fl.
1.
Qoʻliga tutqizmoq; qoʻliga yoki ixtiyoriga topshirmoq.
Berganning betiga qarama. — Maqol
Olmoqning bermogʻi bor. — Maqol
Haligi xatni u tanaffusga chiqqanda Rustamga bermoqchi edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Viktor ham koʻrishib, hol-ahvol soʻrashgach, qoʻliga telegrammani berdi. — S. Karomatov, Oltin qum
2.
Ehtiyojini, talabini qondirmoq; yoʻq narsa bilan taʼminlamoq.
Ekinga suv bermoq. Molga xashak bermoq. Qurilishga mablagʻ bermoq. Bola yigʻlamasa, ona sut bermas. — Maqol
Qurilish tresti unga yotoqxonadan joy berdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Bandaning rizqini ollo beradi. — K. Yashin, Hamza
Boyning qiziga rahmi kelib, unga non beribdi. — Bulbuli goʻyo
Qoʻsha qarindoshlar, yaxshi farzandlar bersin. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Sherigim unga bir stakan suv berdi. — A. Qahhor, Asarlar
Quryoz aka shuni kutib turganday: — Men qoʻylarga tomoq beray, — deb qoʻzgʻaldi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
3.
Baxsh etmoq, bagʻishlamoq; ruhiy holat, kayfiyat, koʻrinish paydo qilmoq.
Musiqa dillarga orom beradi.
Sayohat gashti, togʻlar oʻrkachi, rango-rang tabiat koʻzlarni yashnatib, dillarga orom beradi. — Gazetadan
Mansur akalarcha mehribonlik bilan Gavharning yelkasidan tutib, dalda berdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
[Nuri] Gulnor toʻgʻrisida soʻzlaganda, tovushiga sirli ohang berdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Uning [Kumushning] nafis qora sochlari orqa-oʻngiga toʻzgʻib, ajib bir manzara berdilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
4.
Biror muassasaga oʻrnashtirmoq, kiritmoq,
Bolani bogʻchaga bermoq. Oʻgʻlini oʻqishga bermoq.
Boshqa biror hunarga bersak boʻlmaydimi? — E. Raimov, Ajab qishloq
Bir oʻgʻlimni Xadradagi oʻris maktabiga berdim. — Oybek, Tanlangan asarlar
Men Marusyaga tayinlab qoʻydim, ertadan boshlab bogʻchaga ber. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
5.
Mahsulot yetishtirib, tayyorlab yetkazib turmoq; oʻz mahsuli bilan taʼminlamoq.
Bu xalq xoʻjaligiga nima beradi? Qishloq xoʻjaligi aholiga oziq-ovqat, sanoatga xom ashyo beradi.
Etak-etak paxtani ikki qoʻllab terganman, Gektaridan yuz-yuzlab paxta beray deganman. — Qoʻshiqlar
6.
Nashrga kiritmoq, bosmoq, eʼlon qilmoq; eshittirmoq; koʻrsatmoq.
Maqolangizni kelgusi sonda beramiz. Konsert bermoq.
7.
Ayrim otlar bilan qoʻshma feʼl yasaydi; masalan:
ahamiyat bermoq, bardosh bermoq, javob bermoq, boy bermoq, joy bermoq, zarba bermoq.
Oʻn bir kishi qarshi ovoz berdi. — Sharq yulduzi
U koʻprikdan oʻtib, katta yoʻlga chiqqanidan soʻng otga qamchi berdi. — A. Qahhor, Asarlar
Mana, seni deb qanday balolarga bardosh beryapman. — K. Yashin, Hamza
Quruq odamlar kiyimga zoʻr beradi, deganlari bejiz emas ekan. — F. Musajonov, Himmat
Hayo qaysi narsada boʻlsa, unga ziynat beradi. — Fan va turmush
Quloqlarida uch kalima soʻz oʻrin talashib, aks sado berdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
8.
-(i)b
Koʻmakchi feʼl vazifasida affiksli ravishdosh shaklidagi yetakchi feʼl bilan birikadi va:
9.
1) harakatning birov, oʻzga uchun bajarilganligini ifodalaydi.
Yangangga ayt: ilikdan osh qilib bersin. — Guldasta
Endi ishingga qara, bolam, ertaga koʻylak tikib beraman. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Men boʻlgan voqeani aytib berdim. — T. Ashurov, Oq ot
Tutning ustiga chiqib qoqib berdim. — S. Zunnunova, Olov
Bu choldan har balo kutsa boʻladi. Uni hukumatga tutib berish kerak. — P. Tursun, Oʻqituvchi
10.
2) yetakchi feʼldan anglashilgan maʼnoni kuchaytirib ifodalaydi. U
qoʻlini siltab baqirib berdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Qambaralidan eshitib ishonmadi va ikkalovini ham soʻkib berdi. — A. Qahhor, Asarlar
Zulayho opamlar urishib beradilar. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
11.
-a-y
Koʻmakchi feʼl vazifasida affiksli ravishdosh shakllaridagi yetakchi feʼllar bilan birikib kelganda, koʻpincha -ver shaklida talaffuz qilinadi va quyidagi maʼnolarni ifodalaydi:
12.
1) yetakchi feʼldagi harakatning bajarilishi uchun qarshilik, monelik yoʻqligini, u bemalol bajarilishi mumkinligini anglatadi.
Qatiqlamasdan kosalarga suza ber. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy
Bahuzur oʻtira ber, charchagandirsan? — U. Ismoilov, Saylanma
13.
2) yetakchi feʼldagi harakatning davomliligi, takroriyligini bildiradi. U
suv tashib, xumlarga quya berdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Oʻlimdan boshqa hamma yaxshilikning barvaqt kelgani maʼqul, deb ona-bola izgʻiy berdi. — Mirmuhsin, Qahramonnoma
Sening mushtingni yeya berib, jonimda jon qolgan emas. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Hadeb katta shaharda yashay berish ham odamni diqqinafas qilib yuboradi. — T. Ashurov, Oq ot
14.
Yetakchi feʼl sifatida qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, masalan:
berib tur, bera qol, berib yubordi.
