Қидирув

от Ножўя, номаъқул хатти-ҳаракатдан тийилиш ҳисси; уят, шарм.

Вафосизда ҳаё ёʻқ, Ҳаёсизда вафо ёʻқ. — Мақол

Ҳаё — инсоннинг энг олийжаноб фазилати, унинг кўрки, безаги. — С. Кароматов, Вобкентлик ошиқ

Одамда ор-номус, ҳаё бўлиши керак, Жўрахон! Ахир эрингиз бор-а! — М.Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

от эск. Фойда, наф.

Бир мири ҳаён, уч мири зиён. — Матал.

У [Тешабой] савдогар отаси Болта кўпаснинг ҳаён кўтарса, зиёндан қочма, деган васиятини кўз ўнгида тутади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

У елкасини қисиб: — Шунақа бир ҳаракат бор эди, ҳадисини олмаган одамга қийин экан, ҳеч ҳаён чиқмади, — деб қўя қолибди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Пахтадан келган ҳаён чорвага ямоқ бўлиб кетарди. — Й. Шамшаров, Тошқин

от 1. Материянинг ўз ривожланишининг муайян бир давридаги ҳаракатланиш шакли.

Ерда ҳаётнинг пайдо бўлиши. Ўсимликлар ҳаёти.

Яқин атрофимизни ўрганиб, фақат сайёрангизда ҳаёт борлигини аниқлаганимизга анча бўлди. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

2. Инсон, ҳайвон, ўсимликларнинг туғилгандан (юзага келгандан) ўлгунга (ёʻқ бўлгунга) қадар бўлган физиологик ҳолати, тирик, мавжуд, яшаётган ҳолати.

Кўз жуда мураккаб оптик система бўлиб, киши ҳаётида кўзнинг яхши кўриши муҳимдир. — Газетадан

Бир авлоднинг ҳаётича давр ичида нур деган сўз эрмакдай бошланиб, асрларнинг ҳокими бўлиб қолди. — Ж. Абдуллахонов, Орият

Унинг ҳаёт асари қолмаган юзи яна хиралашди — К. Яшин, Ҳамза

3. Яшаш муддати; умр. Тўй — киши ҳаётидаги энг яхши орзу-умидларнинг ушалиши. Газетадан.

Гапни чўзма, чунки ҳаёт қисқадир. — М. Жўра, Изтироб

Олима ҳаётининг охирига қадар халқ учун покиза виждон билан хизмат қилди. — Саодат

4. кўчма Ҳаёт бағишловчи, ҳаётни таъминловчи нарса.

Электр симлардан ҳаёт оқади. — Гулдаста

Ҳаракат — иссиқлик, иссиқлик— ҳаёт демак. — Мирмуҳсин, Меъмор

Нон ҳидида ҳаёт бор, Ҳар мағзида мамот бор. — Газетадан

5. Киши ва жамиятнинг яшаш тарзи, ҳолати; турмуш, тирикчилик.

Ижтимоий ҳаёт. Оилавий ҳаёт. Ёзувчининг ҳаёти ва фаолияти. Республика ҳаёти. Маҳалла ҳаёти.

Билим юрти талабаларининг ҳаёти ҳар томонлама сермазмун ўтмоқда. — Газетадан

У ишнинг баланд-паст лой томлари шаҳардаги қашшоқ ҳаётнинг гувоҳидек мунғайиб турипти. — С. Кароматов, Олтин қум

Шу ҳаёт, шу турмушдан гадолик аъло. — Ғайратий

6. Бизни ўраб олган реал борлиқ, воқелик.

Ҳаёт жуда қизиқ-а?! Бировлар — асал, бировлар заҳар бераркан. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

Ҳаётда шундай одамлар борки, улар бутун умрларини фақат бир ишга, бирон касбга бағишлаган бўладилар. — Х. Ёдгоров, Ҳаёт тўлқинлари

7. сфт. Яшаб турган; тирик.

Ким билади, балки ҳаётдир ва, эҳтимол, ҳаётга ётдир. — Ҳ. Олимжон

Шу дарча чолингиз ҳаёт вақтида ҳам қийшиқ эди — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

8. кўчма Жонланиш, уйғониш.

Редаксия-да ҳаво юришиб, ҳаёт аломатлари пайдо бўлгандек туюлди Аҳмадга. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

9. Ҳаёт (хотин-қизлар исми).

сфт. Ножўя хатти-ҳаракатдан ўзини тортадиган, ҳаёси бор.

Аҳмад бу соф, ҳаёли, содда қизга жуда ширин сўз айтгиси келди — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

сфт. Ҳаёси ёʻқ, уяциз.

Ҳаёсизга ҳар кун ҳайит. — Мақол

Соҳиб Доро: Ҳаёсиз билмагай ҳеч бир вафони, Вафога алмашур шоҳлар жафони. Уйғун ва И. — Султон, Алишер Навоий

Бозоров севгисининг ҳам миси чиқди. Энди у ҳаёсиз бошини қуйи солиб, қўл учида қарсак чалиб, лой бўлиб ўтирибди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Вой шўрим Вой бети ёʻқ қиз! Вой ҳаёсиз қиз! — С. Зунуннова, Гулхан

сфт. 1. Ҳаётга, яшашга, тирикчиликка оид.

Ҳаётий жараёнлар. Ҳужайраларнинг ҳаётий вазифаси.

2. Ҳаёт учун зарурий, ҳаёт талабидан келиб чиқувчи, ҳаёт талаби билан боғлиқ.

Унинг орзуси бир қарашда романтик қасоскорнинг орзуси бўлиб кўринса-да, тагидаги ҳақиқат чуқур, ўта ҳаётий. — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

Хўжалигимизда ҳали ечилиши ғоят зарур бўлган ҳаётий вазифалар кўплаб кўзга ташланади. — Ўзбекистон қўриқлари

унинг билан суҳбатда зарур ва ҳаётий масалалар гаплашиб олинган эди. — Мирмуҳсин, Умид

3. Ҳаёт билан боғлиқ, ҳаёт учун типик (бўлган), ҳаётдагига мос, тўғри келадиган.

— Асосий масала асарда айтилмоқчи бўлган фикрнинг ўқувчи қалбига яқин ва ҳаётий бўлишида, — деди Саид Аҳмад. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

Ҳаётий воқеаларни умумлаштириб, сермазмун бадиий асарлар яратган ва яратаётган журналистлар кўп. — Х. Ёдгоров, Ҳаёт тўлқинлари

Рассом шоир ва маърифатпарварнинг сиймосини ҳаётий қилиб ишлай олган. — Газетадан