ot
1.
Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; ruh.
Jon bor joyda qazo bor. — Maqol
Odamning loydan yasalishini, unga jon bagʻishlanishini shunday qiziq qilib oʻqib berdiki — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
2.
Sezuvchi, his etuvchi tan, badan.
Butun jonim qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosilib, jonim orom oldi. Betimning qalini —
jonimning huzuri. — Maqol
Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi jonga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, joni ogʻrir edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
3.
Hayot; hayot-mamot; tiriklik.
Kemaga tushganning joni bir. — Maqol
Echkiga jon qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu. — Maqol
Jondan kechmasang, ish bitmas. — Maqol
Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan. — Fozil shoir.
Otam meni jonidan ortiq koʻrar edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
4.
Kishi, odam.
Jon boshiga. Biz toʻqqiz jon edik.
Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq jon qolmagan edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Hech bir jon yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi. — Hamza
Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan jonni terimga solar ekanmiz. — N. Safarov, Hayot maktabi
5.
Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, bosh, jussa maʼnolarini ifodalaydi.
Qiz joning bilan qayergacha borolarding? — I. Rahim, Chin muhabbat
— Yosh joning bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.|| — Voy shoʻrim, — dedi Mastura. —
Jindakkina joningizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi? — A. Qahhor, Ming bir jon
6.
Kuch, quvvat, mador.
Joni boricha harakat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?
Hoji sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, joni boricha qisdi. — A. Qahhor, Yillar
Joni boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni qamchiladi. — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar
7.
Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida.
Olma —uning joni. Jon doʻsting jonidan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas. — Maqol
Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning joni edi. — A. Qahhor, Toʻyda aza
8.
Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi.
Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, jon, dedi. — Qoʻshiqlar
Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi Yoʻlchiga tikildi. — Nima qildi, jonim, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray jonginam. — Hamza, Boy ila xizmatchi.
9.
“Opasi”, “akasi”, otasi va shu kabilar soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz jonidan shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi.
— Opasi jonidan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz. — S. Zunnunova, Gulxan
10.
Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida.
Yomgʻir — ekinning joni.
Issiq — paxtaning joni degan maqol ham bejiz aytilmagan. — Sh. Rashidov, Gʻoliblar
11.
Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxs.
Joʻralarining joni. Davraning joni. Maktabning joni.
12.
Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi.
Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: — Jon Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin — dedi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
— Urmang otamni! Jon amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bolalar. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
13.
Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, masalan,
onajon, buvijon, xolajon, akajon, domlajon; — Salimjon, Qodirjon
14.
kesim vzf.
Shukur.
Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham jon. — A. Qahhor, Oltin yulduz
