Поиск

1. Kimsa yoki narsaning yuz, bet, old tomoniga teskari tomon; orqa, ket

Ortga qaramoq. Ortga tisarilmoq. Ortda qolmoq. Ortidan bormoq. Yuk mashinaning ortidagi pritsep

Yormat boshini ortga, xotini tomonga burib, oʻqraydi — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Biror narsadan narigi tomon; narigi, u yoq

Devor ortida bir odam bor

Quyosh oltin barkash boʻlib, ufq ortiga yashirinishi bilan salqin tushadi — Gazetadan

3. 3-sh. egalik va j.k., oʻ.-p. k. va ch.k. qoʻshimchalari bilan koʻmakchi vazifasida qoʻllanadi (q. ortiga, ortida, ortidan)

Muammoni hal qilish uchun bu ish ortidan koʻp yugurdi. Bormagan tashkiloti qolmadi — Gazetadan

ot 1. Kema, kosmik kema, yuk mashinasi, samolyot va shu kabilarning yoni, yon devori.

Mashina shitob bilan tepalikka tirmashib, ogʻir yukdan bortlari betinim gʻichirlab bormoqda. Oʻ. — Usmonov, Sirli sohil

Toʻrabek bortga suyanib oʻtirgan yeridan alam bilan toʻlgʻanib qoʻydi. — M. Mansurov, Yombi

Bortiga goʻsht deb yozilgan mashina oʻqday uchib keldi-da, omborxona oldida toʻxtadi. — Gazetadan

2. Kelishik affiksi bilan kelgan shakllarda samolyot, kema va shu kabilarning ichi maʼnosini bildiradi.

Vostok kosmik kemasi bortidagi odam bilan kosmosga koʻtarildi. — Kelajakka parvoz

Kema bortiga oʻrnatilgan hamma asboblar va sistemalar aniq va puxta ishlamoqda. — Gazetadan

sft. 1. Belgili, odatdagi, meʼyoriy vaqtdan ancha yoki birmuncha oldin, barvaqt, vaqtli.

Erta turmoq. Erta borib, kech qaytmoq. Erta qarigan kishi. Bu yil qish erta keldi. Ekinni erta ekkan hosilini erta oʻrar. — Maqol

Harakating erta boʻlsa, kuzda erta oʻrarsan. — Maqol

Raʼno suv salqinida bugun ham erta uxlab qoldi. — I. Rahim, Ixlos

2. Vaqt, fasl bildiruvchi baʼzi soʻzlar bilan birikib, shu vaqt, faslning eng (endigina) boshlanish vaqtini bildiradi.

Erta tongdanoq ishga yoʻl olarkan qalbida ajib hislar mavj ura boshladi. — Gazetadan

Ikromjon, erta bahor Naymanga koʻchib chiqayotganlarida, Azizxonga yozilgan xatga qoʻl qoʻydi. — S. Ahmad, Ufq

Erta nahor chogʻida, dengizning yoqimli orombaxsh mayin shamoli esib turganda Kaspiy ajib jilvagar koʻrinardi. — N. Safarov, Olovli izlar

3. kesim vzf. Biror ish-harakatni bajarish, amalga oshirishga hali vaqt borligini, vaqti kelmaganligini bildiradi.

Uyga borishni istamadi, lekin gapga borishga hali vaqt erta edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Hali yotmoqqa vaqt erta edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

4. ot Tundan kunga oʻtish vaqti, tongdan soʻnggi payt; ertalab.

Nosvoy yoʻq, ertadan beri xumoriman. — Oybek, Tanlangan asarlar

Nima qilibdi yuragimga? Menga oʻxshab ertadan kechgacha uyda oʻtiring-chi. — A. Qahhor, Asror bobo

5. ot Kelasi kun, soʻz borayotgan kundan keyingi kun.

Bu voqeaning ertasi. Esarning ertasi koʻp. — Maqol

Bugun boʻlmasa, erta. Bugunmi, ertami, oʻqishni boshlaymiz.

Sizlar chiqinglar ish boʻlmasa, yotinglar, erta vaqtliroq turib, yovonga goʻng tashiysizlar. — S. Ayniy, Qullar

Direktorimiz erta bor, indin bor, deb ishni choʻzib yubordilar. — Mushtum

taql. s. Keskin ishqalanish yoki urilishdan kelib chiqadigan yoʻgʻon, dagʻal tovushni bildiradi.

1. Belgining kuchli darajasini qayd etadi, kuchaytiruv bildiradi (odatda salbiy belgilarga nisbatan qoʻllanadi).

Gʻirt ahmoq. Gʻirt savodsiz. Gʻirt mast. Gʻirt nodon. Gʻirt xom.

Bittasi Avvalbek boʻlsa, u — gʻirt piyonista M. M. — Doʻst, Lolazor

Gʻirt omiman, bizga oʻqish qayda — Oybek, Nur qidirib

2. Otlar bilan va ayrim darajalanmaydigan soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻz anglatgan narsa, holatning shaxs yoki predmetga toʻlaligicha, butunlay daxldorligi, oidligi maʼnosini bildiradi; butunlay, turgan-bitgani.

Gʻirt tuhmat. Gʻirt rasmiyatchilik.

Isiriq tutatishni xurofot deyishning oʻzi gʻirt xurofot ekan. — Fan va turmush

Xafa boʻlmang-u, pochcha, ammo gʻirt afandi ekansiz. — A. Koʻchimov, Halqa

Ilgari bu joylar gʻirt toʻqayzor, odam yoʻq edi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

Umid uchinchi sinfga oʻtganida, adasi ham toʻsatdan oʻlib qoldi u gʻirt yetim boʻlib qoldi. — Mirmuhsin, Umid