Hayot Foundation loyihasi
Loyiha haqida
Oʻz
Oʻz

Qidiruv

«aqllilik» boʻyicha 16 ta natija: Izohli

Filtr
Lugʻat turi
Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik

Lugʻat maqolalari

11 ta
aql

ot 1. Inson miyasining dunyoni aks ettirish va shaxsning voqelikka munosabatini boshqarib turadigan faoliyati; fikrlash qobiliyati.

Jonzotlar ichida birgina odamzodga aql ato etib, yuragiga diyonatni joylabdi. — N. Norqobilov, Toʻqnashuv.

2. Fikrlash qobiliyatining amali; fahm-idrok, zehn.

Aqling bilan koʻr, koʻz aldaydi. — Maqol

Qaysi vazirim aqli ziyrak, donishmandligini bildirsa, xazinamdan oʻn tillo va bosh oyoq sarpo beraman. — Luqmon Hakim.

3. Mulohaza, maslahat tarzidagi fikr.

Koʻpdan koʻp aql chiqar. — Maqol

Endi meni aqlim shukim, oʻshal kandidatingiz tomoniga oʻtganlarni qoʻlga olish uchun Nurmat akamning hovlisiga chaqirib, bir oz ziyofatcha bilan koʻngillarini topib shoyad qoʻlga olib qolarmiz. — Hamza, Burungi savollar

  • Aqldan ozmoq Fikrlash qobiliyatini yoʻqotmoq, es-hushidan ayrilmoq. Birinchi qadah chanqoqni bosish uchun, ikkinchisi — xursandchilik, uchinchisi — kayf qilib huzurlanish, toʻrtinchisi esa aqldan ozish uchun ichiladi. — Gazetadan
  • Aql bovar qilmaslik, aqlga sigʻmaslik Tasavvurga sigʻmaslik, tasavvur eta olmaslik. Nurlan aql bovar qilmaydigan hikoyasini bazoʻr tamomladi. — Gazetadan
  • Aqldan adashmoq yoki aqlini yoʻqotmoq, aqlini yemoq, aqli ketmoq Toʻgʻri fikr-mulohaza yuritish, toʻgʻri idrok etish holatini yoʻqotmoq, es-hushini yoʻqotmoq. Qizning chiroyliligiga bazzoz bola behush boʻlib, aqldan adashib yotib qolibdi. — Luqmon Hakim.Yaxshi koʻrganda, qizlar aqlini yoʻqotib qoʻyadi deyishadi. — P. Qodirov, Uch ildizBobo, xafa qilding menday oʻgʻlingni Aqling ketib, bobo, senga ne boʻldi. — Nurali.
  • Aqldan emas Aql yuritib qilingan toʻgʻri ish emas. Giyohvandlik bilan kurash yoʻlida tabiatni xonavayron qilish aqldan emas. — Saodat.
  • Aqli yetmoq Toʻgʻri idrok etmoq, mohiyatini tushunmoq.
  • Aql kirmoq (yoki bitmoq) Aql bilan ish yutadigan boʻlmoq, es-hushini yigʻib olmoq. Qachon senga aql kiradi?! — Soʻzlashuvdan.
  • Aqlni olmoq Es-hushini ogʻdirmoq, mahliyo qilmoq. Kiygani gulgun qirmizi, Aqlingni olar jodu koʻzi. — Malikayi ayyor.
  • Aqlini tanimoq Aql bilan ish tutadigan boʻlmoq, shunday yoshga yetmoq. Inson tugʻilib aqlini tanigan kundanoq tevarak-atrofni oʻrab turgan borliq haqida oʻylay boshlaydi. — Gazetadan
  • Aql tish
  • Aql oʻrgatmoq Pand-nasihat, oʻgit, yoʻl-yoʻriq tarzidagi fikr-mulohaza aytmoq. Birov qoqilganda, aql oʻrgatuvchilar, taftishchilar koʻpayadi. — S. Nurov, Maysalar ayoz urmaydi
Toʻliq maqola →
aqlan

1. Aqliy jihatdan.

Asadbek, faqat jisman emas, aqlan ham oqsoq boʻlganlar valdiraganida jim oʻtirolmasdi. — T. Malik, Shaytanat

2. Aql bilan.

Madaniyatli inson har qanday qiyin sharoitda ham oʻzini yoʻqotmaydi, aqlan yoʻl topib, mushkulini oson qilishga intiladi. — Gazetadan

Toʻliq maqola →
aqliy

sft. Aql-idrok faoliyatiga oid, fikr yuritish bilan bogʻliq.

Aqliy mehnat.

Oʻlimigacha bemor aqliy qobiliyatini toʻliq saqlab qolgandi.

Oʻlimigacha bemor aqliy qobiliyatini toʻliq saqlab qolgandi. — Gazetadan

Toʻliq maqola →
aqlli

sft. 1. Aqli raso; miyali.

Aqlli bola. Aqlli yigit. Aqlli oʻzini ayblar, aqlsiz — doʻstini. — Maqol

Muallim oʻrta yashar, aqlli, yoshlarga mehribon kishi edi. — Oybek, Nur qidirib

Aqlli kishilarning sadagʻasi ketsang ham arziydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Aql bilan vujudga kelgan; fahm-farosatdan, bilimdonlikdan dalolat beradigan.

Aqlli tadbir. Aqlli ish.

Uning [Davlatyorning] baʼzan loʻnda va aqlli gaplarini eshitganda, Elmurod huzur qilardi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

3. Ziyrak, fahmli, hushyor (hayvon va qushlar haqida).

Aqlli it.

Davraga eʼlonchi chiqib: — Hov, yaxshilar, hozir biz sizlarga nomerlarni: aqlli otlar oʻyinini koʻrsatamiz, dedi. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

Toʻliq maqola →
aqlsiz

sft. 1. Aqli yoʻq, beaql.

Musulmonqul oʻzini mingboshi eʼlon qilib, aqlsiz bir goʻdakni [Xudoyorni] xon koʻtarib, el yelkasiga mindi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Aql ishlatmasdan qilingan, ahmoqona.

— Bundoq aqlsiz ishlarni qoʻyaylik, xotin! — deb muloyimona soʻzlab ketdi [Hoji]. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 11 →

Taʼriflar ichida

5 ta
zukkolik

zukkolik Donolik, aqllilik. — Barakalla sizga! — deb yubordi Umrzoq ota, koʻnglidagi gapni topgan oshnasining zukkoligiga tan berib. H. Gʻulom, Mashʼal

zakiylik

zakiylik Aqllilik, ziyraklik; donolik. Ota-ona goʻdakning zakiyligiga lol qolib, choʻrini topib keladilar va undan afv soʻraydilar. O. Yoqubov, Koʻhna dunyo

tarra

tarra shv. Tarrak. Qovun, uzum kabi shirali mevalarni koʻp isteʼmol qilgandan keyingi lanjlik, lohaslik holati. — Nafs qursin Siz aqllilik qilgan ekansiz, mulla Muhsin, —

qursoq

qursoq Oshqozon, qorin. Qursogʻi och. Qursogʻi toʻydi. Urush hammaning tinkasini quritgan, qursogʻini boʻshatgan boʻlsa, ularning [boylarning] boshidan zar sochib, qursoq

inson

inson Odamzod, bashar. Inson — bu dunyoning aziz-u mukarram xilqati, mavjudotlar ichida sarvaridir. Gazetadan aqllilik, maʼnaviyat insonga xos eng muhim xususiyatlar boʻl