Поиск

1. Epik turga mansub kichik hajmli janr boʻlib, u oʻziga xos imkoniyat va hayotiy qamrovga ega. Hikoyada tasvirlangan voqea oʻz mohiyati va ahamiyati jihatidan epik turning roman, povest kabi janrlaridan farqlanmasa ham, biroq tasvirning koʻlami, syujet va kompozitsiyaning nisbatan soddaligi, bayonning asosan bir shaxs tomonidan olib borilishi jihatidan farqlanib turadi. Hikoya shakliy jihatdan koʻproq prozaik ifodaga ega boʻlsa-da, ayrim hollarda u sheʼriy shaklda ham yaratiladi. Realistik oʻzbek hikoyachiligi xususan Ulugʻ Oktyabr sotsialistik revolyutsiyasidan keyin rivoj topdi. Oʻzbek sovet hikoyasining eng yaxshi namunalari A. Qodiriy, A. Qahhor, H. Shams, Gʻ. Gʻulom, Oydin, O. Yoqubov, S. Ahmad, S. Zunnunova, Oʻ. Umarbekov kabi yozuvchilar tomonidan yaratildi. Adabiyotshunoslikka oid tadqiqotlarda, odatda, nisbatan kichikroq hajmga hamda ozroq personajlarga ega boʻlgan hikoyalar novella (q.) deb yuritiladi. Biroq hikoya va novella mustaqil janrmi yoki ayni bir janrning ikki xil nomlanishidan iboratmi, hozirga qadar adabiyotshunoslikda bu masala borasida uzil-kesil va yagona xulosaga kelingani yoʻq., hikoya

2. Hikoya termini kengroq mazmunda biror voqeani gapirib berish maʼnosida ham qoʻllaniladi. Biroq soʻzlab berilgan hayotiy voqelikning qamrovi, hajmi va boshqa jihatlari roman yoki povestga xos boʻlishi mumkin. Bunday hollarda hikoya termini janr atamasi maʼnosida tushunilmaydi. Qolaversa, oʻzbek klassik adabiyotida ayrim qissalar ham hikoya (hikoyat)

Badiiy asar voqealarini hikoya qiluvchi shartli shaxs. Adabiyotshunoslikda hikoyachi tushunchasi badiiy asar tahlilida muhim oʻrin tutadi. Chunki aksariyat hollarda asar qaysi shaxs tomonidan hikoya qilinmasin, hayotiy voqelikni estetik jihatdan baholashda hikoyachi va ijodkor pozitsiyasi bir-biriga juda yaqin keladi va birlashib ketadi. Bu holat ayniqsa neytral tasvir asosida yaratilgan asarlarda yana ham kuchli namoyon boʻladi. Umuman olganda, badiiy asarni hikoya qilish ikki xildir: 1. Maxsus hikoyachi bayoni asosida. Bunda hikoyachi asar personajlaridan boʻlishi mumkin. Masalan, Chingiz Aytmatovning «Sarv qomat dilbarim» qissasidagi Ilyosga oʻxshash, A. Qahhorning «Oʻtmishdan ertaklar», Oybekning «Bolalik» kabi avtobiografik asarlarida ham hikoyachi bevosita asar voqealarining ishtirokchisidir. Baʼzan hikoyachi asar voqealarida ishtirok etmaydigan, ammo u yoki bu tarixni biluvchi va uni soʻzlab beruvchi shaxs sifatida ham namoyon boʻladi. 2. Asar voqealari neytral tasvirlanadi. Bunday holatda bayon nomaʼlum shaxs gaplari asosida olib boriladi. Oybek, A. Qahhor, Oʻ. Hoshimov, H. Gʻulom, Mirmuhsin, A. Muxtor kabi yozuvchilar ijodida bu holat kuchlidir. Yuzaki qaraganda, hikoyachi tushunchasi ahamiyatsizdek koʻrinsa ham, biroq bu tushuncha faqat adabiyotshunoslik uchungina emas, balki umuman badiiy ijod uchun ham zaruriy tushunchadir. Har qanday havaskor yoki endi boshlovchi yozuvchi uchun hikoyachi tushunchasini toʻgʻri belgilash, undan oʻrinli foydalana olish muhim rol oʻynaydi. Masalan, asar bayoni birinchi shaxs, yaʼni «men» tilidan olib borilsa, hikoyachi bevosita asar voqealarining ishtirokchisi, shohidi yoki ulardan xabardor shaxs boʻlishi lozim. Bundan tashqari, «men»ning hikoyachi boʻlishi ruhiy holatlarni, qalb kechinmalarini ochishda (faqat oʻzining) qoʻl kelsa ham, biroq boshqa personajlarning ruhiy holatlarini berishda ijodkorni chegaralab qoʻyadi. Agar asar voqealari nomaʼlum hikoyachi shaxs tomonidan olib borilsa, yozuvchiga har tomonlama erkinlik tugʻiladi., hikoyachi, hikoya qiluvchi

Satira janrining bir turi boʻlib, bunday hikoyalarda odatda ijtimoiy hayotdagi jamiyat manfaatiga zid biror voqea-hodisa yoki shaxslardagi salbiy xususiyat (amalparastlik, xushomadgoʻylik, johillik kabi)lar fosh etiladi., satirik hikoya, hajviy hikoya

Masalan, A. Qahhorning «Mayiz yemagan xotin» nomli hajviy hikoyasida oʻta dindor va laqma kishi obrazi yaratilgan.