qosh-qovogʻiga qaramoq.

Uy qiladigan boʻlsangiz, mening ham ixtiyorimga qarang-da. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Oʻzing nega onamizning roziliklariga qaramagan eding? — A. Qahhor, Ogʻriq tishlar

Eri unga [Zaynabga] oylab, yillab qaramay qoʻyganida ham, u ix deb tovush chiqarmadi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

8. s. t. Yeb-ichmoq, olmoq.

Qani, non ol, uzumga qara. — Oybek, Tanlangan asarlar

9. Bogʻliq boʻlmoq, ahamiyati boʻlmoq.

Aql yoshga qaramaydi.

— Ha, uch yarim mehnat ishlaydigan odamga oʻxshamaydimi? — Jussaga qaramas ekan-da. — Nega, jussaga ham qaraydi. Jussasi yomonmi? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Yaxshi er-xotin boʻlish qoʻlning qattiq-yumshoqligiga ham qaramas ekan-ku! — A. Qahhor, Maston

10. Kimsaga ergashmoq, taqlid qilmoq, unga boqib, uning belgi-xususiyatlari boʻyicha ish tutmoq.

Sizga qarab oʻzini sipoh tutyapti. Odamning husniga qarama, aqliga qara.

Boshqalarga qarash kerakmas, boshqalar bizga qarasin, koʻrsin, oʻylasin. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

11. Yuzi, betkay tomoni bilan biror narsaga yoki tomonga roʻbaroʻ turmoq.

Derazalari janubga qaragan uy. Toqqa qaragan shiypon.

12. Ixtiyorida boʻlmoq (tasarrufi, boqimi va shu kabilar jihatdan).

Bu bogʻlar qoʻshni tumanga qaraydi.

Bedapoyaning naryogʻi uchinchi brigadaga qaraydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Yetti bolam bor. Onam bor, xotinim — hammasi boʻlib oʻn kishi menga qaraydi. — J. Sharipov, Xorazm

13. Muhokamasini tashkil etmoq, muhokamasini oʻtkazmoq; koʻrmoq.

Sud sizning ishingizni ertaga qaraydi.

14. Kutmoq, poylamoq, koʻz tutmoq.

Biz sizga ikki soatcha qaradik.

Sening chiqarishingga qarab, qoʻsh mahalini oʻtkazib yuboraymi? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

15. (deb soʻzi bilan qoʻllanadi) deb tushunmoq, bilmoq, hisoblamoq, oʻylamoq.

Hammani oʻziga doʻst deb qaramoq.

Hozi ham, Asad qori ham jadid maktablariga qarshi edi, ular bu xil maktablarga diniy maktablarning goʻrkovi deb qarar edilar. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Bu xotinlardan hech biri qilayotgan ishiga, kasb-koriga sababi tirikchilik deb qaramaydi. — A. Qahhor, Xotinlar

16. (2-sh. buyr. m. shaklida — qarang, qara) Ajablanish, oʻylamaganlik, kutmaganlik maʼnosini (eʼtiroz, norozilik yoki mamnunlik maʼnosi bilan) bildiradi.

Aksiga bugun yomgʻir yoqqanini qarang.

Xoinlik qilib qoʻyib, yana munofiqlik qilganini qarang-a! — B. Rahmonov, Bahor arafasi

Xayolni qarang, axir sizga parafin olib kelgan edim-ku! — S. Karomatov, Oltin qum

Baraka topkurni qarang, taqsir — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Nayrangbozlikni qara, evi bilan boʻladi-da! — Oybek, Tanlangan asarlar

17. (1-va 3-sh. shart mayli shaklida — qarasam, qarasa) Eʼtibor bersam, diqqat qilsam maʼnosini bildiradi.

Bir mahal qarasam, temir yoʻlda ketayapman. — E. Raimov, Ajab qishloq

Shunaqa qilib, qarasak, ellikboshi qoʻymaydigan — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Jonfigʻon uning oʻqishiga notavon koʻngil orzuga ayb yoʻq degan nazar bilan qarab yurar ekan, bir vaqt qarasaki, Malohat kursni bitirib, gruzovoy [yuk mashinasi] minib yuribdi. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak

18. koʻm. fl. vzf. Yetakchi feʼldagi harakatning sinab koʻrish, bilish, tajriba, sinovdan oʻtkazish harakati ekanini bildiradi.

Tabib tovoqdagi qusuqni hidlab qaradi — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Oʻrmonjon bu yillarni surishtirib qarasa, toshqin taxminan har oʻn-oʻn ikki yilda bir martaba boʻlar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Hushyor paytlarida u oʻzining ahvolini oʻylab qarar, nazarida, dahshatli tush koʻrayotganga oʻxshab ketar edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

sft. 1. Ixtiyori, erki-huquqi oʻzida boʻlmagan, boshqaga tobe mavqeli.

Qaram mamlakat.

Fabrika-zavodlar, korxonalar, yer-suvlar yana oʻsha xoʻjayinlar qoʻlida. Ishchilar, chorakor, qarollar yana ularga karam. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Siz, yaxshilarim, bu qisqa oʻylashingiz bilan oʻz oyogʻingizga oʻzingiz bolta urib, yana qipchoqlarga karam boʻlasiz! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Yuqori tashkilot tomonidan boshqariladigan, unga itoat qiladigan; qarashli.

Shahar va rayon hokimliklariga tushgan anchagina shikoyat, arizalar tekshirish uchun karam tashkilotlarga yuborilgan. — Gazetadan

3. Kimsaning taʼminotida, qaramogʻida boʻlgan.

Kasal oʻgʻil, xotin, boz xudo bergan nabira. Hammasi shu cholga karam. — Oybek, Tanlangan asarlar

Poshshaxonning eri endi ishga yaroqsiz, xotiniga karam — D. Nuriy, Osmon ustuni

1. Qaramoq 1 feʼlining oʻzlik nisbati.

2. Qaramoq, boqmoq; sinchiklab qarab chiqmoq.

[Otabek] Javob oʻrniga hovli tomonga qarandi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Gulchehra xuddi uyqudan bosh koʻtargan kishi kabi atrofga qarandi-da tashqariga otildi. — S. Azimov, Oppoq tong qoʻshigʻi

2. Koʻz tashlash, boqish yoʻsini; nazar, nigoh

Ayolning shu birgina qarashi Nizo-middinovning hayotini taxrshkaga solib qoʻy- — S. Ahmad, Hukm

3. Biror tarzdagi, biror maʼnoli nitok, boqish

Yov qarash. It qarash. sht Nazarov, eshitdingizmi, deganday qarash qildi. Nazarovning shu boqishi Sherbekka ogʻir bot- — S. Anorboyev, Oqsoy

Latifiy Elmurodga it qarash qilgani holda, uning oldidan uzonrshshdi — P. Tursun, Oʻqituvchi

Qosim otaning diqqati oshib, yigitga pastdan qush qarash qildi — "Mushtum"

4. Fakt va hodisalarni tushunish sistemasi; nuqtai nazar

Turli siyosiy qarashlar. Til va tafakkur muammolariga oid qaraislar. sht ..inson ulgʻayib borgani sari uning hayot, dunyo haqidagi qarashlari ham.. oʻzgarib boraveradi — Gazetadan

fl. Qaramoq feʼlining majhul nisbati.