Қидирув

от Куч-мадори ёʻқ, ҳолсиз ҳолат.

Ранги оқарган, ҳолсизликдан кўзларини юмиб ётган бу аёл Набижоннинг хаёлида аллақачон ўрнидан турган у билан бошлашиб юрарди. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

Йигиталининг бутун вужудини тер босган, ҳолсизликдан гандираклаб, қалин буталар орасидан кетаётганини биларди, холос. — Д. Нурий, Осмон устуни

от 1. Ҳаётдаги муайян бир ҳолат, вазият; аҳвол.

Умидли, изланувчан ёшларимизнинг кўплиги қувончли ҳолдир. — Газетадан

Шунақа, бу чўлни осонликча енгмаганмиз, қурбонлар бериб, жон фидо қилиб, шу ҳолга келтирганмиз. — Ўзбекистон қўриқлари

мактабда ўқиш-ўқитиш ишлари мустаҳкам изга тушиб кетди. Бу ҳол қишлоқда сезилмай қолмади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Дарвозалар ёнида сарбозлар юриб туриши душманга қарши тадбир-чоралар кўрилаётганини ҳисобга олмаганда, шаҳар ўлик ҳолда эди. Мирмуҳсин, — Меъмор

2. Кимса ёки нарса жисмида юзага келган муайян ҳолат.

Автор яна ўз савлатли ҳолига қайтди. Қаддини ғоз тутганича, оёғини кериб, йирик-йирик қадам ташлаб чиқиб кетди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Ўзим-ку, ғўзаларни шу ҳолга етказгунча лабларимни(нг) уч марта пўсти тушди. — С. Нуров, Нарвон

3. Кишининг жисмоний ва руҳий жиҳатдан ўзини сезиши; жисмоний ва руҳий ҳолат; кайфият, авзо, кўриниш.

Меъморнинг хаёл суриб, гиёҳвандлардек қотиб қолганини кўрган Ҳорунбек устод баъзан шундай ҳолга тушиб қолармикан, бу, эҳтимол, аччиқ аламнинг оқибатидир деб ўйларди. — Мирмуҳсин,Меъмор

Тешабой, бир томондан, кооперативчининг ҳолига ачинди, иккинчи томондан, гитлерчиларга хизмат қилаётганидан ғазабланди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

4. ў.-п. к. (шаклида — ҳолда) Ҳолат билдирувчи (ғамгин, маъюс каби) баъзи сўзлар, шунингдек, -ган аффиксли феъл билан қўлланиб, бирор ҳаракат-ҳолатнинг шу сўз билдирган ҳолатда юз бериши, бажарилишини билдиради.

Ҳусайннинг дадаси маъюс ҳолда, билинар-билинмас бош чайқаб қўйди. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

Суюм оға гаранг, дардли, оч ҳолда тепа устига чиққач, яна боягидек, орқа-олдига қаради. — Н. Фозилов, Дийдор

Ҳусайн Бойқаро қийиқ, тез ўйнайдиган кўзларини шоирга тикиб, ғамгин ҳолда деди — Ойбек,Навоий

Имом ерга қараган ҳолда бошини қимирлатиб қўйди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

5. Баъзи сўзлар билан қўлланиб, руҳий ёки жисмоний имконият, куч-қувват маъносини билдиради.

Унинг оҳ дегани ҳоли ёʻқ. — С. Сиёев, Аваз

Боланинг йиғлашга ҳам ҳоли қолмаган эди. — Газетадан

Хосият хола бир ҳўплам чой ичган бўлди-ю, ҳоли келмай, ётиб қолди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

6. тлш. Иш-ҳаракатнинг қай тарзда бажарилишини, унинг бажарилиш сабаби, мақсади, ўрни, пайти ва шу кабилар белгиларини билдирадиган иккинчи даражали бўлак. Қандай белгини билдиришига кўра ҳолнинг

сабаб ҳоли, ўрин ҳоли, пайт ҳоли, тарз ҳоли каби турлари фарқланади. Кеча кўрдим (кеча — пайт ҳоли). Кўчада учрашдик (кўчада — ўрин ҳоли) ва бошқалар

от 1. Юзага келган, мавжуд бўлган вазият, аҳвол.

Жанговар ҳолат. Ҳарбий ҳолат. Шаҳар қамал ҳолатда.

Ишлаётган одамлар уни [Олахўжани] бу ҳолатда кўриб, жуда ҳайрон бўлиб, ишдан тўхтаб қолдилар. — П. Турсун, Ўқитувчи

Ҳамма сергак тортди, унга қулоғини тутиб жим қолди. Бу ҳолатдан фойдаланган шайх сўзига пардоз бериб, давом этди — К. Яшин, Ҳамза

Шерали ҳам бу тўқнашувдан Тўлғоной билан ёлғиз қолгандаги ҳолатга тушди. — С. Кароматов, Олтин қум

2. Жисмоний ёки руҳий жиҳатдан бўлган ифода, кўриниш; қиёфа, авзо.

Асабий ҳолат. Кулгили ҳолат. Аянчли ҳолат.

Мен унинг ҳолатидан нимадир ичини куйдираётганини билиб турардим. — С. Аҳмад, Юлдуз

Унинг мажақланиб, таниб бўлмас ҳолатга келган юзини оқ шоҳи билан ёпиб қўйдилар. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

3. шв. Куч-қувват, дармон, мадор; қудрат.

Ғознинг бир оёғи синган, бир қаноти майиб бўлган, ўқ тегиб ҳолати кетиб, шу ерга йиқилган. — Алпомиш

Энди мендан ҳолат кетди, бек Шакар, Бу чўлларда энди қолдим хор-у зор. — Ширин билан Шакар

от 1. Ун, шакар ва ёғдан, баъзан кунжут, мағиз қўшиб тайёрланган ширинлик, қандолат.

Пашмак ҳолва.

Арава-арава ун, гуруч, қоп-қоп бодом, писта, кажаваларда ҳолвалар, қирқ-эллик катта-кичик яшикда ҳар хил мевалар. — Ойбек, Танланган асарлар

Айланиб, уйда қолган жужуқларига қанд-қурс, ҳолва, пуфак олмоқчи бўлди. — Н. Аминов, Қалтис хато

2. кўчма Қиёс мазмунли гапларда фикр юритилаётган нарса, иш, воқеа-ҳодисанинг бошқасига (қиёсланаётганига) нисбатан ёмон (ҳеч гап) эмаслиги, ундан дуруст, чидаса бўладиган эканлиги каби маъноларни билдиради.

Ҳали бу-ку ҳолва, қамоқхонадаги — якка камерадаги ёлғизликдан худонинг ўзи асрасин! — Н. Аминов, Ёлғончи фаришталар

Менинг гуноҳим олдида сизники ҳолва-ку — Муштум

Наманган вилоятига ўтдим. Фарғонадаги машмашалар ҳолва экан. — Муштум

Трассадаги шовқин-сурон бунинг олдида ҳолва экан. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

сфт. Ҳолдан кетган, мадори қуриган; дармонсиз, заиф.

Арча сандиқ ёнидаги намат устида ҳолсиз чўзилиб ётган бу одамнинг юз-кўзи-ю уст-боши қандай — билиб бўлмас эди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ киссаси

Йигитали ҳолсиз оёқларини судраб, эмаклаётгандай, яна олдинга интилди. — Д. Нурий, Осмон устуни