Қидирув

от 1. Ақл-заковат, донолик ва унинг ифодаси бўлган, уни акс эттирувчи нарса — гап-сўз, фикр ва шу кабилар; донолик белгиси.

Оз емоқ — тани соғлиқ, Оз демак — ҳикматга боғлиқ. — Мақол

Нодоннинг кулфати кўп, Дононинг —

ҳикмати. — Мақол

Боболарнинг ҳикмати Ҳаётга ёруғ ёʻлдир: Отанг боласи бўлма, Одам боласи бўл, дер. — Э. Воҳидов

Подшоҳ билан шерга яқин бўлмоқ ҳикматдан эмасдир. — Эртаклар

Курашмоқ — ўрнак бўлиб яшамоқ демакдир! — деган эди муаллиминг, файласуфларнинг ҳикматини баён қилиб. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Ҳаракатда баракат —

кўп қадим ҳикмат — М. Шайхзода

2. Тагини англаш қийин бўлган, яширин бир маъно, яширин бир сабаб; сир.

Бу ойнада қандай ҳикматни кўрдинг? Жоним болам, сенинг ҳолинг на бўлди? — Баҳром ва Гуландом

Олдингга келган йигит кетолмайди, сизларда бирор ҳикмат бор экан-да. — Оқ олма, қизил олма

Бектемир генералларни урушнинг бутун ҳикматини биладиган бағоят ҳурматли азиз одамлар деб тушунарди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Булбул сайрайди, хўроз қичқиради, эшак ҳанграйди, от кишнайди. Буларнинг тирикчилиги шу-да. Бунда нима ҳикмат бор дейсиз? — П. Турсун, Ўқитувчи

3. кам қўлл. Фойдали томон; наф, фойда (иш, ҳаракат ҳақида).

Раҳмат Отабекка кулимсираб қаради-да, тоғасига жавоб берди. — Хотин кўпайтириб, улар орасида азобланишнинг нима ҳикмати бўлсин? — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Тўғри, шоликорликда ҳикмат кўп бўлади. — Ш. Ғуломов, Ташаббус

4. Ҳикмати бор нарса, ҳикмат билдирувчи фикр, гап.

Қуриб кетманг! Қўчқор ёғи еб, энди бир ҳикмат кўрсатмоқчимидилар! — М. Бобоев, Гўзаллик истаб

Қори, худди фавқулодда бир ҳикмат эшитгандай, оғзини ва кўзларини катта очиб, Тўпанисога қаради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Ёш хотин қари эркакни яшартиради, деган гаплар бор; қариганда уйланадиган эркаклар ана шу ҳикматга амал қилар эмиш — Чўлпон, Кеча ва кундуз

5. эск. айн. Физика.

— Ҳа, ҳикмат кесакдан аланга чиқаргандек, сиз ҳам китобдан олган билимларингизни турмуш мактабида синов-дан ўтказинг, — деди қиз. — Ш. Ғуломов, Ёрқин уфқлар

6. Ҳикмат (эркаклар ва хотин-қизлар исми).

сфт. Ҳикмати бор, ҳикмат ифодали; чуқур мазмунли; сирли.

Ҳикматли гапларга қулоқ солмоқ даркор, Қулоқ солмоқ даркор халқнинг сўзига. — А. Орипов, Йиллар армони

Халқона ўткир иборалар, чуқур ҳикматли мақоллар унинг нутқининг жонли, ёрқин безаклари эди. — Ойбек, Нур қидириб.

Миллатни фақат илм-маърифатгина жаҳолат ботқоғидан олиб чиқади, деган фикрни ҳурматлайман. Бунда катта ҳикмат бор кўп табаррук зотлар бу хусусда ҳикматли гаплар айтиб қолдирганлар. — К. Яшин, Ҳамза

Ошпаз ер остига ҳикматли ўчоқ ясаб, қуённи пиширишга киришди. — Ойбек, Қуёш қораймас

сфт. Ҳикматга эга бўлмаган.

У мира премудрость есть., Аналогия: Премудрость в народе живет.

Оббо, нуқул ваъзхонларнинг ўртасида қолдим шекилли, деб ҳазиллашди Ҳабиба.— «Кўпчиликда ҳикмат бор» деб қўя қолингларда. Ого, я, кажется, среди знатоков пословиц,— пошутила Хабиба.— Уж сказали бы лучше: «Где сборище, там и мудрость». — Е. Шукуров, Рўза гуллаганда.

погов. знания и мудрость — дороже золота.

сфт. 1. Теран маънога эга бўлмаган; ҳикмациз.

Ўжарни урмай-сўкмай ёʻлга сол деган гаплар дарҳақиқат беҳикмат эмас экан. — В. Рўзиматов, Сув

2. Ижобий ёки сирли хусусиятларга эга бўлмаган.

Арзон беиллат эмас, қиммат беҳикмат эмас. — Мақол

Ғамга чулғанмасин ҳеч кимнинг боши, Беҳикмат эмасдир тоғларнинг тоши. — Эрали ва Шерали