sft. 1. zid. Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; oq.
Qora qozon. Qora soch. Qora koʻz. Qora siyoh.
Moʻttixon bugʻdoyrang, qora qosh ayol edi. — S. Zunnunova, Olov
Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi. — N. Fozilov, Diydor
2. Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir.
Qora non. Qora gilos. Qora tuproq. Qora bulut.
Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek qora xolini aniq koʻrdi. — S. Karomatov, Oltin qum
Qorani qora demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi. — Qoʻshiqlar
Mulla Obid boʻlsa, aftiga qora balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi. — A. Qodiriy, Obid ketmon
3. Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan.
Qora uy.
Dolonning oʻng tarafidagi kichik qora hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan. — J. Sharipov, Xorazm
4. zid. Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; yorugʻ.
Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining qora quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek qora ekan. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan qora oʻrmonda. — X. Davron, Qaqnus
5. Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon.
Qora bilan oʻynamoq. Qoralar yutdi.
6. ot Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato va shu kabilar).
Bayroqlarga qora tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, qorasi yuqar — Maqol
Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: Qora taqdi har bilak. — A. Umariy
7. ot Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa.
Oppoq qorda odamlarning qorasi yelib-yugurardi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayron qorasiga koʻzi tushib, yuragi hapriqib ketdi. — M. Mansurov, Yombi
Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining qorasi koʻrindi. — S. Ahmad, Jimjitlik
8. ot Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal.
Qoraga olmoq.
Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi. — Latifalar
Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni qoraga olib otgʻil. — M. Osim, Oʻtror
9. koʻchma Umuman, salbiy belgini, sal-biy belgiga egalikni bildiradi; yomon.
Qora niyat. Qora kuchlar.
Kechirasiz, men shiringina bazmingizni qora xabar bilan muzlatib qoʻydim. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
Paranji qursin, meni shunday qora kunlarga soldi. — Hamza, Paranji sirlari
Kalladan qora xayollarni quvish kerak, tushkunlik — eng yomon dushman. — F. Musajonov, Himmat
Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib. — Gʻayratiy
10. ot koʻchma Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish.
Aroqning oʻzi oq, qilmishi — qora. — Qanotli soʻzlar
Gulnor endi man tortmadi. Sof nomusiga otilgan qorani butunlay yuvib tashlashga jazm qildi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Akangizga qora yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi? — S. Zunnunova, Koʻzlar
11. Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-holatning kuchli darajasini bildiradi.
Qora sovuq. Qora qon yigʻlatmoq.
Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov — A. Oripov, Yillar armoni
Nima qiladi oʻzini qora qiynoqqa solib?! — A. Muxtor, Tugʻilish
Shundan keyin terlab-pishib, qora terga tushib ketdi. — M. Mansurov, Yombi
12. koʻchma esk. Maʼlum miqdordagi yaxlit summa.
Bir qora choʻzsak, kifoya deb oʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy. — Oybek, Ulugʻ yoʻl
13. Qora (erkaklar ismi).
- Ichi (yoki dili, koʻngli, yuragi) qora Oʻzganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. Dili qoraning qilmishi — qiyiqlik. — MaqolE-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi qora odam ekan-da! — H. Tursunqulov, Hayotim qissasi
- Yuzi (yoki beti) qora
- Qora yer boʻlmoq Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay qora yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Qora kiymoq Aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim qora kiyib, taʼziya ochdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Qora kursi (yoki stul) Qora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qolganidan, yuzlari lovullab ketdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq solUnda [suratda] qora stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻtirardi. — Gazetadan
- Qora mehnat (yoki ish) Mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, hatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. Manglayimizga bitilgani shu qora mehnat ekan, netamiz. — S. Siyoyev, Yorugʻlikoʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, qora mehnatdan hazar qilmadim. — Oybek, Nur qidirib— Tortinma, Komiljon, — dedi u jiddiy, — qora ishga ham tayyorman. — I. Raxim, Ixlos
- Qora tortmoq 1. Yordam, himoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. Men sizni qora tortib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariKeyin bobomizni qora tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik. — YoshlikGʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni qora tortgan. — N. Norqobilov, Bekatdagi oq uycha
- Qora xalq (yoki odam) Madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. Qora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi? — S. Siyoyev, AvazQora xalq uni qarsaklar bilan olqishladi. — K. Yashin, HamzaOgʻayni, men qora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni aylantirgan ekan. — N. Safarov, Sharq tongi
- Qora chaqam yoʻq Ammo yonida qora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm] — jahannamning qilkoʻprigiday mudhish narsa. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Qora qilmoq Qarindoshlarini qora qilib, bu yerlarga kelib qolgan;Ular ot izini qora qilib, boʻri uchragan tepalikka borishdi — S. Nurov, NarvonUlar ertalab oʻtgan koʻy suruvlarining izini qora qilib tepaliklar osha yurishdi. — A. Hasanov, Chiroqlar
- Qorasi oʻchmoq Koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. Poyezdning qorasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga qaytdim. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Qorasini koʻrsatmoq Koʻrinish bermoq. Polvon bolam-ku, qorasini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi. — S. Ahmad, Ufq
- Qorasini olmoq Qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar qorasini oladi. — Alpomish