son 1. 1 raqami va shu raqam bilan ifodalangan eng kichik son, miqdor.
Bir kam qirq. Oʻndan bir. Bir-u bir — ikki. Yaxshi otga — bir qamchi, yomon otga — ming qamchi. — Maqol
Yetti qiz bir onaning bolasiday ahil turishardi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
2. Hisob, miqdor, oʻlcham, chama maʼnolarini anglatuvchi soʻzlar bilan kelib, predmetlarning miqdori, oʻlchamini anglatadi.
Bir juft. Bir metr. Bir hafta. Bir tanob. Bir yil. Bir minut. Bir oʻram. Bir toʻda. Bir soat. Bir asr. Bir burda. Bir dasta.
Bir oydan beri tutolmaymiz. — S. Ahmad, Yulduz
Bir zum ikkilanib turdi. — T. Ashurov, Oq ot
Qoraboy bir hafta ishga chiqmadi. — T. Ashurov, Oq ot
Unga bir dasta gul uzatib, oʻtib ketdi. — S. Ahmad, Ufq
Bir hafta deganda koʻzini ochdi. — T. Ashurov, Oq ot
Tiniq osmonda bir juft laylak beozor suzadi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
Odam dunyoga bir marta keladi. — T. Ashurov, Oq ot
3. Baʼzi otlardan oldin kelib, noaniqlik tushunchasini ifodalaydi va “qandaydir“, “allaqanday“, allaqaysi kabi maʼnolarni bildirib keladi.
Sizni bir odam soʻrab kelgan edi.
Uning koʻkragini bir nima chuqur ezdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Shu chogʻ bir xotin bir boʻlak non olib kirdi. — Gʻayratiy, Unutilmas kunlar
Hidoyatxonni bir narsa chaqqan ekan, shoshilib keldilar-da, eshikni berklab oldilar. — Hamza
Mahvash oʻshanda oʻrtoqlari bilan bir toʻyga borgandi. — T. Ashurov, Oq ot
Yoʻq, hovliqmangiz, bunda foydali bir sir bor! — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy
oʻq tekkan oyogʻini bir xotin oq doka bilan bogʻlamoqda edi. — Gʻayratiy, Unutilmas kunlar
4. Feʼllar oldidan kelib, feʼldan anglashiluvchi ish-harakatning bir marta bajarilishi yoki yuz berishini ifodalaydi.
Odam dunyoga bir keladi. Yetti oʻlchab, bir kes. — Maqol
Bir sinalgan yomonni qayta-qayta sinama. — Maqol
Unga mahliyo boʻlib tikilib turgan xotinning kipriklari bir silkindi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
— Biz endi seni turli-turli balolarga solamiz, buni bir bil! — deb musht doʻlaydilar. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy
Toʻmtoq qoshlari, chaqnagan koʻzlari bir koʻrganni dovdiratib qoʻyardi. — S. Ahmad, Yulduz
5. Belgi-xususiyat ifodalovchi soʻzlar oldidan kelib, oʻsha soʻz maʼnosining kuchayishiga xizmat qiladi.
Oʻgʻli bir yaxshi yigit ekan, bir kelishgan, chiroyliki
Boya Mahvash bir ajoyib gap aytdi. — T. Ashurov, Oq ot
Shahnoza degan bir qaqajon qiz gazetami yulib olib oʻqidi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
6. Ajratish, taʼkidlab koʻrsatish uchun xizmat qiladi.
Hamma rozi boʻldi, bir men rozi boʻlmadim. Bu ishni bir oʻzi bajardi. Uyda bir oʻzim qoldim. Kamtarlik ham bir xislat. — Maqol
Bu bir ibrat. — A. Qahhor, Oltin yulduz
Vali aka oʻgʻliga bir otagina boʻlib qolmay, uning eng yaqin hamdardi ham edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Shuni bir bilib qoʻyginki, Xonzoda tirik ekan, kelinlarga kun yoʻq. — Hamza, Boy ila xizmatchi
7. Kesim vazifasida kelganda, bir-damlik, umumiylik yoki bir xillik, oʻxshashlik maʼnolarini ifodalaydi.
Ularning hammasi bir. Bizning yoshimiz bir. Bizning soʻzimiz bilan ishimiz bir. Kemaga tushganning joni bir. — Maqol
8. Baʼzi otlar bilan qoʻllanganda, “shunday“, shunaqa soʻzlariga teng kelib, boʻrt-tirish maʼnosini anglatadi.
Bir imorat qurayki, barchaning ogʻzi ochilib qolsin. Bir oʻynab berayki, hamma qoyil qolsin.
Bir oʻlkaki, tuprogʻida oltin gullaydi. — H. Olimjon, Oʻlka
9. Qoʻshma soʻzlar tarkibida kelib, turli xil maʼnolarni ifodalaydi.
Bir vaqt, bir mahal, bir muncha, bir oz, bir qancha, baʼzi bir, har bir, hech bir, bir asosli, bir jinsli.
Abdujalilboynikidagi ziyofatni Mulla Obid bir muncha taajjub ichida oʻtkazdi. — A. Qodiriy, Obid ketmon
Bir ozdan keyin u kiyinib olib, yoʻlga otlandi. — A. Obidjon, Akang qaragʻay Gulmat
10. Ayiruvchi bogʻlovchi vazifasida kelib, gapning uyushgan boʻlaklarini yoki qoʻshma gap qismlarini bogʻlashga xizmat qiladi.
Bir unday boʻladi, bir munday boʻladi. Bir kat-taning gapiga kir, bir — kichikning. — Maqol
Umri bir oqardi, bir qizardi-yu, meni quchoqlab yigʻladi. — A. Qahhor, Xotinlar
Bu gapga chindan ishongan Nilufar taajjublanib, bir akasiga, bir mushukka qaradi. — S. Ahmad, Yulduz
- Bir pul Mana endi arzimagan koʻngilochar ov deb ekspeditsiyaning bir oylik toat-ibodati bir pul boʻldi. — M. Mansurov, Yombi
- Bir kun 1. Quyosh chiqqandan quyosh botguncha (12 soat) yoki quyosh chiqqandan ertasi quyosh chiqquncha (24 soat) boʻlgan vaqt. Uyni ozoda qilishga rosa bir kun ketdi. Bir kun bir yilni boqadi. — MaqolBir kun(i) biz bogʻga chiqqan edik.Bir kun ahvolini bilay, deb uyiga telefon qildim. — Shukrullo, SaylanmaBir kuni Arslon xotini ishdan qaytguncha oʻtin yorib qoʻymoqchi boʻldi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
- Kunlardan bir kun Oʻtgan kunlarning birida. Kunlardan bir kun koʻpni koʻrgan, jahon kezgan ogʻaynilarimdan biri uyimga kelib qoldi. — Shukrullo, Saylanma
- Bari bir Bari bir yotib yotolmadi, oʻtirib oʻtirolmadi. — S. Ahmad, Yulduz— Bari bir yetishmaydi, — deydi Mulla Obid.
- Bir boʻlmoq 1. Birlashmoq, bir jon, bir tan boʻlmoq. Koʻp ogʻiz bir boʻlsa, bir ogʻiz yengilar. — MaqolOdamning dili bilan tili bir boʻlsin. — Maqol
- Bir qilmoq Birlashtirmoq.
- Gapni bir qilmoq 1. Bir marta gapirmoq, bir gapirib, masalani uzil-kesil hal qilmoq;
- Bir bor ekan, bir yoʻq ekan Oʻzbek xalq ertaklarining boshlanish iborasi.
- Bir boʻlsa Hojiya, bir boʻlsa, doktorga ketdi. — A. Muxtor, Opa-singillar
- Biri ikki boʻlmaydi Roʻzgʻoriga, topgan-tutganiga baraka kirmaydi, muhtojlikdan chiqmaydi. Qudratli qanotingiz ostida birim ikki boʻlishini umid qilib keldim. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
- Birini olib, biriga uradigan
- Birini ikkiga olmoq Ikki baravar qimmatga olmoq.
- Bir kun emas bir kun
- Bir soʻzni ikki qilmoq Kimsaning soʻzini, gapini yerda qoldirmoq, bir aytgandayoq bajarmay, takror aytishga majbur qilmoq. Oʻrinboy bir soʻzni ikki qilmay, xayol surib chiqib ketdi, rais uning ortidan iljayib qoldi. — Oydin, Oʻzi monand