fl.
1.
asosan j. k. bilan
Yurib yoki siljib, biror narsaning ichiga, ichki qismiga oʻtmoq, oʻzini ichkari qismga olmoq.
Uyga kirmoq. Gʻorga kirmoq.
Ahmadjon boʻsh laganni dasturxoni bilan koʻtarib, qushbegi kirgan eshikdan chiqdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Bektemir tezdan oʻzini pastlikka tashladi, yugura-yugura, oʻrmonga kirdi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Yoʻl ustidan chiqib qolgan chaqqon kaltakesaklar oʻqday otilib, kavaklarga, tosh oralariga kirib ketadi. — A. Qahhor, Maston
2.
Narsaning orasiga, ichki qismiga yorib, teshib oʻtmoq, suqilmoq; sanchilmoq.
Kuliga tikan kirdi. Yer shunday qattiqki, qoziq qoqsang ham kirmaydi.
Tosh uchlangan qirrasi bilan bekning boshiga tushib, yarmigacha oʻyib kirib ketdi. — A. Qahhor, Koʻr koʻzning ochilishi
Ayamay nayzani uradi Ikki emchak oʻrtasiga, Gʻarchillab nayza kiradi. — Gulshanbogʻ
3.
Ich tomonga botmoq.
Ertalabdan beri hech narsa yemagan mollarning qorinlari ich-ichiga kirgan.
Novcha, ikki lunji ichiga kirib ketgan. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
4.
Orasidan, qatoridan joy olmoq; qoʻshilmoq.
Bu maqola toʻplamning ikkinchi jildiga kirgan.
Ikkitasida Azimboyvachchaning oti yozilib, keyin oʻchirilgan, oxirgisida mutlaqo roʻyxatga kirmagan. — S. Ahmad, Hukm
Bu kasbni qoʻy, uka, sartaroshlik qil devdim, mana u ham odam qatoriga kirib oldi. — Guldasta
5.
Ish, xizmat, oʻqish, jamiyat va shu kabilarga qabul qilinmoq; joylashmoq.
U dastavval institutga laborant boʻlib kirdi. Partiyaga kirmoq. Zavodga slesar boʻlib kirmoq.
Ammo biz ishga kirgan odamlarni joylarga ularning istagi bilan emas, idora ehtiyoji bilan yuboramiz. — S. Karomatov, Oltin qum
6.
Sanoq son yoki baʼzan yosh soʻzi bilan birga qoʻllanib, shu son bildirgan yilcha umr koʻrganlikni bildiradi.
Otam oltmishga kirdi. Qiz oʻn yetti yoshga kirdi.
Rahmat, yuzga kir, uvali-juvali boʻl, oʻgʻlim. — Oybek, Tanlangan asarlar
7.
Payt, oy, fasl bildiruvchi soʻz, soʻz birikmasi bilan qoʻllanib, shu payt yoki faslning boshlanishini bildiradi.
Yodgor, umri bino boʻlib, bahorning kirib kelishini shu qadar diqqat bilan kuzatmagan ekan. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Kechikib kirgan qish endi kun sayin sovugʻini kuchaytira boshlagan edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Kech kirdi. Tovuqlar gʻira-shira qorongʻida pir-pir uchib, bostirma shipidagi qoʻnoqqa chiqa boshladi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Mart oʻtdi, aprel kirdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
8.
Ayrim otlar bilan birikib, shu ot ifodalagan narsaning paydo boʻlishi yoki vujudga kela boshlaganligini bildiradi.
Koʻchatlar mevaga kirdi. Tok hosilga kirdi. Tovuq tuxumga kirdi. Yuziga rang kirmoq.
Iyun oyining oxiri. Gʻoʻzalar ayni gulga kirgan vaqt. — N. Safarov, Uzoqni koʻzlagan qiz
Ishtahaga kirdi-yu, kulcha yuziga rang yugurdi. — K. Yashin, Hamza
9.
Oʻzi birikib kelgan soʻz ifodalagan holat, xususiyat va shu kabilarni kasb etish, shunga ega boʻlishni bildiradi.
Kasal uyquga kirdi. Koʻm-koʻk osmon birpasda kulrang tusga kirdi.
Siz kelsangiz, hovlimizga oftob chiqqanday fayz kiradi. — K. Yashin, Hamza
Uy bekasi oʻzining asl ruhiga kirdi, jangchilarni qiyom va pechenye bilan mehmon qildi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Sevgilimni chiroyli yigit qiyofasiga kirib olgan sehrgar iblis qoʻltiqlab kelayotganidan yonib ketdim. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
Uning [Beruniyning] tartibsiz, joʻshqin fikrlari muntazam bir shaklga kirib, voyaga yetdi. — M. Osim, Jayxun ustida bulutlar
10.
Oʻtmoq, oʻtib oʻzlashmoq.
Bu odatlar qardosh xalqlardan kirgan. Sut bilan kirgan jon bilan chiqar. — Maqol
Ruscha “kandidat”, kandidatura soʻzlarining ekvivalentlari sifatida esa tojik tilidan kirgan nomzod (hozirgi maʼnosida) soʻzi qoʻllanadi. — OʻTA
11.
Ayrim soʻzlar (masalan, sezgi aʼzolarini bildiruvchi quloq, burun kabi soʻzlar) bilan qoʻllanganda, narsaning shu aʼzoga taʼsir etib, sezgi uygʻotishini bildiradi.
Gulning hidi burniga kirmoq.
Oʻylayman-u, miyaga hech narsa kirmaydi. — Guldasta
Avazning qulogʻiga uning gapi kirmas, u tarsaki yegandek, shayx Saʼdiyning shoh satriga tikilib oʻtirardi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
