Қидирув

1. Яшаш учун ёки турли ташкилот, муассаса ва шу кабилар жойлашиши учун мўлжалланган бино

Уч хонали

Беш қаватли

Баъзан кўринар кўзга Шоҳона уйлар кўркам — Ғайратий

Фақат канал эмас, балки тўғонлар, шлюзлар, темир-бетон уйлар ҳам бир ёʻла ва бирданига қурилаётганга ўхшайди — Иброҳим Раҳим, Чин муҳаббат

2. Яшаш учун мўлжалланган бино ичидаги ҳар бир хона

Бу бино уч уй ва бир айвондан иборат

Ёруғ

Кенг

Уйларда, айвонларда хотинлар кўп эди — Ойбек, Танланган асарлар

Очиқ эшикдан эсган шамол уй ичида Сабогулнинг сочларини тўзғитди — Саъдулла Кароматов, Олтин қум

3. Бирор ижтимоий талабни қондиришга қаратилган муассаса

Меҳрибонлик уйи

Дам олиш уйи

Маданият уйи

Қуёшнинг аксида кўринар яққол Маърифат уйига ташланган қадам — Ғайратий

4. Бирор оила ёки хонадон ўрнашган бино ва шу бинога тааллуқли ер; ҳовли

Қизлик уйга қирқ от бойланар — Мақол

Уйлар, кўчалар қулф уриб гуллаган дарахтлар орасига шўнғиган — Гулдаста

Боғкўча тамом бўлганидан кейин бригадирнинг уйидан ўтишга тўғри келади — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

5. Оила; хонадон. Уй ичи - оила аъзолари. Уйи бузилмоқ - эр-хотиннинг ажралганлиги, оиласи барбод бўлганлигини билдиради. Уйи куймоқ - хонавайрон бўлмоқ

Қирқуй қуда бўлса, қирқ йил қирғин бўлмас — Мақол

Ёмон арава ёʻл бузар, Ёмон киши уй бузар — Мақол

Фарзанд - уй ободлиги, Келажак ниҳолидир! — Ё. Мирзо

Уйдагилар менинг ҳавойироқ бўлиб қолганимни билишади — Саъдулла Сиёев, Ёруғлик

[Холисхон:] Уй ичларимиз қалай, бариси тирикми? — Ҳамза, Паранжи сирлари

унда менинг уйим куяди-ку, ахир — Комил Яшин, Ҳамза

фл. Устма-уст қалаштириб, бир ерга тўпламоқ, уюм ёки ғарам ҳосил қилмоқ; йиғмоқ.

Тошларни бир ерга уймоқ. Терилган пахтани уймоқ. Беда уймоқ.

Қамишларни боғ-боғ қилиб, канал ичига уйиб, ёқишадиган бўлишди. — Ўзбекистон қўриқлари

Бўтабойни қурол-яроғ уйиб ташланган бир ҳужрага олиб киришди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Юз-қўлини ювиб, муздаккина бўлиб олгач, ўз экскаватори ҳозиргина уйган тупроқ тепа устига чиқиб, чордана қурди. — Ш. Ғуломов, Шонли авлод

от 1. Ёввойи ҳайвонлар, қушлар ва ҳашаротларнинг яшаш ва кўпайиш учун мослаб ясаган жойи, уйи; ин.

Қалдирғоч уяси. Арининг уяси. Юмронқозиқнинг уяси. Бўри уяси. Қуш уясида кўрганини қилар. — Мақол

Ёʻлбарс боласини тутмоқ учун ёʻлбарс уясига кирмоқ керак. — Мақол

Қуш дўстлари, қушларни кутинг, дарахтларга уя ўрнатиб. — З. Диёр

Қаердадир ўргимчак уясига илинган пашша ғинғиллар эди. — А. Қаҳҳор, Сароб

2. қ.х. Уруғни ташлаш, экиш учун очилган чуқурча, жой.

Ҳар уяга маълум миқдор-да чигит экишга кўчиш энг муҳим масалалардандир. — Газетадан

Энди чигитни жўякка эмас, уяга жар эканмиз, Ҳатамбек. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби

3. Ёмон ниятли кишилар ўрнашган ёки учрашадиган, тўпланадиган жой, макон.

Жосуслар уяси. Текинхўрлар уяси. Ўғрилар уяси.

Қўзғолончилар аввалги ғайрат билан олға талпиндилар. Душман уясига айланган Кармана шаҳрига ёʻл очиқ эди. — М. Осим, Аждодларимиз қиссаси

— Ўша пайтда бизнинг колхозга ҳаромхўрлар уя қўйган экан, мен кейин билдим, — деди Аброр. — П. Қодиров, Қалбдаги қуёш

4. кўчма Фитна, ваҳима, қайғу ва шу кабилар кўплаб мавжуд бўлган ёки пайдо бўладиган жой, макон.

Адоват уяси. Фисқ-фужур уяси.

Сиз аввал шаҳардаги ғулуни бартараф қилинг, фитнанинг уясини топинг. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

от 1. Ўз қилмиши, ноўрин хатти-ҳаракатидан хижолатлик ҳисси; номус.

Бетамизда бет бўлмас, Безорида уят бўлмас. — Мақол

Кўнглида уйғонган қўрқувми, уятми — аллақандай тушуниб бўлмас бир туйғудан ранги ўчиб кетганини ўзи ҳам сезиб, Анварга зимдан қараб қўйди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

[Ёʻлчи:] Андак инсоф, уят керак. Чолнинг меҳнатда чириган кўксига бигизни санчаверманг! — Ойбек, Танланган асарлар

Уятни йиғиштириб қўйиб, Замираларникига телефон қилди. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

2. Ахлоқ-одоб, таомил талабига тўғри келмайдиган, унга зид иш, хатти-ҳаракат ва шу кабилар

Санам хола ишқ-муҳаббатни қаттиқ уят ҳисоблар эди. — П. Қодиров, Қора кўзлар

Ё ўғлинг сартарош бўлса, уяласанми? Дунёда ғарлик уят, ўғирлик уят! — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

3. Уят бўладиган, уятли.

Ўтган хотинга гап ташлайди, уят гапларни гапиради. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

Ҳисобчи уят сўз айтиб, оёғини кўтарди-ю, тепмади. — С. Сиёев, Ёруғлик

4. Уятли иш, хатти-ҳаракат, ҳолат кабиларни алоҳида таъкидлаш, қайд этиш учун қўлланади.

Дудуқланма, буйруқ бажарилдими, ёʻқми? Уят! — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Соқолингизда битта ҳам қора тук ёʻқ-ку, ёлғон гапирасиз, уят! — Ойбек, Танланган асарлар

сфт. 1. Уйга эга, ўз уйи бор.

Уйли куёв.

2. Уйлардан ташкил топган, уйлардан иборат.

Беш юз уйли қишлоқ.

Бу — сой бўйлаб баланд тоғ ёнбағирларига тизилишган қинғир-қийшиқ уйли бир қишлоқ эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. Хотини бор, уйланган ёки эри бор, эрга тегган.

Уйли йигит. Уйли хотин.

от 1. Одам ва ҳайвонларда даврий юз берадиган физиологик ҳолат (Уйқуда нерв системаси, асосан, бош мия пўстлоғининг фаоллиги пасаяди, онг, мускул тонуси ва сезувчанлик сусаяди).

Қаттиқ уйқу. Ширин уйқу. Уйқум келди. Уйқу арслонни ҳам йиқитар. — Мақол

Ғуломжоннинг ухлаб қолганини ҳам, уйқусида ширин тушлар кўраётганини ҳам билмайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Доридан ичгандан кейин юрак сиқилиши камайиб, уйқуси ҳам бир оз яхшиланди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

Иштаҳа ёʻқ, уйқу бузилган, бошим ари тўлдирилган қовоқдек гувуллагани-гувуллаган. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

Кошона эгалари [рўзада] салқин хоналарда ётиб, уйқу билан жон сақлашни одат қилганлар. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

2. кўчма Ҳаётдан тўхтаган, ҳаракациз, шовқин-суронсиз, тинч ҳолат (табиат ҳодисалари ва шу кабиларга нисбатан).

Она табиат, эртанги кураш олдидан мириқиб дам олишга чоғланган паҳлавонлардай, оғир уйқуга чўмганди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

Дов-дарахтлар қиш уйқусидан уйғониб, баҳорни олқишлайдилар. — Газетадан

Асрлар ухлаган саҳро уйқусин Маҳв этдик, бир ёʻла айладик бедор. — Ғайратий