Қидирув

фл. 1. с. т. Писта, бодом, ёнғоқ ва шу кабилар қаттиқ пўчоқли меваларни ёки баъзи ҳўл меваларнинг данакларини тишлаб ёки бирор нарса билан уриб ёрмоқ.

Абди-шукур бодом-писта чақиб, аччиқ чой ичиб, яйраб ўтирарди. — Ойбек, Танланган асарлар

Зарар қарағай данакни тишда чақмоқ. — Ҳабибий

Бола ёнғоқни чақиш учун атрофига кўз югуртириб, тош қидирди. — Ёшлик

2. Қаттиқ нарсани синдириб майдаламоқ, бўлак-бўлак қилмоқ; ушатмоқ.

Тош чаққан, семент қорган ҳам ўзим — Миртемир

Оппон қиррали стакан лабига тухум уриб чақди-да яхшилаб арчиб, лунжига солди. — С. Аҳмад, Сайланма

3. Бир-бирига уриб, суртиб, олов чи-қармоқ; ёндирмоқ.

Гугурт чаққандим, кўзим тўрдаги ёғоч сандиққа тушди. — Ш. Холмирзаев, Ёʻллар, ёʻлдошлар

Баратов, папирос олиб, гугурт чақди. — С. Зуннунова, Янги директор

4. кўчма Чақа қилмоқ (

Яланг оёқ юриб кўрсам, шағал бармоқларимни чақиб ташлади. — Ҳ. Назир, Бир туп ғўза

5. кўчма Чарчатмоқ, уринтирмоқ.

— Бугун лойда ишлайсан. Қорнингни тўқламасанг, лой чақади, — деди [Йигитали]. — Т. Малик, Ажаб дунё

Элчи Муҳаммадалини ёʻл чақиб қўйган, бир неча кундан бери ўз меҳмон-хонасида дам олиб ётар эди. — М. Осим, Элчилар

6. кўчма Мазмун-моҳиятини англамоқ; ечимини топмоқ.

Иборалар кўп, ибораларнинг маънолари ҳам кўп, ҳар бирини чақиш керакки, кейин қўлингда фонус бўлиб, ёʻлингни ёритади. М. М. — Дўст, Лолазор

[Ҳафиз] Алёхиннинг этюдларини ёнғоқдай чақиб ташларди, қурғур. — А. Мухтор, Туғилиш

от 1. Асосан мис, жез сингари металлардан ясалган, қиймати паст майда танга пул.

Оқ кўйлак устидан олача ипак тўн кийган, гавдаси ёʻғон баққол ёш харидорнинг айтган нарсаларини тортиб, қўлидан майда чақаларни олди. — М. Осим, Ибн Сино

2. эск. Бир тийин.

[Отабек ва Али] Дастурхонни йиғиштирувчи келинчакка ўғил тилаб дуо қилгандан кейин, қўлига ўттиз чақа сурма пули бердилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. Умуман пул, маблағ.

Темирчи йигитнинг чақаси миёнагина тўйга етарли бўлиб қолганида, Холхўжа қўрбоши йигитларининг хуружи бошланди. — С. Аҳмад, Ҳукм

от айн. Чақиқ.

от 1. Ўт, ўт учқуни.

Тўғон тепасида электр пайванди чақин чақади. — С. Аҳмад, Онажонлар

Катта олов йилт этган чақиндан бошланади. — Шарқ юлдузи

Кетмонларнинг чақини ялтирар эди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

2. айн. Чақмоқ ИИИ.

Баҳор осмонида чақнаса чақин, Кўксингдан отилар оловли нафас. — А. Орипов

Қора булутлар орасида қиличдек ялтираб чақин чақа бошлади. — С. Аҳмад, Жимжитлик

от Бировнинг устидан етказилган махфий маълумот, хабар; туҳмат.

Бойларнинг чақиғи билан Ёʻлчининг иши оғирлашди. — Ойбек, Танланган асарлар

1. Ўткир қиррали, қиррадор

Қия тушиб турган офтобда чақир тошларнинг акси сувга уриб, жимир-жимир товланар эди — С. Анорбоев, Оқсой

2. Чақир кўз айн. чағир кўз қ. чағир

Вазирнинг новча, чақир кўз ўғли эса, ҳеч нарсани эшитмагандек, кўзларини бақрайтириб турарди — М. Осим, Карвон ёʻлларида