Qidiruv

fl. 1. Ustiga oyoq qoʻymoq.

Bemahal yurgan goʻng bosar. — Maqol

Qurbaqani bossang, vaqirlaydi. — Maqol

Ot bosgan yerni toy bosadi. — Maqol

Koʻrmayin bosdim tikanni, Tortadirman jabrini. — Oq olma, qizil olma

Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donachalarini bosib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi

Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip bosib, uning tepasiga keldi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

2. Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq

Bu qanday maynabozlik! Bosib-yanchib oʻtabermaysanmi? — Oybek, Tanlangan asarlar

Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk bosdi. — S. Ahmad, Togʻlarda

Mansur kuz chechaklarini bosib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

3. Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq.

Chap qoʻlim bilan qattiq bosib turdim. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan bosib turaverdi. — S. Siyoyev, Avaz

Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini bosib turdi. — S. Karomatov, Oltin qum

Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan bosdi. — A. Qahhor, Asarlar

4. Kuch bilan itarmoq, siqmoq.

Tugmani (tugmachani) bosmoq. Qoʻngʻiroqni bosmoq.

Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani bosdi. — A. Qahhor, Asarlar

Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani bosdi. — U. Usmonov, Sirli sohil

Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket bosdi. — F. Musajonov, Himmat

Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini bosdi. — S. Ahmad, Ufq

5. Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq.

Muhr bosmoq. Tamgʻa bosmoq. Chitga gul bosmoq.

Avvaliga pochta muhr bosishni unutgandir, dedik. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

6. Tiramoq, siqib itarmoq.

Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga bosib, oʻyga toldi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga bosib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi. — Gazetadan

7. Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq.

8. fiz. Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq.

Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan bosadi.

9. Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq.

Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga bosdi. — S. Ahmad, Hukm

Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni bosdim. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga bosdi. — Saodat

Kam pir doka roʻmolining uchini labiga bosib, yerga qaradi. — A. Qahhor, Asarlar

Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga bosib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi. — M. Mansurov, Yombi

10. Chop qilmoq, nashr etmoq.

Kitob bosmoq. Matnni mashinkada bosib koʻpaytirmoq. Suratini bosib chiqarmoq.

— Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qilib yozsin, albatta, bosib chiqaramiz, — dedi. — A. Qahhor, Bek

Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini bosib chiqarishga ruxsat tegdi. — K. Yashin, Hamza

11. Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq.

Qanorga un bosmoq. Aravaga beda bosmoq.

Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga bosib qoʻyadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq bosib qoʻyishibdi. — A. Qahhor, Asarlar

Uy egasi oshga sabzi bosib, Otabek yoniga keldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

12. Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq.

Yoʻlga shox bosmoq.

Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim bosib, koʻtarib kelish lozim boʻladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga bosdim. — E. Raimov, Ajab qishloq

13. Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq.

Bu kim boʻldi? Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma bosganday qora. — Hamza, Boy ila xizmatchi

Bir vaqt qarasam, surma bosgan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi. — S. Ahmad, Hukm

14. Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.

Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari bosib bordi. — Oybek, Tanlangan asarlar

15. Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.

Ter bosmoq. Tuman bosmoq. Qorongʻilik bosmoq. Zulmat bosmoq. Ajin bosmoq. Uyqu bosmoq.

Mahmudjonni muzdek ter bosdi. — Mushtum

Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman bosdi. — J. Abullaxonov, Oriyat

Atrofni gʻira-shira qorongʻilik bosgan, qamishlar vahimali shitirlar edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Zulmat bosgan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas. Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U

Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon bosdi. — F. Musajonov, Hukm

Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv bosdi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat bosdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq bosdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum bosdi. — K. Yashin, Hamza

Qop-qora is bosgan shipidan qamishlar osilib turardi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Otliqlar qor bosgan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Toʻxtabuvaning ajin bosgan yuzida gʻurur va baxt porladi. — S. Zunnunova, Yangi direktor

Hamma yoqni ogʻir sukunat bosdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu bosardi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq bosadi. — Mushtum

16. Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq.

Janjalni bosmoq. Toʻpolonni bosmoq.

Samandarov qalamining orqasi bilan stolni qoqib, gʻovurni bosdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Orifjon xotinini bosib qoʻydi. — S. Ahmad, Saylanma

Xalqni bosish kelmay-dimi qoʻlingdan? — H. Olimjon

17. Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.

— Ogʻriqni bosadigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni bosaman, aka. — N. Safarov, Olovli izlar

Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina bosa olardi. — S. Ahmad, Hukm

Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida chanqoq bosdi boʻladi. — K. Mahmudov, Mevalar

Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini bosib turadi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

18. Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.

Yigitning sarasi yov bosganda bilinar. — Maqol

Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri bosdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Dod! Voy dod! Qaroqchilar bosdi!!! — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Dushman bosgan ona yurt uchun Yasalgandek qilich-u nayza. — X. Davron, Bolalikning ovozi

Birdan bosdi johil olomon. — Guldasta

Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni bosib olishibdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

19. Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.

Uyni mehmon bosdi.

Iye, Xolmat akani mehmon bosgan, shekilli. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

20. Qulamoq, agʻanamoq.

Bu ogʻil bosib qolmasa, deb qoʻrqaman. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ikki boʻlmali kichkina pastqam uy, tom bosay deb turibdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Yoʻlkalarni bosib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi. — A. Qahhor, Asarlar

21. Ushlab, chegirib qolmoq.

Ishlagan haqini qarziga bosib qolibdi.

22. Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.

Asta-sekin boshlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini bosib ketdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni bosib tushdi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Dasturxonning chetini bosmoq.

kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi bosishlarini hikoya qilar edi. — Choʻlpon, Kecha va kunduz

24. ayn. Taxtakachlamoq 1.

25. Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida).

Kigiz bosmoq.

26. -ib Ravishdoshning shaklida kelib, biron-bir ish-harakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi.

Kechgacha bosib uxladim, juda toliqdim. — Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda

Men bari bir niyatimdan qaytmadim. Bosib sovchi qoʻyaverdim. — T. Murod, Ot kishnagan oqshom

achchiq choyni bosib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Bir hafta bosib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

ot kt.poet. Mehr, muhabbat, erkalash, oʻta hurmat izhori sifatida labni biror kimsa yoki narsaga tegizish, oʻpish; muchchi.

Boʻsa bermoq. Boʻsa olmoq.

Elmurod Zeboni kuzatib qoʻyib, issiq bir boʻsa harorati bilan qaytib kelgach, uzoq uxlolmadi. — Shuhrat, Shinelli yillar

Sevishganlar qoʻli bir-biriga chirmashdi. Dudoqlarda boʻsa chaqnadi. — Shuhrat, Shinelli yillar

Boʻsasini almashmayman bol bilan, Yorga yetdim armon bilan, zor bilan. — Qoʻshiqlar

ot 1. anatomiya Tananing boʻyindan yuqorigi, oldingi (odamda, hayvonlarda) qismi; kalla.

Doʻst boshga boqar, Dushman — oyoqqa. — Maqol

Oʻzbek oyim boshi bilan keliniga rizolik bildirib, barakalla! deb qoʻydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Badanim oʻt boʻlib yondi, boshim ogʻrib, koʻzlarim tindi, — dedi Hoji xola. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

U shoshib, ot boshini chap tarafga burdi. — S. Ahmad, Ufq

2. koʻchma Aql-hush, miya.

Togʻning koʻrki tosh bilan, odamning koʻrki bosh bilan. — Maqol

Agronomga oʻz boshi bilan ish qilishga ruxsat berish kerak. — S. Nurov, Narvoy

Qoratoy Yoʻlchining yelkasini doʻstona qoqib dedi: — Rosa boshing bor, inim Yoʻlchi, oltin boshing bor. Gaplaring — bari haq. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Boshliq, rahbar.

Yaxshi yigit — davraning boshi. — Maqol

Yaxshi xotin erni elga bosh qilur, Yomon xotin erini gado qilur. — Maqol

Yomonga bosh boʻlguncha, yaxshiga yoʻldosh boʻl! — Maqol

Qirq yigitga bosh boʻladigan xotin edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Singlingning toʻyiga sen bosh boʻlasan, sening toʻyingga Robiya bosh boʻladi. — Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi

4. sft. Lavozim, mansab jihatdan katta, yuqori turuvchi.

Rustam Surxondaryo viloyatidagi kolxozda bosh agronom boʻlib ishlayotibdi. — Mushtum

Direktorning bu gapi bosh injenerga qaymoqday yoqib ketdi. — Mushtum

Uning otasi bosh choʻpon, oʻzi esa choʻpon yordamchisi boʻlib ishlay boshladi. — Gazetadan

Bundan soʻng ham bosh mirzoligingizni emas, mirza Anvarligingizni ehtirom qilamiz. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

5. Ulkan, katta, asosiy.

Ozgina yurgach, Bogʻizogʻonning bosh arki oldidan chiqdilar. — Oybek, Navoiy

Mana Xorazmning janubiy bosh darvozasi. — I. Jabborov, Koʻhna xarobalar siri

Bosh sovrin taʼsis etildi — Gazetadan

6. sft. Eng muhim, asosiy, yetakchi.

Keyinchalik maktab sahnasida oʻynaladigan spektakllarda hamisha bosh rollarni ijro etadigan boʻldi. — S. Karomatov, Hijron

— Huzuringizga kelishimning bosh sababi shundadir! — dedi Hasanali. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

7. sft. Eng oldingi, birinchi.

Qutidor boʻlsa, koʻz ochib koʻrgan qudamiz, xotining boʻlsa, bosh kelinimiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Yoshi ulgʻayganda uylanganidan, bosh bolasi men edim. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. koʻchmas.t. Odam, kishi.

Bir boshga bir oʻlim. — Maqol

Bir boshga yuzta xoʻjayin bor. — S. Nurov, Narvoy

Bu bosh dunyoga kelib nimalarni koʻrmadi-a! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

9. sanoq sonlar bilan Chorva hisobida har bir adad jonivor.

Har bosh sigirdan ikki yarim ming litrdan sut sogʻib olindi.

Kolxoz chorvasiga bir yuz oʻn toʻqqiz bosh mol qoʻshildi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

10. Tik narsalarning tepa qismi, uchi, choʻqqisi.

Shamol boʻlmasa, daraxtning boshi qimirlamaydi. — Maqol

Toqatliga togʻlar egar boshini, toqatsizning birovlar yer oshini. — Maqol

Quyosh tik koʻtarilib issiqdan maysalarning boshi egildi. — Shuhrat, Shinelli yillar

Gul ochilgay qonlarning boshida, Lolalar bor buloqlarning toshida. — H. Olimjon

11. Biror marosim, tadbir, voqea-hodisaning roʻy berish, amalga oshish jarayonidagi dastlabki bosqich.

Yusufbek hojining oʻzi ish boshida turib, Oybodoqqa tashqari hovlini tozalatardi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Yuring, xolajon, qizni oʻzim topa-man, toʻyning boshida oʻzim boʻlaman, yor-yorni ham oʻzim aytaman — O. Yoqubov, Pyesalar

Bildimki, bu igʻvolarning boshida oʻzi bosh-qosh. — K. Yashin, Hamza

12. Yon, old, tomon.

Saidmurod aka xashakchilar boshiga borganda, ular tushlikka chiqishgan ekan. — N. Qobul, Bemorlar

Tez-tez boshimga borib tur. — S. Ahmad, Yulduz

13. Oʻrin, karavot va shu kabilarning bosh qoʻyiladigan yuqori tomoni; shunday oʻrinda yotgan kishining beldan yuqori tomonidagi joy.

soʻri ustiga yozilgan oʻrinning bosh tomonidagi uchi tepaga choʻnqaytirib qoʻyilgan yostiqlar ozoda hayotdan xabar berardi. — Shuhrat, Shinelli yillar

oʻrnidan dik etib turib, karavot boshiga tashlab qoʻyilgan shimning kamarini sugʻurib oldi. — M. M. Doʻst, Lolazor

Asqar ota borib, sagʻananing bosh tomoniga choʻkka tushdi va baland ovoz bilan quron oʻqidi. — A. Qahhor, Asarlar

Hoji Kumushning boshiga kelib oʻtirdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Bir vaqt hushimga kelsam, otam boshimda yigʻlab oʻtiribdi, — dedi Hoji xola. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

14. Baʼzi otlar bilan birikib, shu ot orqali ifodalangan narsaning oʻzini yoki u oʻrnashgan joyni, yon-atrofini bildiradi.

Nigor oyim oʻchoq boshida ovqat pishirish bilan mashgʻul edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Mullanavroʻz xirmon boshida qoldi. — S. Ayniy, Qullar

Otam mashʼalani tutib, oxur boshiga bordilar. — Sh. Xolmirzayev, Ogʻir tosh koʻchsa

Haydar ota shu bahona bilan u yoq-bu yoqni ham koʻray deb, aylanishroq boʻlsa ham, bozor boshidan yurdi. — A. Qahhor, Asarlar

15. Choʻziq, davomli, boʻyli narsalar, joy, maydonlarning boshlanish joyi yoki oxiri, etagi; shunday narsalarning ikki uchidan, chekkasidan, tomonidan biri.

Daryo boshlangan joy daryo boshi deyiladi. — Geografiya

Yormat Yoʻlchini sudrab, koʻchaning boshiga, aravalar toʻxtagan joyga yugurdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Xiyobonning bu boshida naqshdor, havorang baland ayvonning bir chekkasi koʻrinib turardi. — A. Qahhor, Asarlar

Avaz dala boshida, omonat bir chayla soyasida soch olib turardi. — S. Siyoyev, Avaz

Xonaning u boshidan bu boshiga yurdi. — Shuhrat, Shinelli yillar

16. Voqea, hodisaning, biror muddat yoki faslning, asar, matn va shu kabilarning boshlanish joyi, payti, avvali, muqaddimasi.

Ishimning boshi yoʻq, Oshimning moshi yoʻq. — Maqol

Toʻyning boshi — boshlanguncha. — Maqol

Qiz soʻzning boshini eshitib iljaydi, oxirini eshitib, qoʻrquvdan boʻzardi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Mamlakat urushning boshidayoq otadan ayrilib, ona qoʻlida qoldi. — Oʻ. Umarbekov, Sirli sohil

Toʻti bu xatning boshini eshitiboq, oʻzini yerga koʻtarib urgan edi. — S. Zunnunova, Olov

— Men, boʻlmasa, gapni boshidan boshlay, — dedi Abdurasul. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Sentyabr boshlarida polk gʻarbga tomon yoʻl oldi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Homidning sovchisi boshqa sovchilarning muqaddimasi, yoz boshida keladigan qaldirgʻochlarning yoʻlboshchisi edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

17. Voqea, hodisa va shu kabilarning boshlanishi uchun bahona boʻlgan narsa, dastlabki sabab.

Qoʻshnimning oshi — janjalning boshi. — Maqol

Qumriniso Sobiraxonga koʻz qisib: — Oʻyin-kulgimizning boshi Bahrixonning toʻyi boʻladi, — dedi. — A. Qahhor, Xotinlar

Baxtni birovlarning ostonasidan qidirishning oʻzi baxtsizlikning boshi! — A. Qahhor, Ogʻriq tishlar

18. Baʼzi oʻsimliklarning kalla yoki chochoq shaklidagi hosili, mevasi.

Topgan gul keltirar, topmagan — bir bosh piyoz. — Maqol

Pesh-taxta oldiga borib, savatdagi uzumdan bir bosh tanladi-da, tarozi pallasiga qoʻydi. — K. Yashin, Hamza

Qayoqdan ham bir bosh koʻknor topib ichirdik, ogʻziga jiydaning suvini tomizib koʻrdik. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

19. sanoq sonlar bilan Karra, hisob.

20. 3-shaxs egalik va joʻnalish kelishik, oʻrin-payt kelishik, chiqish kelishik affikslari bilan koʻmakchi vazifasida qoʻllanadi (boshiga, boshida, boshidan).

Bolalar va oʻsmirlar sport markazi

n oʻzbekchaxoʻjayin, ega, boshliq, bossruschaхозяин, босс