Қидирув

от 1. Жисмоний азоб; оғриқ, касаллик.

Оғир дард. Дард кўрмоқ Дардга чалинмоқ Дардни яширсанг, иситмаси ошкора қилади. — Мақол

Дард чекмаган дори қадрини билмас. — Мақол

Танаси бошқа дард билмас. — Мақол

Кечга томон дард кучайиб кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Худой таоло ҳар бир дардга бир даво яратган. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Қўли гул ижрочига, ўз касбининг устасига яхшилик тилаб айтиладиган ибора.

Бу насиба сизга. Сара буғдой. Қўлингиз дард кўрмасин, оға. — С. Сиёев, Аваз

3. кўчма Руҳий азоб, ғам-ғусса, алам-ҳасрат.

Айрилиқ дарди. Дардида ёнмоқ (қуймоқ). Дардини ичига ютмоқ •

[Фотима домлага:] Менинг ҳеч жойим оғримайди, фақат ишқ дардим бор, уф! Ҳамза, — Туҳматчилар жазоси

Ниҳоят, дардим юрагимдан тўлиб-тошиб, баъзи гапларни эримга айта бошладим. — Ойбек,Танланган асарлар

Юрагимнинг дардлари Қизил гулдай қатма-қат, алла. — Бойчечак

Мен кимга йиғлайман, дардимни ёриб. — Ширин билан Шакар

4. кўчма Кишининг борлиғини, бутун фикри-ёдини банд этган нарса, иш, ташвиш, орзу, хаёл ва шу кабилар

Унинг дарди — ўйин. Бирор нарса дардида юрмоқ

Шоирлик бу — улкан дард. Шукрулло, — Сайланма

Мирзажон кўнглида шоирлик дарди билан туғилган бола. — П. Турсун. Ўқитувчи.

Сиз нимани билардингиз, дардингиз пул, — деди Зумрад ойисига. Ойбек, — Зумрад

Солиҳ Пўлатович шогирдларининг дардини яхши тушунарди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Қадрдонингиз Юсуфбек ҳожининг ўғли Отабек бир неча кунлардан бери бениҳоя бир дард билан оғрир эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

5. кўчма Фикр-у хаёл; армон, эзгу мақсад.

Унинг [Атевнинг] қалби ҳамиша халқ қувончи, халқ дарди, ҳаш орзу-ҳислари билан ёниб, оловланиб туради. — Х. Ёдгоров, Ҳаёт тўлқинлари

Элбекнинг ҳам ўзига яраша дарди, севгиси, орзуси бор эди. — Н. Фозилов, Дийдор

Дардинг мактаб очишгинами десам, ҳали бу ёқда гап катта экан-у! — М. Исмоилий, Фарғона т.о.

6. кўчма Ишқ, муҳаббат.

Лайли дардида чўл кезиб юрган Мажнуннинг изтиробларига ёз ҳолати мутаносиб эди. — Газетадан

Зевархон Маликаи Ҳуббоннинг дардида юрган эди. — Баҳром ва Гуландом

сфт. 1. Дард, касаллик аломати бор; хаста, касал.

Дардлининг дардини дардсиз на билар. — Мақол

Унинг ранги касал одам каби дардли. — Ойбек, Танланган асарлар

2. кўчма Ғам-алам чеккан, дард-аламга гирифтор бўлган.

Дардлиман, дардимни кимга ёраман. — Рустамхон

Гулнора ая жавдираб турган дардли кўзларини ерга тикди, кўк шойи кўйлак ичидаги нимжон кўкси бир кўтарилиб қўйди. — О. Ёқубов, Диёнат

3. кўчма Дард, алам билан тўлиб тошган; ғамли, аламли.

Бу дардли ҳаётда Гулнорга ягона бахт — Ёʻлчининг синглиси Унсин бўлди. — Ойбек, Танланган асарлар

Шокир ота Ёʻлчининг бошида чўкка тушиб, ўзининг оғир дардли, чуқур ярали қалби билан узоқ йиғлади. — Ойбек, Танланган асарлар

4. кўчма Дард-аламни ифодаловчи; ғамли, мунгли.

Гулнор секин, майин, дардли овоз билан ашула бошлади. — С. Зуннунова, Гулхан

Бақатерак шапалоқ-шапалоқ баргларини қарсиллатиб садо берар, чинорлар дарёдай шовуллар мажнунтоллар эса нозик оҳанг билан дардли куйлар, йиғлар эди. — Ж. Абдуллахонов, Орият

от Дариллаб овоз чиқариши учун варракнинг эгма чўпи ичига ёпиштирилган қоғоз.

Шабада варракнинг дардарагидан чиқаётган овозни олиб келади. — Р. Файзий, Ҳазрати инсон

Менинг ташвишимни варрак қилсам, сизларники унга дардарак ҳам бўлолмайди. — Муштум

сфт. 1. Тез-тез касал бўлиб турадиган, салга касал бўлаверадиган.

Комил баайни ойдинда уйқусираб юрадиган дардчил одамдай мавзе элликбошисининг орқасидан боғини айланиб чиқди. — М. Осим, Тилсиз гувоҳ

Отам қариб қолди, онам дардчил қолганлигини ким билади? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Кўкарган тақдирда ҳам дардчил бола сингари жонсиз ва ранги сариқ бўлади. — Ҳ. Олимжон

2. Дард тортиб заифлашиб қолган, дардга чалинган.

Не-не умидлар билан олинган ер, болалари ёш ва Анзират холанинг ўзи дардчил бўлгани учун, экувсиз қолиб, қўриққа қўшилиб кетди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Жўра дардчил, ориқ, ювош бола эди. Ҳ. Турсунқулов, — Ҳаётим қиссаси

3. кўчма Қайғули, ғамли, мунгли.

— Мен бўлсам отам тугул, онамни ҳам эслай ол-майман, — унинг овози дардчил қалтиради. Ш. Холмирзаев, Тўлқинлар. Аҳмад Хусаин кулди, кейин дардчил хўрсинди. — Ойбек, Нур қидириб

от Бировнинг дардига шерик бўлувчи; ҳамдард, сирдош.

Навоий минбарда туриб, бир туйғу, бир ҳаяжон билан жим қотган халққа дард-дош кўзларини югуртириб чиқди. — Ойбек, Навоий

Менинг дардим-дарддошим, илин-жим, кўнгил тинчим сиз-ку! — Миртемир, Асарлар

сфт. 1. Ортиқча ташвиш, дахмаза; бош оғриқ.

Кийимларни чамадонга бир амаллаб сиғдирди-ю, оқ кийимлар дардисар бўлди. — Л. Тожиева, Меҳрим сизга, одамлар

Тағин, бу қиз менга дардисар бўлар экан, деб хавотирланманг, ўз кучим билан имтиҳон бераман. — М. Қориев, Ойдин кечалар

2. Бош қотирадиган, машаққатли иш.

Аҳмад Ҳусайн адабиётни мақтаб кетди: — Орзуларим бор, журналист бўлишни истайман, — деди, — лекин дардисар тирикчилик тўсқин. — Ойбек, Нур қидириб

У ҳар куни бир дардисар ишни ўйлаб чиқаради. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар