Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «izli» — результатов: 681

Фильтр

Словарные статьи

597
iz

ot 1. Biror narsa sathida (yuzasida) boshqa narsaning tegishi, bosilishi va shu kabilar natijasida undan qolgan, uni bildiruvchi aksi.

Barmoq izi. Oyoq izi. Gʻildirak izi.

Bu yerda giyoh ham qolmabdi. Faqat mol tuyoqlarining tartibsiz izlari koʻrinadi. — I. Rahim, Chin muhabbat

[Sodiq:] Boʻynidan boʻgʻilgan.

[Nodir:] Panja izlari bor. — N. Safarov, Hayot maktabi

Tunda qalin yoqqan qor izlarni berkitishga ulgurgan edi. — Gazetadan

2. Biror narsadan yoki kimsadan qolgan asar, belgi.

Hamma yoqda dahshatli zilzila izlari koʻrinadi: yiqilgan uylar, urilmagan devorlar, vayrona jinkoʻchalar — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

— Samarqandda har qadamda asrlarning izi bor, — dedi Ahrorov. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

Qotillar murdaning shagʻal tagida qolib ketib, umrbod izi yoʻqolishini moʻljallagandilar. — Gazetadan

Rahim Saidov surishtirishga qaror qildi Balki izi chiqib qolar. — Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiri

3. Biror narsaning (uni ifodalovchi) kichik bir aksi; nishonasi.

Yuzida eski goʻzallikning izlari hali saqlangan qirq yoshli xotin mehribonlik bilan qiziga qaradi. — Oybek, Tanlangan asarlar

yuzlarida tabassum izlari koʻrina boshladi-yu, bir zumda tarqalib ketdi. — Oydin, Hikoyalar

4. Maʼlum yoʻnalishdagi harakat (yurish) tufayli yer sathida qoladigan uzun iz, yoʻl.

U, oʻng tomonga qiyshaygancha ingrab, tepalikka koʻtarilayotgan mashina izidan odimlab ketdi. — S. Karomatov, Oltin qum

Soylik daryoning bahorgi toshqin vaqtidagi izi boʻlib, Kichik daryo nomini olgan, kichik daryo paydo boʻlganda, haligi toʻqay orolga aylanar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. Bosib oʻtilgan (oʻtilayotgan yoki kelinadigan) tomon, yoʻl.

Poyezdning qorasi oʻchguncha, moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga qaytdim. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Izingda termilib qoldi keksa chol, Koʻzda tavajjuhi, duosi tilda. — A. Oripov, Yillar armoni

Koʻzim izingga, qulogʻim tovushingga zor boʻlib oʻtiribman. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

6. Ish-harakat, faoliyatdagi yoʻl, yoʻnalish.

Men ham siz oʻsha tasvirini qilgan tabarruk zotlar izidan boryapman. — K. Yashin, Hamza

Bu uyda ikki xotin olish bir rasm boʻlib qolgan ekan. Erim otasi, akasi izidan ketib, ustimga xotin olsa-ya. — Oybek, Tanlangan asarlar

7. Tramvay, poyezd va shu kabilar gʻildiraklari ostiga (yurish uchun) yotqiziladigan maxsus qurilma.

bu yigitlar olomonning oldiga tushib, temir yoʻlni bosdilar va bir soatda bir necha chaqirim temir yoʻlning iz va shpallarini buzib tashladilar. — S. Ayniy, Qullar

  • Iz olmoq Izni belgilamoq, topmoq. Poshsholikda iz oladigan izchilarni shaharning toʻrt tarafiga joʻnatdi. — Nurali
  • Iz quvmoq 1. Izidan (orqasidan) taʼqib qilmoq, iziga tushmoq. Suvonjon bir qadam ham chetga chiqmasdan, jilgʻaning ogʻzigacha iz quvib bordi. — S. Anorboyev, Oqsoy
  • Izga tushmoq 1. Oʻz yoʻliga tushmoq (daryo haqida); Sherbek qidirgan narsasini Toshkentdan topib kelgan, bu yerdagi ishlari izga tushib ketgan bir payt edi. — S. Anorboyev, Oqsoy
  • Izdan chiqmoq 1. Yoʻlidan (izidan) chetga chiqmoq. Tramvay izdan chiqibdi;Mehnat intizomi izdan chiqqan, hamma tarmoqda boshboshdoqlik, egasizlik hukm suryapti. — MushtumKoʻzboʻyamachilik va xushomadgoʻylik yoʻliga oʻtib olib, qancha rahbarlar izdan chiqmadi, jamiyatga qancha zarar keltirmadi. — E. Yusupov, Istiqlol yoʻlida
  • Iziga tushmoq 2. Taʼqib qilmoq, taʼqibida boʻlmoq. Keyin hayot yana oʻz iziga tushib ketadi. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa[Saodat:] Uying kuygur mirshablar izingga tushib quvladimi? — Oybek, Qutlugʻ qon;[Navoiy:] Koʻrinib turibdiki, raqiblar izimga tushib, menga chuqur qazimoqdalar. — M. Osim, Ajdodlarimiz qissasi
  • Iziga qaytmoq 1. Tezda kelgan yoʻliga (tomoniga, joyiga) qaytmoq. Borgin-u izingga qayt;Ishlar yana iziga qaytdi.
Полная статья →
izm

ot 1. Boshqarishda, biron-bir ishni bajarishda va shu kabilarda ixtiyor, erk.

-Yakshanba kuni toʻyi, — dedi u birkesarlik qilib. — Qizning izmi otada. — I. Rahim, Chin muhabbat

Qurilishda men boshliqman, Boʻriyev. Mablagʻ ham, odamlar ham, jumladan, siz ham mening izmimdasiz. — A. Muxtor, Tugʻilish

Hoji bobo doʻkonning izmini menga topshirib, ichkariga kirib ketdi. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola

2. Amr, farmon; ijozat, ruxsat.

-Janoblari ham keldilar, — ellikboshi oʻtirgan joyidan eʼlon qildi va mirzoning izmini kutdi. — Sh. Toshmatov, Erk qushi

  • Izm bermoq Ijozat yoki ruxsat bermoq. Xiyol qoʻzgʻalmoqchi edi, Dadashev izm bermadi. — I. Rahim, Taqdir
  • Izmiga solmoq Oʻz yoʻliga yurgizib, oʻziga boʻysundirmoq. Mexanizatorlar mashinalarni oʻz izmiga solib, paxtadan yuqori hosil olmoqdalar. — Gazetadan
Полная статья →
izn

ot Ruxsat, ijozat.

Izn bermoq. Izn olmoq.

Sigirsizlar biror hafta mardikor ishlab, besh-oʻn soʻm topib qaytish uchun izn istaydilar. — A. Qodiriy, Obid ketmon

U mening vositamda toʻyni boshlash uchun izn olgani kelgan ekan. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Shu vaqtgacha oʻzini bosib, indamay turgan Gʻulomjon mingboshidan bir-ikki savolga izn soʻradi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Полная статья →
izo

ot Azoblash, ranjitish; ozor, alam.

Zolimlardan koʻrding izo, Boʻlmay maqsad ishi bajo. — Tohir va Zuhra

Mushtumzoʻrlik omboriga gʻalla berilmas, Uning igʻvo, izosidan hech bir qoʻrqilmas. — Gʻ. Gʻulom

  • Izo bermoq Ozor bermoq, azoblamoq, ranjitmoq. Kimki nasihat bilan tuzalmasa, hayot unga izo berib, koʻzini ochib qoʻyadi. — M. Osim, Karvon yoʻllarida
Полная статья →

Показать все · 597 →

В определениях

6

Сказки

51
Aldoqchi mushuk
Устное народное творчество

Bu ertakda oʻrmondagi hayvonlarni doimiy aldab yuradigan bir dono mushuk haqida hikoya qilinadi. Mushuk oʻzining ayyorligi bilan turli vaziyatlardan chiqib keta

Arab laqqi
Устное народное творчество

Kambagʻal chol Arab laqqi podshoh saroyida xizmat qilib yuradi. Uning hayoti kutilmaganda yaxshi tomonga oʻzgaradi va boyib ketadi.

Baliq sotuvchi Ahmad
Устное народное творчество

Ahmad ismli er oʻz xotinining maslahatlari tufayli turli qiyinchiliklarga duch keladi. Uning soddaligi va tushunmovchiligi kulgili vaziyatlarni keltirib chiqara

Chol bilan kampir
Устное народное творчество

Bu ertakda bir cholning buloq boʻyida topgan sehrli buyumlari orqali boyib ketishi va adolatsizlikka qarshi kurashishi hikoya qilinadi. Uning topqirligi va jaso

Donishmand xotin
Устное народное творчество

Bu ertakda savdogar har yetti yilda bir shahriga qaytib, xotin oladi, ammo ular yolgʻizlikdan oʻlib qolishadi. Uchinchi marta u donishmand qizga uylanadi, qiz e

Dono xotin
Устное народное творчество

Podshohning donishmand qizi otasi va uning vazirlarini oʻlimdan qutqaradi, biroq qizgʻanchiq oʻgay onasi tufayli choʻlga tashlanadi. U yerda u telba bir yigitni

Показать все · 51 →

Диалектные материалы

27
aŋizli
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · ongli; kuchli, g'ayratli

ongli; kuchli, g'ayratli

bä:w
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · be (inkor, iltifotsizlik, tanbeh bildiruvchi undov soʻz)
bäkkarat
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · iffat; qizlik belgisi
bäläqädä
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · falokat, baxtsizlik
bütäv
Xorazm viloyati · butun

1. boʻlinmagan, bir butun; 2. erga tegmay, qizligicha umr oʻtkazgan ayol kishi

Показать все · 27 →