от 2. Катта буви (бувининг онаси).
3. Она, ойи.
Оқ сут берган ачам қолди. — Тўлан ботир
Қидирув
«Ач» бўйича 1643 та натижа: Изоҳли
Луғат мақолалари
532 тасфт. 1. Таъми оғиз-тилни ачитадиган, ловуллатадиган.
Аччиқ гармдори.
Фарғона водийсидан бошқа жойларга экиладиган турп негадир аччиқ таъм, тахир мазага эга бўлади. — К. Маҳмудов, Қизиқарли пазандалик
2. Нордон, тишни қамаштирадиган.
Аччиқ (донали) анор.
Отаси аччиқ олма еса, ўғлининг тиши қамашади. — Мақол
3. Сезги аъзоларига қаттиқ таъсир қиладиган, ўювчи.
Аччиқ газ. Аччиқ тамаки. Аччиқ ҳид.
Жиққа ҳўл ўтин ёлғиз пирс-пирс қилиб, аччиқ заҳар тутун буриқтиради. — Ойбек, Танланган асарлар
4. Жазиллатадиган, жонни ачитадиган.
Далаларда кеч кузнинг аччиқ шамоли эса бошлади. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар
Ташқарида шамол увуллар, аччиқ совуқ нақ баданни кесиб кетгудай эди. — Газетадан
[Шербек] Тўриғини эгарлади. Ўзини эгар устига олар-олмас, отга аччиқ қамчи босди. — С. Анорбоев, Оқсой
5. кўчма Кишига қаттиқ тегадиган, кўнгилга озор берадиган; қаттиқ, нохуш.
Аччиқ истеҳзо. Аччиқ танқид. Ҳақ сўз — аччиқ сўз. — Мақол
У ҳатто бу аччиқ таъналарни эшитмагандай.. сур бўлиб турарди. — Мирмуҳсин, Умид
6. кўчма Ғам-изтиробли; аламли.
Унинг аччиқ кўз ёшлари ҳар қандай одамга таъсир қилмасдан қолмасди. — Ёшлик
Чеки кўринмас бу сўқмоқ ёʻловчининг мадорини, наинки мадорини, жонини оладиган қисматдай аччиқ. — Саодат
7. от Қаҳр, жаҳл; зарда.
Ҳозир менинг аччиғим ҳам қаҳрим бор. — Эрали ва Шерали
Бобонгнинг аччиғи қурсин, ёмондир. — Нурали
8. от Қийинчилик, машаққат; ғам-ғусса, ғам-ҳасрат; азоб-уқубат,
Аччиқ билан чучукни тотган билур, узоқ билан яқинни юрган билур. — Мақол
Бир аччиқнинг бир чучуги бор. — Мақол
Турмушнинг аччиқларини тотиб кўрган.. қадимги батрак Абдурасул бу кунларда ўз муддаосининг амалга ошаётганини ҳис этар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Аччиқ чой Қуюқ дамланган чой. ..чол майингина кулиб қўйди ва хизмат қилаётганларга битта аччиқ чой олиб келишни буюрди. — Газетадан
- Тили аччиқ Кишига қаттиқ тегадиган қилиб гапирадиган, гап билан узиб оладиган. Элмуродга рота командири ёқмади: қалампир, тили аччиқ, ҳар гапни писанда қилгандай бураб гапиради. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
- Аччиғи бурнининг устида (ёки учида) Бекорга, сал нарсага жаҳли қистайверадиган одам ҳақида. — Ҳа, қизи тушмагур. Нафасини ҳам чиқармайди-я. Аччиғи ҳам бурнининг учида, — деди Муротали. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
- Аччиғи келмоқ (ёки чиқмоқ, қистамоқ) Жаҳли қўзғамоқ. Гўрўғлининг аччиғи келганини билиб.. Соқи ўрнидан турди. — Маликайи айёрХуршид аччиғи чиқди, деб ўйлади.. — Н. Аминов, ҚаҳқаҳаАйцам, яна аччиғингиз қистайдир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Аччиқ устида Жаҳл қўзғаган пайтда. Бас энди, аччиқ устида ҳар ким ҳар гапни айтади. — Ҳамза
- Аччиқ қилмоқ Жаҳл қилмоқ, зарда қилмоқ. Бир талатўпни сотиб олдинг, қаттиқ гапирдинг, деб аччиқ қилди. — Маликайи айёр
- Жон аччиғида Жаҳд-алам билан, жон-жаҳди билан. От жон аччиғида олд оёқларини девор баравар кўтариб сапчиди. — С. Аҳмад, УфқУ [Ортиқ] сапчиб ўрнидан туриб.. жон аччиғида машина орқасига айланиб ўтиб, брезентни очиб ташлаб, ўриндиқлар тагини титкилай кетди. — М. Мансуров, Ёмби
фл. 1. Микроорганизмлар таъсиридаги биокимёвий жараён натижасида ачимсиқ ҳид ёки маза ҳосил қилиб етилмоқ (лой, вино кабилар ҳақида).
Ачиган лой. Вино ачий бошлади.
2. Шундай жараён натижасида айнимоқ, бузилмоқ.
Ачиган сут. Ачиган овқат.
3. Жизиллаб оғримоқ; ачишмоқ.
Тутундан кўзим ачиди.
Ғумай тиғида унинг қўли яна қийилди. Қон оқиб, бармоғи ачий бошлагандан кейин, рўмолчасига кафтини ўраб олди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат
4. кўчма Аччиқ-тиззиқ гап қилмоқ.
- Ачиб (ёки ачиб-бижиб) ётибди Бозорда картошка ачиб ётибди.
- Жони (ёки ичи, юраги) ачимоқ Ниҳоятда куйинмоқ. Ҳа, бўлмаса жонингиз ачиганими бу? Ерни белингиз қайишиб топганингизда, жонингиз ачир эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари[Офтоб ойим] Кумушни кўрган сайин, алланечук юраги ачир, жудолик кунларини асло тасаввур қилолмас эди. — А. Қодирий, Ўтган кунларАппон чолнинг Тиллага ичи ачиди. — Ёшлик
- Мияси ачимоқ 1. Тўғри фикрлаш, эслаш қобилияти ёмонлашмоқ. Қайдам, мен бир мияси ачиб қолган чолман, болам. — С. Аҳмад, ҲукмТожибой таажжубда қолиб, бошини лиқиллатди: Бир ўзингиз-а? Ёпирай! Миянгиз ачиб, юрагингиз тошиб кетмайдими? — П. Турсун, Ўқитувчи
- Хамири ачимаган
- Қариб қуюлмаган, ачиб суюлмаган
от Қатиқ, ачитқи каби нарсалар билан ачитилган, ачитиб тайёрланган.
Ачитма гўжа. Ачитма патир.
от Ачитма ҳосил қиладиган нарса; ивитқи, туруш, хуруш.
Ачитқи қўлга киритилди-ю, бироқ тайёрлаш усули ҳамон номаълум. — К. Маҳмудов, Қизиқарли пазандалик
сфт. Ачиган нарсани эслатадиган, бир оз аччиқ (ҳид, таъм ҳақида).
Тезак, хом тери иси аралаш ачимсиқ, бадбўй ҳид димоғига урилди. — А. Мухтор, Бўронларда бордек ҳаловат
Таърифлар ичида
1 таоч ОЧ ъовқат тусаб қолганъ. Қорни тўҳнинг ҳорни о ч д а н хабари ёʻҳ (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу сифат а:ч тарзида талаффуз қилин
Эртаклар
307 та
Халқ оғзаки ижоди
Абдуазиз бой отасидан қолган мол-мулкни совуриб, қирқта жўрасидан ёрдам сўрайди, аммо улар ёрдам бермайди. Кейинчалик у карвон билан сафарга чиқиб, қудуқд
Халқ оғзаки ижоди
Бу эртакда Юз Муҳаммад исмли калнинг топқирлиги ва айёрлиги орқали аҳмоқ жўраларини алдаб, улардан қутулиши ҳикоя қилинади. Унинг ҳар бир ҳийласи кутилмага
Халқ оғзаки ижоди
Етим қиз ғорда яшар экан, уни аждар қуш асраб, ўзига макон қилиб олади. Бир ботир йигит аждар қушни ўлдириб, қизни қутқаради ва у билан бахтли ҳаёт кек
Халқ оғзаки ижоди
Ушбу эртакда ака-уканинг саргузаштлари орқали инсонларнинг тақдири ва амалларининг оқибатлари ҳақида ҳикоя қилинади. Ака ўзининг ғалати дуолари ва ҳаракатл
Халқ оғзаки ижоди
Алдаркўса ёʻлда кетаётиб, ўзининг устидан кулмоқчи бўлган такаббур бойга дуч келади. Алдаркўса ўзининг зукколиги билан бойни қандай алдашни ўйлаб топ
Халқ оғзаки ижоди
Бу эртакда ўрмондаги ҳайвонларни доимий алдаб юрадиган бир доно мушук ҳақида ҳикоя қилинади. Мушук ўзининг айёрлиги билан турли вазиятлардан чиқиб кета
Шева материаллари
803 та
Сурхондарё вилояти · амакивачча
Хоразм вилояти · ҳажв этмоқ
ҳажв этмоқ, масхара қилмоқ
Хоразм вилояти · Аржачи
Сандиқчи.
Фарғона вилояти · болғача
Хоразм вилояти · ҳосил йиғиб олингач, молларни далаларга эркин қўйиб юбориш
Ҳосил йиғиб олингач, молларни далаларга эркин қўйиб юбориш.
Фарғона вилояти · Чорси кумуш
пичоқчиликда қушпичоқ (качкарт) нинг дастасига ёпиштирилган чиройли бир металл бо'лак