Қидирув

от 1. Бўй-баст, гавда бичими; қомат, сумбат.

Қадди келишган одам. Қадди букилган чол.

Ғуломжон чиройли қаддини букиб, онаси устига энгашди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Соқолининг оқлигига қарамасдан, унинг қаддида кексалик аломати сезилмас эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Олимов қадди барваста, семизгина киши эди. — Ҳ. Назир, Сўнгги чақмоқлар

2. Тананинг оёқлардан юқори қисми, гавда.

Костюм ҳали бўйига нисбатан ингичка бўлган қаддига кенглик қилди, кўкраги бир оз халта бўлиб, ёқаси кўчиб турибди. — П. Қодиров, Уч илдиз

Бек қаддини ёстиқ устидан кўтариб, Комилга жилмайиб қаради. — Ҳ. Ғулом, Машъал

3. Киши ва нарсаларнинг бўйи, баландлиги.

Ўн кунлик меҳнат орқасида ҳар томони беш газли ва қадди уч ярим газли бир ҳужра ҳосил бўлади. — А. Қодирий, Обид кетмон

Энди у озди, соқоллари ўсди, юзи қорайди қадди чўзилди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Хирмонлар қаддини кўкдан оширинг — Ғ, Ғулом

от этн. Киши вафотидан кейин унинг кейинги маросимларидан бирини, масалан, йигирмаси ёки қирқини бирор яқин қариндошиникида ўтказиш одати, таомили.

Қаъда қилмоқ.

от 1. Жамиятда, кишилар ўртасида тутган ўрин, ўзга(лар) томонидан бўлган ҳурмат, эътибор.

Ўз қадрини билмаган бировнинг кадрини билмайди. — Мақол

Дарё сувини баҳор тоширар, Одам Кадрини меҳнат оширар. — Мақол

Оҳ, она тупроғим, ўсган жойларим Кўнглимда сақланар ҳурматинг, қадринг. — Миртемир

Кишининг қадри амали ва унвони билан эмас, ватанига, халқига қилган хизмати билан ўлчанади. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Офтоб ойим қизининг қадрини бунчалик аршларгача кўтармоқда бўлган йигитга ўзида ёʻқ чексиз муҳаббат, поёнсиз эҳтиром сезмоқда. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Ҳаётда тутган ўрин; аҳамият, муҳимлик ҳолати.

Зар кадрини заргар билар. — Мақол

Газламанинг кадри жуда ошиб кетди. Эрталабки нарх кечга тўғри келмайди. — Ойбек, Танланган асарлар

У томонларда меванинг кадри баланд дейишади, ростми? Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби. Биз ҳамма нарсанинг кадрини ўзи ёʻқолгандан кейин биламиз. — Ў. Ҳошимов, Нур борки, соя бор

от Май ичиладиган идиш; жом.

Биллур қадаҳ. Олтин қадаҳ. Бир қадаҳ вино,

Мударрисов бўшаган қадаҳни дастурхон четига қўяр экан, кампир дуруст-ку, дегандай қош қоқиб, Йигиталига қараб қўйди. — Д. Нурий, Осмон устуни

Ароқдан қилқиллатиб қуйиб, ўрнидан турди Қадаҳнинг бирини бошлиққа узатди. — Н. Аминов, Суварак

от 1. Юриш жараёнидаги ҳар бир оёқ ташлаш, оёқ босиш; одим.

Илдам қадам. Шахдам қадам.

Очил бу гапларнинг менга алоқаси ёʻқ, дегандай қилиб, қадамини тезлаштирди. — П. Қодиров, Уч илдиз

Ёнидаги қорабайир буни сезди шекилли, бир неча одим ўтиб, қадамини секинлаштирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Шу вақт болохона нарвонида гурс-гурс қадам товуши эшитилди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

— Мардонқул ака, — деди у бошлиқнинг юришига қадамини мослаб — А. Мухтор, Бўронларда бордек ҳаловат

Саодатхон бир-икки қадам босиб, яна орқасига қайтди. — С. Зуннунова, Янги директор

2. Ҳар бир қадам оралиғига тенг масофа, оралиқ масофа.

— Ассалому алайкум, — дедим остонадан бир қадам нарида туриб. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Содиқ аминнинг капаси унгурдан юз қадамча ғарбда, тоғнинг соябон бўлиб осилиб тушган каттакон тоши остида эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. кўчма Иш-фаолият, ривожланиш ва шу кабиларда олға силжиш, илгарилаш.

Ўртоқ Аҳмедов, бу тажриба пахта агротехникасида олға қўйилган катта қадам, дейди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. кўчма Бирор жой, томонга қаратилган, ёʻналган юриш; ташриф.

Унинг бу ердан қадами узилди (кесилди). У бизникига қадам босмай қўйди.

Агар қадамимни бой сезиб қолса, Гулнорнинг аҳволи оғирлашмайдими? — Ойбек, Танланган асарлар

Хайрият, хайрият, Абдурасул! Сенинг ҳам қадаминг биз томонларга тушар экан — П. Турсун, Ўқитувчи

Сенинг учун келди совчи қадами — Баҳром ва Гуландом

5. кўчма Иш-фаолиятдаги ҳар бир хатти-ҳаракат; амал.

Одам баъзан бир марта нотўғри босиб қўйган қадами учун умрбод жавоб беради. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Ахир, кам гапириб, қадамини билиб босса, ишини билиб қилса ва зимдан қора ниятлар ёʻлидан кета берса, уни дарҳол билиш осонми, ахир? — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

кўм. 1. (б. к. билан) Таққослаш, ўхшатиш, даража муносабатларини, маъноларини билдиради; каби, ўхшаш, -дек.

Косани олиб, катта қошиқ билан шошиб-пишиб ичди. Косада ош уч эллик қадар озайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Дунё қадар мардлик сиққан кенг қучоғингга, Яширинган миллион халқнинг ғазабли саси. — Ҳ. Пўлат.

Биз ўзимизни ичкарига олгач, дарвозабон ўзининг ҳазми кўтарган қадар бизга тўнғиллайдир-да, дарвозани берклаш ҳаракатига тушади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. ж. к. (билан) Чегара муносабатини, маъносини билдиради; довур, -гача.

Уйдан вокзалга қадар. Етти яшардан етмиш яшарга қадар.

Дарвоза остини то ҳамсоялар эшигига қадар супуриб кириб ўлтириб, оналари билан чой ичмоққа машғул бўлар эрди. — Ҳамза, Танланган асарлар

Шу йилнинг охирига қадар корхонада бешта дастгоҳ тайёрланада. — Газетадан