- Жо бўлмоқ Жойлашмоқ, мустаҳкам ўрнашмоқ; сиғмоқ. Ҳамма кийимлар бир чамадонга жо бўлди. [Самар Лайлога:]Сизнинг қўшиғингиз қалбимга жо бўлиб қолди. — М. Қориев, Ойдин кечаларОйқиз қалбига жо бўлган фикрларнинг ҳаммасини бирма-бир айтди. — Ш. Рашидов, Ғолиблар
- Жо қилмоқ Жойламоқ, жойлаштирмоқ; мустаҳкам ўрнаштирмоқ. Эъзозхон шу сўзларни дилига жо қилиб олди. — Ҳ. Ғулом, МашъалТунлар сени кипригимда тутайми, Кўзгинамнинг қорасига қилай жо? — Э. Воҳидов, Самарқанд кечаси
Қидирув
«жонинг» бўйича 162 та натижа: Изоҳли
Луғат мақолалари
124 таот 1. Диний-ибтидоий тасаввурларга кўра, инсон ва ҳайвон танасида бўладиган, уйқу чоғида (вақтинча) ёки ўлган вақтда танадан чиқиб кетадиган алоҳида кўзга кўринмас илоҳий куч, қувват; руҳ.
Жон бор жойда қазо бор. — Мақол
Одамнинг лойдан ясалишини, унга жон бағишланишини шундай қизиқ қилиб ўқиб бердики — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Сезувчи, ҳис этувчи тан, бадан.
Бутун жоним қақшаб оғрияпти. Тиш оғриғим босилиб, жоним ором олди. Бетимнинг қалини —
жонимнинг ҳузури. — Мақол
Тим қоронғи, изғиринли кеча. Ёмғир худди жонга игна санчгандай, эзиб, муттасил саваларди. — Ойбек, Қуёш қораймас
Ғуломжон айвонда отаси билан турар, столларнинг қарсиллатиб синдирилаётганини эшитиб, худди ўз қовурғалари синдирилаётгандек, жони оғрир эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
3. Ҳаёт; ҳаёт-мамот; тириклик.
Кемага тушганнинг жони бир. — Мақол
Эчкига жон қайғу, қассобга ёғ қайғу. — Мақол
Жондан кечмасанг, иш битмас. — Мақол
Чечак Жамбул, сен Ватанни севасан, Керак бўлса, жонингни ҳам берасан. — Фозил шоир.
Отам мени жонидан ортиқ кўрар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
4. Киши, одам.
Жон бошига. Биз тўққиз жон эдик.
Қорабулоқ қишлоғида бирорта уйғоқ жон қолмаган эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Ҳеч бир жон ёʻқки, они бўлмаса жононаси. — Ҳамза
Ҳамма ишни тўхтатиб, қимирлаган жонни теримга солар эканмиз. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби
5. Бир қатор аниқловчилар билан қўлланиб, бош, жусса маъноларини ифодалайди.
Қиз жонинг билан қаергача боролардинг? — И. Раҳим, Чин муҳаббат
— Ёш жонинг бор, қизим, — деди [Офтоб ойим], — бировга ёмонлик соғинма. А. Қодирий, Ўтган кунлар.|| — Вой шўрим, — деди Мастура. —
Жиндаккина жонингизга-я? Шу жуссангизга учта дард сиғадими? — А. Қаҳҳор, Минг бир жон
6. Куч, қувват, мадор.
Жони борича ҳаракат қилмоқ. Тезроқ қимирласанг-чи, жонинг борми?
Ҳожи секингина қўлини узатиб, қулоғини ушлади ва уч буклаб туриб қаттиқ қисди, жони борича қисди. — А. Қаҳҳор, Йиллар
Жони борича икки қўлидаги этик билан эшикни қамчилади. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар
7. Яхши кўрадиган, севимли, ёқимли киши ёки нарса ҳақида.
Олма —унинг жони. Жон дўстинг жонидан кечса ҳам, мол дўстинг молидан кечмас. — Мақол
Аммо лекин Мухторхон домла нафсамбирига одамнинг жони эди. — А. Қаҳҳор, Тўйда аза
8. Энг яқин, севикли кишиларга мурожаатда сўзловчининг уларга яқин муносабатини ифодалайди, бегоналарга нисбатан эса ҳурмат ёки хушомадни билдиради.
Жоним, дедим қулоғига, оҳиста, жон, деди. — Қўшиқлар
Гулнорнинг кўзлари очилиб кетди Ёʻлчига тикилди. — Нима қилди, жоним, — сўради Ёʻлчи, лекин бетобмисиз дейишга тили бормади. — Ойбек, Танланган асарлар
[Жамила Ғофирга:] Агар ўтирган жойингизга хас-хашаклар тўкилса, сочларим билан супурай жонгинам. — Ҳамза, Бой ила хизматчи.
9. “Опаси”, “акаси”, отаси ва шу кабилар сўзлар билан, баъзан ёлғиз жонидан шаклида сўзловчининг тингловчига яқин муносабатини, эркалаш ёки хушомад маъноларини ифодалайди.
— Опаси жонидан, дуторингизни чалинг тузукроқ, — деди у [Маликахон] Адолатга қараб,— ўйин-кулгига ташна бўлиб ётганмиз. — С. Зуннунова, Гулхан
10. Ҳаёт манбаи, ҳаёт бағишловчи нарса ҳақида.
Ёмғир — экиннинг жони.
Иссиқ — пахтанинг жони деган мақол ҳам бежиз айтилмаган. — Ш. Рашидов, Ғолиблар
11. Бирор иш, соҳа ёки доирада асосий, муҳим ўрин эгалловчи, илҳомлантирувчи, ташкилотчи шахс.
Жўраларининг жони. Давранинг жони. Мактабнинг жони.
12. Мурожаат қилинаётган шахсни билдирувчи сўздан олдин келиб, мурожаатдаги илтимос, илтижо маъносини кучайтиради, баъзан эркалаш маъносини билдиради.
Ниёз мен билан хайрлашар чоғида: — Жон Ҳожи ака! Энди гап шу ерда қолсин — деди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
— Урманг отамни! Жон амаки, урманг! — деб зор йиғлай бошлади болалар. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
13. Шахс билдирувчи сўзларга, кишилар отига қўшилиб, уларга кичрайтиш-эркалаш, ҳурмат маъносини беради, масалан,
онажон, бувижон, холажон, акажон, домлажон; — Салимжон, Қодиржон
14. кесим взф. Шукур.
Офицернинг шу кетиши бўлса, штабга етиб борса ҳам жон. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
- Жон бермоқ 1. Вафот этмоқ, ўлмоқ. Вафот қилди жонкашим, дардкашим. Ҳозир қўлимда жон берди. — Ойбек, Танланган асарларЁʻқ, Хўжабековга ўхшаганлар осонликча жон бермайди. Ётиб қолгунча отиб қолади. — С. Анорбоев, ОқсойМусулмонлар! Яхши деб ёʻлида жон берганинг Азизбек бу кун сизларга яхшилигингизни ўттиз икки танга солиқ билан қайтармоқчи бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Жон кирмоқ 1. Тирилмоқ. Балиққа жон кирди;Қутидор қайтиб ёʻлакка кириши билан Офтоб ойим ила Кумушга қайтиб жон кирган каби бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунларТабиатга жон кирди, толлар барг чиқарди. — Ж. Шарипов, Хоразм
- Жон олмоқ 1. Ўлдирмоқ. Мен ўзимнинг ашаддий душманим билан танҳо курашиб, ё жон бермоққа ва ё жон олмоққа қарор берган эдим. — А. Қодирий, Ўтган кунларЯмоқчини бўлса Исматҳожи ҳар куни масжидга чақириб, одамлар ўртасида ҳақорат қила бериб жонини олди. — Ойдин, Ямоқчи кўчди
- Жони бор 1. Тирик, жонли. Жони борнинг умиди бор.Танимда жоним бор экан,пахта беришга тиришаман. — Ш. Рашидов, ҒолибларГапингизнинг жони бор.
- Жони узилмоқ Вафот этмоқ, ўлмоқ.
- Жони чиқмоқ Жонинг чиққур! (қарғ.). Тер чиққандан жон чиқмас. — МақолИбн Синога касалнинг жони чиқмаган бўлса, бас экан, тузатар экан. — Ойбек, Танланган асарларТуф-э, қуриб кецин, жоним чиқиб кетди-я. — А. Қодирий, Ўтган кунларОларда кирар жоним, берарда чиқар жоним. — МақолПолвон келганда, темирчи шундай қилган эди, унинг жони чиқиб, тишини ғижирлатди. — А. Қаҳҳор, Сароб
- Жони ҳалқумига (ёки бўғзига, ҳиқилдоғига) келмоқ 1. Ўлар ҳолатга келмоқ, ўлгудай қийналиб кетмоқ. Душманлар жони ҳалқумига келганда мана бундай қутурадилар. — А. Мухтор, Опа-сингилларБоя нималарни сўзладингиз, сир очиладими, деб жоним бўғзимга келди. — А. Қодирий, Ўтган кунларҲамма ерда ҳам одамларнинг жони бўғзига келиб қолди, қизим! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Жон(и) ачимоқ Ачиниб, дилдан хайрихоҳлик билдирмоқ; ачинмоқ. Унга жоним ачиди.
- Жондан ўтмоқ 1. Баданни, аъзони оғритмоқ, қақшатмоқ, зирқиратмоқ. Оғриқ жондан ўтди;Айниқса, бугунги сўзлар жон-жонимдан ўтиб кетди. — Ш. Рашидов, ҒолибларЭшоннинг даккиси жонимдан ўтгандан кейин қочдим. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Жонини койитмоқ Қийналиб, машаққат чекиб, бирор иш қилмоқ, қаттиқ уринмоқ. Қўшчинорликлар ёки қўғазорликлар у ёқда турсин, сувнинг бошида бўладиган бақақуруллоқликлар ҳам ўзи ёки уловининг жонини койитгиси келмас эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Жон сақламоқ Ўзини маънавий ёки жисмоний ҳалокатдан ёки оғир, мушкул аҳволдан сақлаб қолмоқ. Офтобдан дарахтларнинг тагида жон сақламоқ.У ҳамон ковакда жон сақлаб келмоқда. Бефаросат, лақма одамни кўрса, ковакдан секин чиқади, аллакимдан эшитган янгиликларни айтади, яна кириб кетади. — А. Қаҳҳор, Ҳи-ҳи
- Жон ҳовучламоқ Ўз ҳаётидан хавотир бўлмоқ, қўрқа-писа, хавотирда яшамоқ. Мирзо Ёдгорнинг боши кесилди. Унинг тарафдорлари жонларини ҳовучлаб, ин-инига кирди. — Ойбек, Навоий
- Жон(и)га ора кирмоқ 1. Ҳалокатдан ёки бирор кўнгилсиз воқеадан, танг ҳолатдан сақлаб қолмоқ. Булар жонларини фидо қилиб, мингларча кишиларнинг жонига ора кирдилар. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдузШундай дўппи тор келган пайтда Азим бойвачча Хол-хўжанинг жонига ора кирди. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Жондан безор қилмоқ (ёки тўйдирмоқ) 1. Ўлимига рози қилмоқ; [Оқила:] Ўзингиз қачон борасиз? Болалар дада деб жонимдан безор қилишяпти. — А. Қаҳҳор, Оғриқ тишлар
- Жондан безор бўлмоқ (ёки тўймоқ) 1. Ўлимига рози бўлмоқ, яшашни истамаслик. Қуллар очликдан ўлсин, қароллар чарчаб, жонидан безор бўлсин, ҳар нима бўлса-бўлсин, сенга фойда бўлсин. — С. Айний, ҚулларОвозингни чиқарма, жувонмарг. Эшон поччанг эшитмасинлар. Нима, жонингдан тўйдингми? — П. Турсун, ЎқитувчиБас, пичоқ бориб суякка етди. Бошимни эгиб, индамай юрганим етар, жонимдан тўйиб кетдим. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
- Жонини тикмоқ Ҳаётини бағишламоқ. Мен жонимни яхшилик ёʻлига тикканман, Зокиржон. — П. Қодиров, Уч илдиз
- Жони ёʻқ 1. Улик, жонсиз. Сойга қарасак, учта балиқ ётибди: иккитаси ўлик, биттасининг жони ёʻқ. — ЭртакларБир қўлимнинг жони ёʻқроқ. Сенинг муштингни ея бериб, жонимда жон қолган эмас. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариЖони ёʻқ ип. Жони ёʻқ мато.
- Жон олиб, жон бермоқ Бирор ишда астойдил ғайрат кўрсатмоқ; жонбозлик, фидокорлик қилмоқ. Бўтабой кечани кеча, кундузни кундуз демай, колхоз учун жон олиб, жон берди. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Бир жон, бир тан бўлмоқ Бир ёқадан бош чиқармоқ, баҳамжиҳат бўлмоқ.
- Жон аччиғида (ёки ҳолатда) 1. Ўлим талвасасида. Офицернинг ўзи ҳам талвасада ҳолдан тойган эди, бунинг устига хотини полда юмалаб, жон аччиғида хирилларди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссасиЧеккасини зах ерга бериб йиқилган ва кесак каби ҳиссиз қизини [қутидор] жон ҳолатда қучоғига олди: Қизим Кумуш Кўзингни оч! — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Жон деб Хурсандлик билан, мамнуният билан, бажонидил. Агар лозим келса, тошкўмир конига бориб, кўмир қазиб келтиришга ҳам жон-жон деб кетар эдим. — А. Қаҳҳор, Сароб
- Жон кошки Кошкийди, қани эди-я.
- Жон куйдирмоқ 1. Бор куч-имконини аямай астойдил ҳаракат қилмоқ. Бутун жамоа байрамни муносиб кутиб олиш учун жон куйдириб ишламоқда;Беш болали бир аёлнинг Элмуродга жон куйдириб, уни ўз паноҳига олмоқчи бўлгани тўғрисидаги гаплар Бувинисога жуда хуш келди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Жон талвасаси
- Жони кирмоқ 1. Ҳузур қилмоқ, маза қилмоқ, ором олмоқ. Уйига сув, газ ўтказиб, жони кирди. Тиш олдириб, жони кирди;Кино деса, жони киради.Аёллар: — Бўлмаса-чи! Ҳамманинг жони кирди. Қамишкапада ҳеч бунақа томоша бўлган эмас, — дейишди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Жон(и)га тегмоқ Безор қилмоқ, кўнглига урмоқ, кўнглига тегмоқ. Мусофирчилик жонга тегади. — Ойбек, Танланган асарларБир иш буюрсанг, сўрай бериб жонга тегади. — Ойдин, Уялди шекилли, ерга қаради.
- Жоним билан Бош устига, жон деб, бажон дил. Агар шаҳарда зарур ишларингиз бўлмаса, мен билан бир ерга бориб келсангиз. —Жоним билан. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаАскарликка жоним билан бораман — П. Турсун, Ўқитувчи
- Жоним тасаддуқ
- Жўжабирдай жон
- Ўлмаган менинг жоним
от 1. Мис тоғора, тос.
Қудуқ бўйида челак тўла сув ва занжирга боғланган мис жом турарди. — С. Айний, Дохунда
Иссиқ уйда жомда бош ювишди. — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар
2. Шароб ичиладиган идиш; қадаҳ.
Муҳаббат жомидан нўш айлаган ақли зако бўлмиш. — А.Қодирий, Меҳробдан чаён
Фақат яхшиликдан чиқмасин бошинг, Дея аёллар ҳам кўлга олар жом. — Г. Жўраева
3. Металл ноғора; гонг.
- Жом урмоқ (ёки чалмоқ) Жирингламоқ, занг урмоқ. Девор соат жаранглаб, беш марта жом урди. — С. Аҳмад, Ойдин кечаларҚишлоқ. Кечки саждага чорлаб жом чалинар. — Ш. Раҳмон, Юрак қирралари
рвш. Тўрғайлар оиласига мансуб сайроқи қуш.
— Бу жойлар чиройли экан, — деди бола осмонда муштдеккина бўлиб қотиб турган жўрни энди кўриб, — нега мени илгари опкемадиз қишлоғизга! — С. Нуров, Нарвон
- Жўр бўлмоқ 1. Бир-бирига мос овоз билан ҳамоҳанг куйламоқ. Қизлар чилдирмага жўр бўлиб, Ҳамза Ҳакимзода ёзган қўшиқни айтиб келишарди. — П. Турсун, ЎқитувчиКуй Ойқиз юрагига жуда ёқиб тушди шекилли, ичида унга жўр бўлди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучлиКўзи кўрга жўр бўлсанг ҳам, дили кўрга жўр бўлма. — Мақол
от 1. Бирор кимса ёки нарса ишғол қилиб турган ер, юза, фазо; ўрин, макон.
Золимнинг жойи — жаҳаннам. — Мақол
Бозор куни бўлганига қарамай, бозор жойи бутунлай бўш эди. — С. Айний, Қуллар
Милтиғини жойига қўйди-ю китоб мутолаа қилиб ўтирган Элмурод олдига келди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
Отабек раҳмат айтиб, жойидан қўзғалмади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
2. Маълум бир воқеа-ҳодиса рўй берган ер; иш-ҳаракат, жараён ўрни.
Хизмат жойи. Автобус тўхтайдиган жой.
Сидиқжон болалиги ўтган тор кўчаларни, қишлоқ, анҳор бўйларини, сигир боққан жойларини бориб кўрди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
3. Маълум бир нарса ёки иш-ҳаракат учун энг қулай, мос ер, ўрин.
Мутахассисларни танлаш ва жой-жойига қўйиш. Оғриқ жойини топса, олти ой қишлайди. — Мақол
Бу ер ҳазилнинг жойи эмас. — А. Қаҳҳор, Оғайнилар
4. Ер юзининг, фазонинг белгили, бирор хусусияти билан ажралиб турадиган ери, нуқтаси.
Пастқам жой. Баҳаво жой. Паст-баланд жойлар. Тор жойда томоша. — Мақол
Эрта куз жаласи тоғлик жойларга жуда ҳафсала билан қуяр эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
Сўқмоқ катта ёʻлга туташган жойдан бепоён дала бошланар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Бу жойдан бойнинг бутун пахта даласи кўзга ташланиб турар эди. — Ойбек, Танланган асарлар
5. Географик ёки маъмурий ҳудуд; тараф, томон, ўлка; юрт.
Бизнинг жойларда анор кўп.
Ёʻқ, у [Элмурод] бу жойларни тушида ҳам, ўнгида ҳам кўрган эмас. — П. Турсун, Ўқитувчи
Бу жойни халқ қадим замонлардан бери Култепа деб атар эди. — Ш. Рашидов, Ғолиблар
6. Бирор нарсанинг айрим қисми, ери, бўлаги.
Гўштнинг ёғли жойи. Косанинг дарз кетган жойи. Ипнинг тугилган жойи.
Бирор жойинг оғрийдими, Кумуш? — А. Қодирий, Ўтган кунлар
7. Бадиий асар, мусиқа ва шу кабиларнинг бирор керакли, қизиқарли ери, ўрни.
Абдишукур бойваччанинг қўлидан китобни олиб, керакли жойини топди. — Ойбек, Танланган асарлар
Баъзан севган қизларидан келган хатнинг қалбга бориб тегган жойларини бир-бирларига ўқиб берардилар. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
8. Гап, иш, хатти-ҳаракат ёки белгиларнинг шахсий баҳо бериш учун асос, дастак бўладиган ери, ўрни.
Бу ишнинг ҳеч қийин жойи ёʻқ. Менинг қўрқадиган жойим ёʻқ.
Мен сизга айцам, қиёматли ўртоқмиз-у, мендан хафа бўлган жойи бор. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
9. Яшаш, ҳаёт кечириш, ётиш-туриш учун хизмат қиладиган ер; уй-жой, ҳовли-жой, бошпана.
Жой олма, қўшни ол. — Мақол
Ёʻлчи бизникига ишлагани келган, ишласин. Пули ёʻқ, жойи ёʻқ хотинни нима қилади. — Ойбек, Танланган асарлар
10. Ўтириш ёки ётиш учун қилинган, солинган, тўшалган ўрин; ўриндиқ.
Вагонда бешта бўш жой қолди. Бугунги сеансларга жой ёʻқ.
Ҳожимирсирож автобусда жой талашиб, болали бир хотин билан айтишиб қолди. — А. Қаҳҳор, Йиллар
Холида кичик қизи Ранони уйга ётқизиб, эрига жой солгани айвонга чиқди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат
11. Мерос сифатида қолган, бирор кимсага тегишли ер-мулк, ҳовли-жой.
Ракат мавзейида отадан қолган уч таноб жой бор эди. — Ойбек, Танланган асарлар
Мана шу жойлар бурун Абдуваққос деган бир эшонга қарашли экан. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
12. Иш, хизмат, вазифа, ўрин.
У яхши жойда ишлайди.
Жонфиғон хотинига неча-неча тавба-тазаррулар қилиб, энди бирон жойга кириб ишлашга сўз берибди. — А. Қаҳҳор, Жонфиғон
13. Оила, хонадон.
Бир кун туз ичган жойга қирқ кун салом бер. — Мақол
Иқболингга кўп яхши жойдан қаллиқ чиқди, болам. Ҳаммалари бирам сипо, бирам салобатли одамлар экан. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Гапни (ёки сўзни) бир жойга қўймоқ
- Гап (ёки сўз, фикр) бир жойдан чиқди
- Жой қилмоқ Ётиш, ўтириш учун ўрин ҳозирламоқ. У [Асрорқул] атрофга сув сепиб, супага жой қилди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо
- Жойини топди 1. Жойига тушди;
- Жойига келтирмоқ (ёки қўймоқ) Ўринлатмоқ, ўрнига қўймоқ, тегишлича адо этмоқ, бажо келтирмоқ. Ҳурматини жойига келтирмоқ.[Мухлис:] Дуруст, ҳамма ишни жойига қўйдим. Қадрли меҳмонларимизнинг кўнгилларига путур етмаса, бас. — З. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди
- Кутмаган (ёки кутилмаган) жойда Кутилмаган пайтда, кутмаган ҳолда. Бошланишда анчайин ҳазилга ўхшаб кўринган бу гинахонлик кутилмаган жойда жиддий бир тус олиб кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Кўнгли жойига тушмоқ
- Кўнглидан (ёки юрагидан, қалбидан) жой олмоқ Кўнглида қолмоқ, юрагидан, қалбидан ўрин олмоқ: кўнглида чуқур из, асар қолдирмоқ. Мен хотиним билан анча йилдан бери туриб, ундан кўп яхшиликлар кўрганман, бу яхшиликларнинг ҳар қайсиси кўнглимдан алоҳида-алоҳида жой олган. — А. Қаҳҳор, ор, Олтин юлдуз.
- Ўтиргани (ёки ўзини қўйгани) жой тополмай қолмоқ Ҳаяжондан, кутилмаганликдан типирчилаб, нима қиларини билмай қолмоқ, саросимага тушмоқ. Ғуломжон ҳокимни кутгани бормади. Унинг келишини эшитгандан бери нафрати қўзғаб, ўзини қўйгани жой тополмай қолди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Ўтқизгани жой тополмай қолмоқ Жуда катта ҳурмат билан кутиб олмоқ. Офтоб ойимни бўлса Ўзбек ойим ўтқизгани жой тополмас, қуда сўзи ўрнига синглим деб хитоб қилар, ошни ҳам унинг раъйини сўрамасдан буюрмас эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Ҳушини жойига келтирмоқ Кеккайиб, ўзига ишониб, ҳаддидан ошиб кетган кишини тартибга чақириб қўймоқ.
от Беда, пичан, хашак қирқадиган дастаки асбоб.
Бола супурар, ахлат ташир, кечқурун қароллар даладан келганларида, отларга жодида беда қирқишар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.
Бизда пичан жодида кесилади, ун сув тегирмонида тортилади. — Ш. Рашидов, Ғолиблар
Таърифлар ичида
12 таўлакса Ўлган нарса; ўлик. Баъзан ҳуриб қолади Ўлакса қидирган ит. Ғайратий Девор ковагида моғор босиб ётган ўлаксага қўл уриб нима қиласиз. С. Аҳмад, Қадрдон дал
тан-жон Кишининг бутун борлиғи, вужуди. Бу ҳовлига келганида, у яйрар, тан-жони ором оларди. Мирмуҳсин, Топилган ҳусн Ҳам ҳадик, ҳам эҳтирос билан тан-жони ёниб кетга
йиғим Бирор мақсад учун халқдан (хонадон бошига ёки жон бошига) олинадиган ҳақ, пул ёки буюм; солиқ [Мингбоши:] Беш йилдан бери ўлпонни бермайсан, солиқни тўла
йиғим Бирор мақсад учун халқдан (хонадон бошига ёки жон бошига) олинадиган ҳақ, пул ёки буюм; солиқ [Мингбоши:] Беш йилдан бери ўлпонни бермайсан, солиқни тўла
зиёфат Тантанали меҳмондорчилик, банкет. Зиёфат охирлади. Оқшом тушиб, зиёфат яримлаганда, ҳовлиқиб ҳудайчи кирди. С. Сиёев, Аваз Жўраларингни чақириб, зиёфа
талоқ Никоҳни бузиш, бекор қилиш ҳақидаги эр томонидан айтиладиган сўз; бу сўзнинг айтилиши хотинни барча хотинлик мажбуриятидан тўла озод қилади. Талоқ сўзини э
Эртаклар
26 та
Халқ оғзаки ижоди
Бу эртакда ўрмондаги ҳайвонларни доимий алдаб юрадиган бир доно мушук ҳақида ҳикоя қилинади. Мушук ўзининг айёрлиги билан турли вазиятлардан чиқиб кета
Халқ оғзаки ижоди
Бектемир ботир ҳақидаги ушбу эртакда қаҳрамоннинг жасорати, садоқати ва севги ёʻлидаги курашлари тасвирланган. Эртакда йигитнинг қийинчиликларга қарамай, ў
Халқ оғзаки ижоди
Ушбу эртакда беш опа-сингилнинг саргузаштлари, уларнинг меҳмоннаварлиги ва қийинчиликларга дуч келиши ҳикоя қилинади. Эртакда садоқат, хиёнат ва адолатн
Халқ оғзаки ижоди
Золим подшоҳнинг олтин чинори учун Булбулигўё қушини топишга чиққан кенжа шаҳзода саргузаштлари ҳақида ҳикоя қилинади. У ўзининг мардлиги ва садоқат
Халқ оғзаки ижоди
Ушбу эртакда бойнинг ўғли ботир йигитга айланиб, турли саргузаштларни бошидан кечиради. У аждарни енгиб, подшоҳ қизига уйланади ва ўзига ўхшаган укас
Халқ оғзаки ижоди
Икки зийрак йигит қароқчилар тўдасига дуч келади. Улар ўзларининг ақл-заковатлари билан қароқчиларни қўлга туширишга муваффақ бўлишади.