chaqmoq
чақмоқchaqmoq I
fl. 1. s. t. Pista, bodom, yongʻoq va shu kabilar qattiq poʻchoqli mevalarni yoki baʼzi hoʻl mevalarning danaklarini tishlab yoki biror narsa bilan urib yormoq.
Abdi-shukur bodom-pista chaqib, achchiq choy ichib, yayrab oʻtirardi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Zarar qaragʻay danakni tishda chaqmoq. — Habibiy
Bola yongʻoqni chaqish uchun atrofiga koʻz yugurtirib, tosh qidirdi. — Yoshlik
2. Qattiq narsani sindirib maydalamoq, boʻlak-boʻlak qilmoq; ushatmoq.
Tosh chaqqan, sement qorgan ham oʻzim — Mirtemir
Oppon qirrali stakan labiga tuxum urib chaqdi-da yaxshilab archib, lunjiga soldi. — S. Ahmad, Saylanma
3. Bir-biriga urib, surtib, olov chi-qarmoq; yondirmoq.
Gugurt chaqqandim, koʻzim toʻrdagi yogʻoch sandiqqa tushdi. — Sh. Xolmirzayev, Yoʻllar, yoʻldoshlar
Baratov, papiros olib, gugurt chaqdi. — S. Zunnunova, Yangi direktor
4. koʻchma Chaqa qilmoq (
Yalang oyoq yurib koʻrsam, shagʻal barmoqlarimni chaqib tashladi. — H. Nazir, Bir tup gʻoʻza
5. koʻchma Charchatmoq, urintirmoq.
— Bugun loyda ishlaysan. Qorningni toʻqlamasang, loy chaqadi, — dedi [Yigitali]. — T. Malik, Ajab dunyo
Elchi Muhammadalini yoʻl chaqib qoʻygan, bir necha kundan beri oʻz mehmon-xonasida dam olib yotar edi. — M. Osim, Elchilar
6. koʻchma Mazmun-mohiyatini anglamoq; yechimini topmoq.
Iboralar koʻp, iboralarning maʼnolari ham koʻp, har birini chaqish kerakki, keyin qoʻlingda fonus boʻlib, yoʻlingni yoritadi. M. M. — Doʻst, Lolazor
[Hafiz] Alyoxinning etyudlarini yongʻoqday chaqib tashlardi, qurgʻur. — A. Muxtor, Tugʻilish
- Magʻzini chaqmoq Chakki boʻlibdi, jiyan. Yer sotgan er boʻlmaydi, er yer sotmaydi. Mana bu gapning magʻzini chaq. — Oybek, Tanlangan asarlarHosilni pulga chaqib koʻrsam, katta foyda olishim aniq boʻlib qoldi. — YoshlikHamma narsani pulga chaqib gaplashadigan savdogarnamo Surʼatning xatti-harakatlari doimo Umidning jinini qoʻzgʻar, nega bunaqasan? derdi baʼzan u. — Mirmuhsin, Umid
chaqmoq I
ot 1. Atmosferaviy elektr zaryadi; yashin.
Osmondagi dabdabali, ammo foydasiz chaqmoq boʻlishdan koʻra, yerda bir tutam olov boʻlib, bir gʻaribning qozonini qaynatmoq afzaldir. — Uygʻun va I. Sulton, Alisher Navoiy
2. koʻchma Oʻt, uchqun.
Qizning shahlo koʻzida nafrat chaqmogʻi yalt etib yondi-yu, oʻchdi. — Yoshlik
- Chaqmoq chaqdi Chaqmoq yalt etib koʻrindi. Mana chaqmoq chaqdi nogahon, Zimiston tun choki soʻkilar. — R. ParfiGuldur etib, bulut tarqab, Yalt-yult etib chaqmoq chaqdi. — Hamza
chaqmoq II
fl. 1. Tishlab yoki nayzasini sanchib jarohatlamoq, ogʻritmoq yoki zahar solmoq (ilon, chayon, ari kabi gazandalar, chumoli, burga, chivin kabi hasharotlar haqida).
Maʼlumki, Hindistonda ilon chaqishidan har yili minglab kishi halok boʻla-di. — Fan va turmush
Bir marta chayon chaqib oluvdi, hozir oʻsha esimga tushib ketdi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
Oyogʻini chaqayotgan chumolini ushlab, koʻzdan kechirdi. — Yoshlik
2. koʻchma Achchiq gaplar aytmoq, zahrini sochmoq.
—
otang oʻlgur chaqa-man deydi. — Oybek, Nur qidirib
Vaqt oʻtgan sari onaning gumonlari asossiz ishonchga aylana bordi, u zaharli kinoyalar bilan kuyovini chaqib ola boshladi. — F. Musajonov, Bahor nafasi
3. koʻchma Chaqimchilik qilmoq, gap tashib, gʻiybat qilmoq.
u oʻzi ishlamagani ishlamagan, kishilar haqiga xiyonat qilmoqda. Ya na., bizni amirzodaga chaqadi. — Mirmuhsin, Meʼmor
Kim sizga shunday deb chaqqan boʻlsa, bekor aytibdi. S. — Abdulla, Mavlono Muqimiy
chaqmoq II
ot Oʻt oldirish asbobi.
Tohir shivirlab soʻradi: — Chaqmoq bilan tutantiriqni ham oldingmi? — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
Papiros chekish uchun olib yurgan chaqmogʻidan boshqa yorugʻ beradigan bir narsa yoʻq. — Oydin, Mardlik — mangulik