Қидирув

сфт. 1. Тирик мавжудотни оғулаб емирувчи ёки ўлдирувчи модда, оғу.

Илоннинг заҳари.

Бу аёл — Раззоқ сўфи деган одамнинг қизи, ўз эрига заҳар берган. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

[Салимбойвачча] Ички чўнтагидан қоғозга ўралган заҳарни олиб, титроқ қўллари билан ошга сепди — Ойбек, Танланган асарлар

Қолаверса, илон заҳари фармацевтикада қимматбаҳо хомашё экани ҳам яхши маълум. — Фан ва турмуш

2. кўчма Оғу сингари аччиқ, киши ҳаётини оғулайдиган, азобга айлантирадиган нарса, ҳолат.

[Элмурод} Сайфуллага Ҳовлингизда еган-ичганим заҳар эди, энди мактаб-да рангим чиқиб қолди, деб тана қилармиш. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. кўчма Жаҳл, ғазаб.

Ҳовлида ошқовоқ пўчоқ судраб ўйнаб юрган болани кўриб, [Шарофатнинг] заҳри бир оз тарқалди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. Қаттиқ зарб, аччиқ оғриқ.

Тикан заҳри учида, душман заҳри ичида. — Мақол

От чидамас аччиқ қамчи заҳрига. — Гўрўғли

5. сфт. Кўчма Жуда ҳам аччиқ.

Заҳар овқат. Заҳар тутун.

6. сфт. Кўчма Кишига найзадек ботадиган, дилга озор берадиган.

Заҳар пичинг. Заҳар тил.

Раис устага ғазаб билан тикилди-ю, заҳар тўла киноя қилди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

7. сфт. Кўчма Жаҳлдор, сержаҳл, қаҳр-ғазабли; тили аччиқ ва жиззаки.

— Бай-бай-бай, ўзи жинқарча бўлсаям, шунақа заҳар қизки, худди Зулайҳо опангизга ўхшайди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Унинг [Умиднинг] назарида, Шукур Каримович заҳарроқ одам кўринди. — Мирмуҳсин, Умид

Бахтга қарши, терговчи ёш бўлса ҳам, сочлари тўкилиб, тепакал бўлиб қолган, тирноқларигача заҳар бир одам экан — О. Ёқубов, Излайман

сфт. 1. Турган-битгани заҳардан иборат бўлган, заҳарлайдиган.

Заҳарли модда. Заҳарли газ.

Машина теримига ажратилган пахта майдонлари бегона ўтлардан тозаланмаган заҳарли химикатлар ташиб олинмаган. — Газетадан

2. Таркибида заҳари бор.

Заҳарли илон. Заҳарли ўсимлик.

Қора илон [ўз] тутган ўлжасини махсус заҳарли тишлари билан ўлдиради. — Зоология

3. Заҳар суртилган, заҳар қўшилган.

Заҳарли найза. Заҳарли ўқ.

4. кўчма Кишига найзадек, ўқдек ботадиган; аччиқ, кинояли.

Заҳарли гап. Заҳарли мактуб.

— Онажон, — деди Отабек, — сизнинг заҳарли сўзларингизга нима дейишга ҳам ҳайронман — А. Қодирий, Утган кунлар

Искандаров ўл бу кунингдан дегандек, заҳарли жилмайиб қўйди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Миркомилбой бир маҳал қўлини чайиб туриб, Содиқжон бойваччага заҳарли бир мулойим-лик билан гап қотди. — К. Яшин, Ҳамза

атоксик

а poisonous, toxic, venomous

фл. 1. Заҳар бермоқ, оғу бериб ўлдирмоқ.

Кечаси бир зиёфатдан қайтиб, [Бой] лахта-лахта қон қусди, азонга яқин жон берди. Билмадим, биров заҳарланганми, ҳайтовур, вақти-соати етган экан. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Заҳар қўшмоқ, сепмоқ; зарарли моддалар қўшиб, яроқсиз ҳолга келтирмоқ.

Сувни заҳарламоқ. Овқатни заҳарламоқ.

3. кўчма Руҳан қийнамоқ, азобламоқ, тинчини, турмушини бузмоқ, оғуламоқ.

[Ёрмат:] Юрагимни заҳарладинг, юрагингни қиймалайман. — Ойбек, Танланган асарлар

— Шошма, даданг ёʻқлигида сан ўлгур билан гаплашиб олай, юрак-бағримни заҳарладинг! — ўрнидан туриб, илдамлик билан қўрғон эшигини занжирлади Гулсумбиби. — Ойбек, Танланган асарлар

[Холиса:] Сиз ҳашарот, заҳарларни ўйлайвериб, менинг ҳаётимни заҳарладингиз. — С. Нуров, Нарвон

4. кўчма Киши онгига, феъл-атворига салбий таъсир кўрсатиб бузмоқ, ёʻлдан чиқармоқ.

Бидъат ва хурофотлар киши онгини заҳарлайди.

сфт. Аччиқ киноя, пичинг, кесатиқ.

Хотин хандон ташлаб кулди. Унинг бу кулгисида алам билан заҳарханда аралашга ўхшарди. С. — Аҳмад, Асарлар

Алиматнинг хастаҳоллик билан айтилган гап оҳангида аламзадалик, заҳарханда бор эди. — Э. Усмонов, Ёлқин

— Шаҳаншоҳ менга эмас, менинг юртимга, бойлигимга ошиқ бўлгандир, — деди Тўмарис заҳарханда қилиб. — М. Осим, Карвон ёʻлларида