от 1. анат. Одам ва қуруқликда яшовчи умуртқали ҳайвонларнинг кўкрак қафаси ичига жойлашган бир жуфт, конус шаклидаги нафас олиш аъзоси.
Ўпка касаллиги, Ўпканинг яллиғланиши.
Ўпкасига ҳаво тўлди, кўзлари ҳам ёришиб кетди. — Ойбек, Қуёш қораймас
Кузнинг ёқимсиз шамоли ўпкани қичитиб, ёʻтални қистатар — А. Қодирий, Ўтган кунлар
2. с. т. кўчма Ўзини босолмайдиган, ҳовлиқма шахсларга нисбатан, одатда, уларнинг исмига қўшиб (тиркаб) ишлатилади.
Жумабой ўпкадан ҳар балони куца бўлади. Агар ўпкалиги қўзиб, камар билан Суярқулнинг миясига солиб қолса борми — А. Кўчимов, Ҳалқа
3. Ҳайвонларнинг шу аъзоси (овқат сифатида).
Узоқдаги қуйруқдан яқиндаги (олдингдаги) ўпка яхши. — Мақол
- Ўпкаси ёʻқ Ўта ҳовлиқма, фикр-мулоҳаза билан иш юритмайдиган. Ишқилиб, юртимиз иши мана бундай ўз қадрини билмаган, ўпкаси ёʻқ тойлоқчаларга қолмасин-да — Мирмуҳсин, Супургига сажда
- Ўпкаси кўринмоқ Бирор нарса дардида ниҳоят даражага етганлик, жуда ҳолдан тойганликни билдирувчи ибора. Маликахон деса, ўпкангиз кўринадиган бўлибди-ю, сир бой бермаганингизга ўлайми?! — Ф. Зоҳид, Ошиқ ва маъшуқБир тирноқ кўрсам, деб оҳ урса, ўпкаси кўринади. — К. Яшин, Ҳамза
- Ўпкаси (оғзига) тиқилмоқ Ниҳоятда ҳаяжонли, ҳовлиққан, ҳатто гап-сўз айтиш қийин бўлган ҳолатга тушмоқ. Ҳовлиққанимдан ҳаллослаб, ўпкам тиқилиб қолган экан, бувим жон ҳолатда дивандан туриб кетди. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё— Тинчлик эмас, — дедим ўпкам оғзимга тиқилиб. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
- Ўпкаси тўлмоқ Йиғлаш даражасига келмоқ, йиғиси томоғига келмоқ. Чолнинг товуши ўзгарди, ўпкаси тўлди шекилли, бирпас тек қолиб, кейин гапирди. А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари. [Тоҳир] Негадир ўпкаси тўлиб, кўзига ёш келди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар— Азизим Ҳаётим, нима бўлди? — деди Ғуломжон ўпкаси тўлиб. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Ўпкаси шишмоқ Барчаси чарчади, ўпкаси шишди. — Баҳром ва Гуландом
- Ўпкасини босмоқ Ҳовлиқиш, жаҳл кабидан ўзини тиймоқ. У кули бир энлик сигаретини жаҳл билан чертиб ташлади-ю, ўпкасини босиброқ давом этди. — С. Сиёев, ЁруғликКўзингни шира босмасин, акаси, ўпкангни босиб олгин-у ақлингга ривож бер. — Ж. Абдуллахонов, ХонадонҲў, сал ўпкангизни босиб олинг, тинчликми ўзи? — Муштум
- Ўпкасинитутолмаслик Йиғини тия олмаслик ҳолатига келмоқ. Нормат ҳам ўпкасини тутолмади, аммо [она] бағридан чиқиб, сафга бориб қўшилди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат— Отангдан сўра, болам, — дея ўпкасини тутолмай йиғлаб юборди Жаҳон буви. — К. Яшин, Ҳамза
- Ўпкасини қўлтиқламоқ Ҳовлиқмоқ, бирор нарса дардида ҳолдан кетар даражада юрмоқ. Шу пайт куёв стол остидан эмаклаб ўтди-ю, ўпкасини қўлтиқлаганча қуён бўлди. — МуштумИсқирт бўлиб, лақиллаб юраманми, дедим-да, орқамдан ўпкасини қўлтиқлаб юрган Махзумовга турмушга чиқиб олдим. — Ғайратий, Довдираш