фл. 1. Бирор нарса, ҳодиса ёки фикрнинг моҳиятига етмоқ, бирор соҳада маълумотга эга бўлмоқ.
У биладиган одам. Сиз математикани биласизми?
Кошки тил билса-ю, у билан суҳбатлаша қолса! — Ойбек, Танланган асарлар
Тирик бўлганда, ўнта ўғилнинг ўрнини босадиган қизи борлигини биларди. — С. Аҳмад, Уфқ
Сиз ярамаснинг қилиб юрган ишларингизни биламан. — С. Аҳмад, Уфқ
2. Бирор соҳа ёки ишда маълум ўқув ёки малакага эга бўлмоқ.
Шахмат ўйнашни биласизми? У дўппи тикишни яхши билади.
Янги от, янги файтун. Ҳа, қўшишни, ҳайдашни биласизми? — Ойбек, Танланган асарлар
3. Турмуш тажрибаси туфайли хабардор, ошно, таниш бўлмоқ.
Кўп яшаган билмас, кўпни кўрган билар. — Мақол
Қари билганни пари билмас. — Мақол
Ақл ёшда эмас, бошда деган одам, билиб айтган. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
4. Хабардор, воқиф бўлмоқ.
Сиз уйда экансиз, билсам, дафтаримни олиб келар эканман эсизгина. — А. Қаҳҳор, Адабиёт муаллими
Кўп гапларни билиб қайтди. — С. Аҳмад, Уфқ
5. Ҳис этмоқ, сезмоқ; идрок этмоқ, англамоқ, фаҳмламоқ, тушуниб етмоқ, уқмоқ, пайқамоқ.
Ҳар ким ўз айбини билмас. Мақол.
Аҳмоқ ҳориганин билмас. — Мақол
Сен билган бўлсам, вақт қандай ўтганини билмайман. — Ойбек, Нур қидириб
Гапни айлантириб ўтиришдан фойда ёʻқлигини билиб, кўнглидаги бор гапни айтди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Биз энди ўз ҳақ-ҳуқуқимизни биламиз. — А. Қодирий, Ғирвонлик Маллавой
Мен сенга муносиб эмаслигимни бугун билдим. — С. Аҳмад, Уфқ
6. Тан олмоқ, қадрига етмоқ, тақдирламоқ.
Эр йигитнинг қадрини оғаси эмас, эл билур. — Мақол
Шошмай тур, ҳали у иззатини билмаган итваччани тутиб, адабини бердирмасам, Мадумар отимни бошқа қўйиб юбораман. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
7. Танимоқ, таниш бўлмоқ.
Бу ерда мени ҳеч ким билмайди.
Норматовни сизлар қанча билсаларинг, мен ҳам шунча биламан-да. — А. Қаҳҳор, Мунофиқ
Мен сиз билган Шокирбек эмас, тошкентлик Юсуфбек ҳожининг ўғли ва марғилонлик Мирзакарим аканинг куёви — Отабек. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
8. Деб ҳисобламоқ, деб санамоқ, деб билмоқ.
Ўзингни эр билсанг, ўзгани шер бил. — Мақол
Ҳалиги гапимни сир деб бил. — Ойбек, Танланган асарлар
Бола ўз қайғусини бутун бир дунёнинг қайғусидек билар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи
Чунки у оддий ҳақиқат бир минг бўёқдан соз, деб билади. — С. Зуннунова, Олов
9. Уддасидан чиқмоқ, эплай олмоқ.
Ҳали сиз ёлғон гапиришни ҳам биласизми? — А. Қаҳҳор, Айб кимда?
Сиз икки келин ушлашни билмабсиз, Зайнабга жабр қилган кўринасиз. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
10. Ихтиёри, измида бўлмоқ.
Сиз тушунмаяпсиз, ойи ҳали тағин дадаси биладилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Хат билмоқ Хат-саводли бўлмоқ. Уста Мўмин, раҳматлик, хат билар эди, китоб кўриб, боланинг отини Ёдгор қўйди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо
- Биламан, биласан, биласиз ёки биласизки Биламиз, Бобомурод полвон, сизнинг қўрангиз марказдан олисда. — С. Анорбоев, Тўрткўзнинг бошидан кечирганлариБиламан, тилларнинг ёмони ёʻқдир, Ҳар тилнинг ўз кўрки, улуғлиги бор. — Шуҳрат, Ёшлигимнинг давоми
- Биласанми, биласизми — Биласанми, бу ерда фақат 95 дамлайди, — деди у Муродга пиёла тутиб. — Т. Ашуров, Оқ отБиласанми, мелисадан дадамнинг эшагини ҳайдаб кетаётганимни ҳамма кўрди. — С. Аҳмад, УфқБиласизми, Мансур ака, мактабни битириб, институтга кирмоқчиман. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
- Билмадим 1. Хабарим ёʻқ. Билмадим, бугун нима важ қилди экан. А — . Қаҳҳор, Асрор бобоБилмадим, қайси бир ишимиз худога хуш келмаган экан. — К. Яшин, ҲамзаБу дабдаба-ю бу ҳурмат-у эъзозни кўриб, билмадим, қай аҳволга тушар экан. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакатиБилмадим, бу хаёл чол бўлиб букчайиб қолганимда ҳам ўзгармаса керак. — Ш. Холмирзаев, Ёʻллар, ёʻлдошлар
- Билмай ёки билмасдан 1. Хабари бўлмаган ҳолда, тушунмай-нетмай. — Эҳтимол, жуда ҳам катта гуноҳ эмасдир, чунки билмасдан, тушунмасдан қилинган иш, — деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариКечирасиз, билмасдан келибман.
- Билмасам
- Билсанг, билсангиз Имон, Аваз, билсанг, сувдай гап. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Ким билсин ёки ким билади Ҳеч кимга маълум эмас, ҳеч ким айта олмайди. Ҳай, мен нега уни бевақт уйғотяпман, ким билсин, бу хил уйқу кенжамга яна қачон насиб қилади, бир оз ором олсин. — И. Раҳим, Чин муҳаббат
- Киши билмас
- Худо билсин (ёки билади) Қоронғида яхши ажрата олмадим, тусини ғира-шира анови қора Ҳомидга ўхшатдим. Тағин уми, бошқами, худо билсин. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Ўзинг биласан Ўзинг биласан, Раббим ака битта чивин чақса, Африкагача бориб тутиб, эзғиламагунча қўймайди. — С. Аҳмад, Уфқ
- Ўзингиз биласиз 1. Ўзингиз хабардорсиз, ўзингизга маълум. Ўзингиз биласиз, мен гапирмасдан туролмайман. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ солОфтоб ойим тилар-тиламас ўзингиз биласиз жавобини берди. — А. Қодирий, Ўтган кунларбир кор-ҳол бўлмасин дейман. Тағин ўзингиз биласиз. — К. Яшин, Ҳамза
- Билганинг билган Ҳаммасидан ўз ақлингга келгани, ўз билиминг билан қилганинг дуруст. Кўпчилик бир нафас жим ўтиришди. Сўнгра ора-орадан: — Сизнинг билганингиз билган, мулла, — деган маъқулловчи товушлар эшитилди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Билганингдан қолма Ўз ақлингга таяниб иш тут, ўз ақлингга келганини қилавер.
- Билганини қилсин Хоҳлаганини, кўнглига келганини қилсин; ихтиёр ўзида. — Шунчалиги ҳам бор, — деди Зокир ота кетгани қўзғалиб, — майли, билганини қилсин. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Тилини билмоқ Бирор нарсанинг сирини, ундан фойдаланиш ёʻлини билмоқ. У пахта териш машинасининг тилини яхши билади.
- Қуш тилини қуш билади Ҳар тоифа кишилар билан муомала қилишни, сўзлашишни шу тоифа кишиларининг ўзи яхши билади.