Қидирув

от Бирор нарсага тез берилишлик; мойиллик.

Организмнинг берилувчанлиги.

Тана температурасининг пасайиши организмнинг тириклик фаолиятини заифлаштиради, касалликларга берилувчанлигини оширади. — Анатомия

фл. 1. Қўлига тутқизмоқ; қўлига ёки ихтиёрига топширмоқ.

Берганнинг бетига қарама. — Мақол

Олмоқнинг бермоғи бор. — Мақол

Ҳалиги хатни у танаффусга чиққанда Рустамга бермоқчи эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Виктор ҳам кўришиб, ҳол-аҳвол сўрашгач, қўлига телеграммани берди. — С. Кароматов, Олтин қум

2. Эҳтиёжини, талабини қондирмоқ; ёʻқ нарса билан таъминламоқ.

Экинга сув бермоқ. Молга хашак бермоқ. Қурилишга маблағ бермоқ. Бола йиғламаса, она сут бермас. — Мақол

Қурилиш трести унга ётоқхонадан жой берди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Банданинг ризқини олло беради. — К. Яшин, Ҳамза

Бойнинг қизига раҳми келиб, унга нон берибди. — Булбули гўё

Қўша қариндошлар, яхши фарзандлар берсин. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Шеригим унга бир стакан сув берди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Қурёз ака шуни кутиб тургандай: — Мен қўйларга томоқ берай, — деб қўзғалди. — С. Сиёев, Ёруғлик

3. Бахш этмоқ, бағишламоқ; руҳий ҳолат, кайфият, кўриниш пайдо қилмоқ.

Мусиқа дилларга ором беради.

Саёҳат гашти, тоғлар ўркачи, ранго-ранг табиат кўзларни яшнатиб, дилларга ором беради. — Газетадан

Мансур акаларча меҳрибонлик билан Гавҳарнинг елкасидан тутиб, далда берди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

[Нури] Гулнор тўғрисида сўзлаганда, товушига сирли оҳанг берди. — Ойбек, Танланган асарлар

Унинг [Кумушнинг] нафис қора сочлари орқа-ўнгига тўзғиб, ажиб бир манзара бердилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. Бирор муассасага ўрнаштирмоқ, киритмоқ,

Болани боғчага бермоқ. Ўғлини ўқишга бермоқ.

Бошқа бирор ҳунарга берсак бўлмайдими? — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Бир ўғлимни Хадрадаги ўрис мактабига бердим. — Ойбек, Танланган асарлар

Мен Марусяга тайинлаб қўйдим, эртадан бошлаб боғчага бер. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

5. Маҳсулот етиштириб, тайёрлаб етказиб турмоқ; ўз маҳсули билан таъминламоқ.

Бу халқ хўжалигига нима беради? Қишлоқ хўжалиги аҳолига озиқ-овқат, саноатга хом ашё беради.

Этак-этак пахтани икки қўллаб терганман, Гектаридан юз-юзлаб пахта берай деганман. — Қўшиқлар

6. Нашрга киритмоқ, босмоқ, эълон қилмоқ; эшиттирмоқ; кўрсатмоқ.

Мақолангизни келгуси сонда берамиз. Консерт бермоқ.

7. Айрим отлар билан қўшма феъл ясайди; масалан:

аҳамият бермоқ, бардош бермоқ, жавоб бермоқ, бой бермоқ, жой бермоқ, зарба бермоқ.

Ўн бир киши қарши овоз берди. — Шарқ юлдузи

У кўприкдан ўтиб, катта ёʻлга чиққанидан сўнг отга қамчи берди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Мана, сени деб қандай балоларга бардош беряпман. — К. Яшин, Ҳамза

Қуруқ одамлар кийимга зўр беради, деганлари бежиз эмас экан. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Ҳаё қайси нарсада бўлса, унга зийнат беради. — Фан ва турмуш

Қулоқларида уч калима сўз ўрин талашиб, акс садо берди. — С. Сиёев, Ёруғлик

8. -(и)б Кўмакчи феъл вазифасида аффиксли равишдош шаклидаги етакчи феъл билан бирикади ва:

9. 1) ҳаракатнинг биров, ўзга учун бажарилганлигини ифодалайди.

Янгангга айт: иликдан ош қилиб берсин. — Гулдаста

Энди ишингга қара, болам, эртага кўйлак тикиб бераман. — С. Сиёев, Ёруғлик

Мен бўлган воқеани айтиб бердим. — Т. Ашуров, Оқ от

Тутнинг устига чиқиб қоқиб бердим. — С. Зуннунова, Олов

Бу чолдан ҳар бало куца бўлади. Уни ҳукуматга тутиб бериш керак. — П. Турсун, Ўқитувчи

10. 2) етакчи феълдан англашилган маънони кучайтириб ифодалайди. У

қўлини силтаб бақириб берди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Қамбаралидан эшитиб ишонмади ва иккаловини ҳам сўкиб берди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Зулайҳо опамлар уришиб берадилар. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

11. -а-й Кўмакчи феъл вазифасида аффиксли равишдош шаклларидаги етакчи феъллар билан бирикиб келганда, кўпинча -вер шаклида талаффуз қилинади ва қуйидаги маъноларни ифодалайди:

12. 1) етакчи феълдаги ҳаракатнинг бажарилиши учун қаршилик, монелик ёʻқлигини, у бемалол бажарилиши мумкинлигини англатади.

Қатиқламасдан косаларга суза бер. — А. Қодирий, Ғирвонлик Маллавой

Баҳузур ўтира бер, чарчагандирсан? — У. Исмоилов, Сайланма

13. 2) етакчи феълдаги ҳаракатнинг давомлилиги, такрорийлигини билдиради. У

сув ташиб, хумларга қуя берди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ўлимдан бошқа ҳамма яхшиликнинг барвақт келгани маъқул, деб она-бола изғий берди. — Мирмуҳсин, Қаҳрамоннома

Сенинг муштингни ея бериб, жонимда жон қолган эмас. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Ҳадеб катта шаҳарда яшай бериш ҳам одамни диққинафас қилиб юборади. — Т. Ашуров, Оқ от

14. Етакчи феъл сифатида қўшма феъллар таркибига киради, масалан:

бериб тур, бера қол, бериб юборди.

1. Vurma ve incitme sonucu vücudun herhangi bir yerinde oluşan çürük.ЯРА

2. Yuvarlak, yassı ve sipersiz başlık.

рвш. 1. Сўзловчига, шунингдек, сўз бораётган пайт ёки ўринга яқин.

Ҳечқиси ёʻқ, бир кун нари, бир кун бери.

[Қизлар] Нари ёт, бери ёт билан бир-бирларини итариб, суриб, кўрпани тўрт томонга тортишиб жанжаллаша бошладилар. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

— Бери кел, қизим! — қўли билан имлади кулиб. — Ойбек, Танланган асарлар

2. кўм. (чиқиш келишиги билан) Ҳаракатнинг бошланиш пайтидан бошлаб, буён; маълум вақт давомида, мобайнида.

Кечадан бери. Яқиндан бери. Анчадан (кўпдан) бери. Алмисоқдан бери.

Асқар аканинг дами ичига тушиб кетди. Шу сабаб, мана кечадан бери қовоғи очилмайди. — Н. Фозилов, Қиссалар

Элмурод эрталабдан бери нон-чойдан бўлак ҳеч нарса емаганликдан кўнгли озганини сезди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Институтга киргандан бери Козимжон орқасидан соядек эргашиб юрибди. — Т. Ашуров, Оқ от

Тахминан уч йилдан бери шу ишни қиламан. — С. Аҳмад, Юлдуз

сфт. 1. зид. Бекитиб, ёпилиб ёки тўсиб қўйилган; ёпиқ. очиқ.

Дарвоза берк. Уй берк. Ёʻл берк. Чегара берк.

2. Ҳамма ёғи ёки бир қисми ўралган, ёпилган.

Усти берк ёʻлак. Усти берк арава. Берк машина.