«edim» boʻyicha 1246 ta natija: Izohli
und. s. 1. 1 Zavq-shavqni, quvonchni, shodlikni bildiradi.
— Eh! — deb yubordi Sangin oʻz oʻyidan oʻzi zavqlanib. — A. Muxtor, Tugʻilish
Yam-yashil oʻtov ichra yasab bir hujra, Qoʻysang agar patefon. Eh rohatijon. — X. Saloh
2. Afsuslanish, achinish, oʻkinch yoki pushaymonni bildiradi.
Eh, bu dunyoning ishi-ya! Na xotin! Na kulba! — Sh. Toshmatov, Erk qushi
Eh, attang, orzular uchdi havoga. — Ya. Qurbon, Mehrim va qahrim
ot 1. Bir joyning odamlari, aholisi, xalqi; umuman, koʻpchilik odam, xaloyiq, hamma.
U erining qilmishidan el oldida boshini xesh qilib yurardi. — T. Ashurov, Oq ot
Odamlarning koʻz yoshidan, qahridan qoʻrqmay, el otasi boʻlib yurganingizga yoqa ushlayman, taqsir. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
2. Bir yurtga, qabilaga mansub odamlar; millat, xalq.
Qipchoq eli. Mangʻit eli. Qardosh ellar.
Shifokorlik kasbini ulugʻlash, elga sidqidildan xizmat qilish, kishilarning dardiga davo topish oliyjanob ishdir. — Gazetadan
3. Yurt, diyor, mamlakat.
Chet ellar. Har kim elida, oʻrdak koʻlida. — Maqol
Bahor keldi elimizga, Yashil toʻn kiydi dala. — I. Muslim.
Shu payt xayol uzoqlarga, ona elimga olib ketdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat
Yashil ellarga tomon uchib ketdi qushchalar. — A. Oripov
EM ’davo’. Shirin soʻz ham kasalga e m b oʻ l a -d i. Qadimgi turkiy tilda ham shunday talaffuz qilingan bu ot ’shifobaxsh oʻsimlik’ maʼnosini anglatgan boʻlib (ДС, 171), ’davo' maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan (ЭСТЯ, I, 270); em soʻzi hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmaydi, em bül- feʼli tarkibida keladi
1. Chechak va baʼzi boshqa kasalliklarning oldini olish uchun teri orqali yuboriladigan zardob va uni teri orqali yuborish
Tirsagidan yuqorida oltinga bosilgan muhrdek em izi koʻrinib turardi — Mirmuhsin, Yashiringan kuch
2. Dori, dori-darmon; umuman, shifobaxsh narsa
Doktor saqlab qoldi oʻlimdan, Emi bilan sogaydim otday — O. Yunus
EN narsaning koʻndalang koʻlami’. Taxtining eni 30 sm edi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli i:ŋ tarzida talaffuz qilingan boʻlib (ЭСТЯ, I, 352), oʻsha davrlardayoq ŋ undoshi n undoshiga almashgan, i: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolib, bu unli e unlisiga almashgan (Devon, I, 83); i:ŋ > i:n > in >
1. Narsalarning koʻndalang yoʻnalishdagi kattaligi; kengligi
Uyning boʻyi va eni. Eni bir metr, boʻyi ikki metr keladigan gilam
Eniga yigirma olchin joy olgan oʻn besh darichali kattakon chorxari uy ichida ellik chogʻli bek yigipiari gulxan soliboʻtirar edilar — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
2. Bir kiyimlik gazlama
Ahmadoʻzi uchun bir jodi, bir targʻil sigir, bir kiyimlik enoldi — Gazetadan
3. Belgi, tamgʻa (adashtirmaslik uchun qoramol yoki qoʻy qulogʻida hosil qilingan kesik)
ot kam qoʻll. Bajarish, uddalash qobiliyati.
— Aytmoqchi, — dedi Teshaboy birdan jonlanib, — Gʻulom qorini tushira qolsangiz qalay boʻladi, epi ham tuzuk. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.
ot 1. Erkak jinsiga mansub kishi; erkak.
Er siylagan yerda aziz. — Maqol
Angʻizli yerda ot oʻlmas, Iyirli yerda er oʻlmas. — Maqol
2. Xotin kishi bilan nikoh ahdida boʻlgan erkak kishi; qalliq (oʻz xotiniga nisbatan).
Erga bermoq. Erga tegmoq. Er qilmoq. Erdan chiqmoq. Eldan qolguncha erdan qolgan yaxshiroq. — Maqol
Yaxshi xotin erni er qiladi, yomon xotin — yer (qiladi). — Maqol
Qizimning koʻnglini ol, eridan chiqarib, senga beraman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. Mard, oliyjanob, jasur kishi.
Er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar, Ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar. — Maqol
Er yigit maydonda bilinar. — Maqol
Er yigit enasi gʻarib oʻlarmi, Enam deb, mastonga koʻngil berarmi? — Rustamxon
bemorona Kasallarga oʻxshab, bemorlarga xos; xuddi kasaldek. — Men kasal edim-ku! — dedi Bashirjon aftiga bemorona tus berib. N. Aminov, Yolgʻonchi farishtalar
vakolat Biror shaxs, muassasa, tashkilot, davlat va shu kabilar nomidan ish qilish uchun berilgan huquq, vakillik huquqi. Keng vakolat. Deputat oʻzining yuksak vakolatini
hemiri s. t. Umuman yoʻqlikni, hech qancha degan maʼnoni bildiradi (asosan pul haqida). Uch-toʻrt kundan buyon Sheralining yonida hemiri yoʻq. S. Karomatov, Oltin qum Qim
mixla Ikki narsani bir-biriga mix bilan mahkamlamoq, biriktirmoq. Ular toʻgʻonlarni taxta va qoziqlarni yoʻnib, mixlab, sim oʻrab mahkamlashar ekan, ularga otalar betinim
badburush Yuzi, basharasi burushgan. Gulsanam qamchi zarbidan chinqirib, oʻrnidan turgan edi, badburush bir kishi uni qisqichday qoʻllari orasiga oldi. S.Karomatov, Bir t
kuya Qurti yungli matolarni koʻrimsiz, yaroqsiz holga keltiruvchi, don yoki oʻsimliklarni nobud qiluvchi kichkina kapalak. Yigit Muhammad Jamolning kuya yegan eski qorako
Bu ertakda Yuz Muhammad ismli kalning topqirligi va ayyorligi orqali ahmoq joʻralarini aldab, ulardan qutulishi hikoya qilinadi. Uning har bir hiylasi kutilmaga
Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis
Aldarkoʻsa yoʻlda ketayotib, oʻzining ustidan kulmoqchi boʻlgan takabbur boyga duch keladi. Aldarkoʻsa oʻzining zukkoligi bilan boyni qanday aldashni oʻylab top
Bir yigit tasodifan alvastining telpagini qoʻlga kiritadi va shu orqali koʻrinmas boʻlib qoladi. U alvasti bilan birga turli sarguzashtlarga duch keladi, jumlad
Andijonlik yigitning sarguzashtlari haqidagi ushbu ertakda, yigitning boyga xizmatga kirishi va turli qiyinchiliklarga duch kelishi tasvirlanadi. Uning boshidan
Uch oʻgʻil va bir qizi bor otaning koʻzlari ojiz boʻlib qoladi. Qiz otasining koʻzini ochish uchun dori izlab, koʻplab qiyinchiliklarni yengib oʻtadi va oxir-oq
