Поиск

sft. 1. Ikkiga boʻlinmaydigan, juft boʻlmagan (butun sonlar haqida.); juftlab sanashda oxiri juft chiqmaydigan, bir dona ortib qoladigan.

Toq son. Yongʻoq tok chiqdi. Juftmi-toq oʻynamoq.

Yupun dasturxondagi tok nonlar yaqinda bu uydan oʻlik chiqqanini koʻrsatardi. — S. Siyoyev, Avaz

2. Jufti, sherigi, toqasi boʻlmagan; juftsiz, yolgʻiz.

Sovgʻa degan toq boʻlmaydi.

Keyingi yili Bozorning dehqonchilik ishlari burungiday avj olmadi, chunki hoʻkizi toq, oʻzi yolgʻiz. — S. Ayniy, Doxunda

3. Xotinsiz yoki ersiz.

Dunyodan toq oʻtmoq.

Ijozat bering, bir jononni oʻzim topaman, shuncha davlat bilan tok oʻti-rasizmi! — Oybek, Ulugʻ yoʻl

ot 1. Dastasi va uriladigan qismi koʻpincha yogʻochdan qilinadigan, bosqonga oʻxshash asbob.

Olchin toʻqmoq. Tunukasozlar toʻqmogʻi. Duradgorlar toʻqmogʻi.

Olaxoʻja maxsum boshiga qoʻqqisdan toʻqmoq bilan urilganday, gangib qoldi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Obidjon shu qadar xayolga ketadiki, hatto mahallasidagi degrezlik, tunukasozlik doʻkonlaridan chiqayotgan toʻqmoqlar ovozini ham eshitmaydi. — F. Joʻrayev, Obid Jalilov

2. maxs. Turli mexanizm va qurilmalarning uriladigan, zarb beradigan qismi.

[Yoʻldosh] Bugun kuni bilan trassaga parma tishlari, burgʻi toʻqmoqlarini tashib, hozir-gina qaytib keldi. — A. Muxtor, Chinor

3. koʻchma Zarb, kaltak.

Yomon oʻrtoq — oshga oʻrtoq, boshga toʻqmoq. Maqol. Yaxshining soʻzi — qaymoq, Yomonning soʻzi — toʻqmoq. — Maqol

Toʻgʻri soʻzning toʻqmogʻi bor deganday, bu dashnom onaga qattiq taʼsir qildi. — H. Nazir, Mayoq sari

Urush qursin, qashinishga tirnogʻim ham qolmadi, hammasini Mekalay yedi! Jabrning toʻqmogʻiga toqat yoʻq. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. q.x. Gʻalla yanchadigan bosqonsimon ibtidoiy asbob.

ot 1. Juft holda butunlik tashkil etuvchi narsalarning ikki qismidan biri, bir tomoni, boʻlagi.

Tahqirlangan boy oʻrnidan turib: — Batrak, qul, toqa deb tikuvchini soʻkib, qoliplangan bir toqa etikni uning boshiga chogʻlab otdi. — S. Ayniy, Qullar

Shamol shuncha zaptiga olgan ediki, eshikning bir toqasini uning koʻlidan sugʻurib, kuch bilan devorga urdi-yu, devorning ustki qavati butunlay koʻchib tushdi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

2. Bir joʻra atlas yoki beqasamning har bir boʻlagi.

Bir toqa atlas. Beqasamning bir toqasi.

ot 1. ayn. Vassa.

Bu uy ilgari bedaxona boʻlganidan, darchasi ham yoʻq, tokchasi ham yoʻq, toqisi ham yoʻq edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. ayn. Toq II.

Kichkinagina eshikdan olib oʻtib, shu eshikcha yonidagi torgina, lekin toqilariga rango-rang gullar oʻyilgan xonaga olib kirdilar. — X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar

3. Qorovullarning shaqildogʻi.

Bozor to-monda qorovulning toqisi shaqilladi. — S. Anorboyev, Mehr

[Gulbodom] Uzoqdan qorovul toqisining ovozini eshitdi. — S. Karomatov, Bir tomchi qon

4. Koʻylakning yelka qismiga ichidan qoʻyilgan astar.

Toqi koʻylakning yelkasini tez yirtilishdan saqlaydi.

ot Chidash, bardosh berish qobiliyati; sabr-bardosh, chidam, toʻzim.

Toqat bilan kutmoq. Toqat bilan gapiga quloq solmoq. Toqati tugadi (bitdi, tamom boʻldi).

Sen boʻlmasang, menda toqat qaydadir, Togʻ chidamas otangning faryodiga! — Ravshan

Kalit topila bermagach, maxdumning toqati tugadi, chiqib, qizlar ichidan Raʼnoni chaqirdi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Otamurod Hanifaning yozgʻirishi tugashini toqat bilan kutardi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

ot 1. Qamish, changal va shu kabilar oʻsimliklar oʻsib yotgan, odatda, zaxkash yer.

Toʻqayga oʻt ketsa, hoʻlu quruq baravar yonadi. — Maqol

Mavlon aka anavi kuni Sultonboy bilan toʻqayga borib, qoʻqon aravasiga qamish bosib keldi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Sidiqjon bolani bagʻriga bosganicha, bir-biriga kirishib ketgan butalar, shoxlar orasidan oyogʻi va yelkasi bilan yoʻl ochib, toʻqayning ichkarisiga boshladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. koʻchma s. t. Shunday holat olgan joyga nisbatan qoʻllanadi.

Hovlimiz toʻqay boʻlib ketibdi.