Қидирув

н widening, enlargement, broadening, expansion

фл. 1. Ичи ёки сатҳи катталашмоқ; кенг бўлмоқ.

Кўча кенгайди. Уй кенгайди. Пахта майдони кенгайди.

Унинг гапи оғзида қолди, кўзлари хиёл кенгайиб, ним очиқ лаби титради. — П. Қодиров, Уч илдиз

Ўпқон борган сари кенгайиб борарди. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

2. Қамров доираси ортмоқ, катталашмоқ.

Иш кўлами кенгаймоқ.

Тиббиёт муассасалари тармоғи йил сайин кенгайиб, замонавий техника билан тобора яхшироқ жиҳозланмоқда. — Газетадан

Жиноятчилар гуруҳининг сафи кенгайиб борарди. — Муштум

Ер радиусининг кенгайиши ва сиқилиши юзлаб миллион йиллар давомида алмашиниб келмоқда. Бу жараён Ер шарида юзага келадиган сув босиш ва сув қайтиш ҳодисалари ҳамда денгиз сатҳининг глобал масштабда ўзгариши билан боғлиқ.

Океан туби спрединги маълумотларидан фойдаланиб Х.Г Оуен (1976) Ер радиуси охирги 180—200 млн. йил давомида ўрта ҳисобда йилига 6,7 мм га кенгайган деб ҳисоблайди. Шунингдек, палеогеографик маълумотларга асосланиб ҳамда палеомагнит маълумотларни изоҳлаб, О.К.Хилгенберг (1969) перм давридан кейин Ернинг кенгайиш тезлиги йилига 7,6—9,4 мм га тенг деб топди.

Л.Эгед (1956) палеогеографик хариталарни ўрганиб, охирги 500 млн. йил давомида Ер радиуси йилига 0,5 мм тезликда катталашган деган хулосага келди. Кейинчалик Дирнли (1965) ва Халламлар (1977) Эгед мезонини ва юз йилда сутканинг 0,01 с га ошишини ҳисобга олиб, Ер радиусининг ўзгариш тезлиги 0,24—0,6 мм/йил деб аниқладилар. Ернинг кенгайиши тўғрисидаги фаразларни аниқлаш мақсадида палеомагнит маълумотларидан ҳам фойдаланилди. Лекин, шунга қарамай ҳозирги вақтгача кенгайиш қаерда содир бўлаётганлиги, океан ҳавзаларидами ёки континентал блоклар чегараларидами, аниқланганича ёʻқ. Бу масала муаммолигича қолиб келмоқда.

Оптик сигналнинг вақт бўйича оптик тола бўйлаб ўтгани сари юз берадиган дисперсияси.инглизчаpulse spreadingрусчауширение (расширение) импульса