от 1. Ер юзасининг теварак-атрофдаги текислик, тепалик ёки бошқа баландликка нисбатан якка ёки қатор ҳолда баланд кўтарилган, одатда, турли тош, қаттиқ жисмлардан иборат қисми.
Тоғ тизмаси. Тоғ жинслари. Тоғнинг кўрки — тош билан, Одамнинг кўрки — бош билан. — Мақол
Кўринган тоғнинг йироғи ёʻқ. — Мақол
Лагер тоғ тагига жойлашган. Шарқи-жанубий томон айлана кетган тоғ. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
Жанубдан, кенг ва яшил бағирли Аравон тоғидан аллаловчи салқин, сарин шабада эса бошлайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Узоқдан қорайиб кўриниб турган тоғ ўркачига тўлин ой миниб олди. — Ҳ. Ғулом, Машъал
Олмосдек серқирра, офтобда чўққилари ярқираб турган баланд қорли тоғлар кўзни олади. — Мирмуҳсин, Меъмор
Атрофни осмон-ўпар тоғлар ўраб олган — К. Яшин, Ҳамза
2. Аҳоли яшайдиган тоғли жой, ўлка; тоғлик.
Ўрганишда ҳам гап кўп. Отанинг ўзи айтди-ку, у тоғда туғилиб, тоғда ўсган. Ҳа, у тоғнинг ўз одами. — С. Анорбоев, Оқсой
3. кўчма Нарсаларнинг баланд (тоғ каби) уюми.
Ётиб ейишга тоғ ҳам чидамайди. — Мақол
Эл хирмонида тўпланаётган оқ олтин тоғларининг қомати юлдузлар сари бўй чўзди. — Газетадан
4. кўчма Оғир юк, машаққатли иш, ташвиш, ғов ва шу кабилар рамзи сифатида қўлланади.
Ғам тоғи. Елкадан тоғ ағдарилгандай бўлди.
Отабек гўё тоғ остида қолган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Шунча тадбир билан қочгани ҳолда, дипломини эсидан чиқарганидан Аъзамни ваҳима тоғи елкасидан босди. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар
Ҳар гўшадан оқди тинмай тилсиз фарёд, Босган эди бало тоғи — зўр истибдод. — Ғайратий
- Бири боғдан келса, бири тоғдан келади Бир-бирига алоқаси бўлмайдиган, алоқаси ёʻқ гап, фикр-мулоҳазани қайд этади. Шокир ота ўтирган жойида ҳассасини ерга дўқ этиб урди, темирчининг сўзидан норозилигини билдириб деди: — Мен боғдан гапирсам, сен тоғдан келасан. — Ойбек, Танланган асарлар
- Ишонган (ёки суянган) тоғи Мадад, кўмак берувчи, шу жиҳатдан энг асосий ҳомий бўлувчи кимса ёки нарса. Ойжамол ўзининг суянган тоғи деб билган Полвоннинг келишини ниҳоятда орзиқиб кутарди. — Ж. Шарипов, ХоразмБугун ҳеч иккиланмай терим машиналари ва унинг механизаторларини пахта-корларнинг қатордаги нори, суянган тоғи, деса бўлади. — Газетадан
- Кўнглини (ёки кўксини, дилини) тоғ қилмоқ Руҳан жуда шод (хурсанд) қилмоқ. Айниқса, мана бу ёшлар кўнглимни тоғ қилиб юборди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келдиКўксим тоғ этган — Ватан севгиси. — Ё, Мирзо
- Тоғни урса толқон қиладиган Ниҳоятда баҳодир ва шижоатли. Бу ёқдаги қазувчилар ҳам Ғуломжон, Барот полвон, Замон сингари тоғни урса толқон қиладиган азаматлар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Тоғ-тош (тоғ-у тош) Тоғ ва тош қоплаган ер, жой. Бу сув тоғ-у тошни тўлдириб юрган қушлар, кавак-кандикларда истиқомат қиладиган жониворлардан ортмас. — И. Раҳим, Чин муҳаббатБеш кун чўлда, беш кун кўлда, тоғда-тошда — қаерда молга ўт бор деса, бориб қўнган одаммиз-да. — Ёдгор