Поиск

sheʼr. Muayyan ritmikaga, vaznga solingan, hayajonli nutq — lirik yoki lirik-epik asar

prozaik sheʼr, nasriy sheʼr, prozaik lirika. Emotsionalligi va maʼlum ritmi bilan sheʼrga oʻxshash badiiy nutq. M. Gorkiyning «Lochin qoʻshi haqida qoʻshiq», «Boʻron qushi haqida qoʻshiq» kabi asarlari prozaik sheʼrga misol boʻla oladi. Oʻzbek adabiyotida Oybek, Mirtemir va kenja avlod vakili O. Matjonning prozaik sheʼrlari oʻquvchilarga yaxshi tanish. Prozaik sheʼr oʻzbek adabiyotidagi qadimgi yozma yodgorliklarda ham bor. Masalan, Navoiy asarlarida vaznli prozaning yorqin namunalari uchraydi. Hozirgi vaqtda ham vaznli prozaning uch koʻrinishi mavjud: 1. Sof vaznli nasr. Bunday vaznli nasr fikrdagi mantiqiy emotsional ritmik guruhlanish natijasida yuzaga keladi: Men tugʻildim goʻzal voha Gul vodiysi qoʻynida Quloq soling, soʻzlab beray bu vodiy qissasini va h. k. (U. Umarbekov) 2. Oq sheʼr. Oq sheʼr vazni nasrning takomili boʻlib, unda misralar oʻzaro vaznda teng boʻlsa-da, qofiyalanmay keladi: Yosh edim, yer goʻyo tor edi, Dard yeli sochimni toʻzdirgan. Osmonga koʻz tashlay olmasdim, Kiprigim ogʻirlik qilardi... (U. Nosir) 3. Nasriy sheʼr yoki nasrdagi nazm. Nasrdagi nazmda ham sheʼrga, ham nasrga xos xususiyatlar mavjud boʻlib, uning asosiy belgilari: a) maʼlum vaznga va izchil qofiyaga ega emaslikda; b) ramziy tasvir uslubining ustunligi va fikriy umumlashmaning kuchliligida; v) emotsiyaning balandligi va ritorik oborotlarning koʻpligida; g) gap boʻlaklarining semantik intonatsiya jihatidan nisbiy mustaqilligi va nutq tempining rang-barangligida; d) oʻziga xos ritmik struktura va pauzalarning koʻpligida namoyon boʻladi. Bu belgilar hamma nasriy sheʼrlar uchun bir xil boʻlmay, ular ijodkorning uslubiga bogʻliq holda, turlicha nisbatda zohir boʻlishi mumkin: Yashashni oʻrgat menga, ey qalamcha koʻchat. Seni koʻrganda lablarim tars-tars yoriladi. Qirqilgan vujuding yerdan qarz olib hamki, hayotga talpinayapti. (O. Matjon)

Lirik kechinmalar sochma badiiy nutq shaklida ifodalangan, biroq emotsionalligi va maʼlum ritmi bilan sheʼrga monand boʻlgan asar. Badiiy nutqning bu turi prozaik lirika termini bilan ham ifodalanadi. Chunonchi, M. Gorkiyning «Boʻronqush haqida qoʻshiq», Sh. Rashidovning «Kashmir qoʻshigʻi» asarlari prozaik sheʼrning ajoyib namunalaridir., prozaik sheʼr, nasriy sheʼr

Bandlari turli miqdordagi misralardan tashkil topgan sheʼr turi. U koʻproq epik sheʼrlarda uchraydi. Masalan, «Alpomish», «Rustamxon», «Ravshan» va boshqa shu kabi oʻzbek xalq dostonlaridagi sheʼrlar astrofik sheʼrga misol boʻla oladi., astrofik sheʼr