Поиск

pozitsiya, vaziyat

ҳуқуқ. normalarining muayyan harakatni, jinoyatni manрусскийдиспозицияанглийскийdisposition

ekspozitsiya. Badiiy asar syujetining tarkibiy qismi boʻlib, unda voqealar yuz beruvchi oʻrin-joy, asar qahramonlarining xarakterini shakllantiruvchi ijtimoiy muhit va shart-sharoit kabilar tasvirlanadi. Ekspozitsiya badiiy asar kompozitsiyasining komponentlaridan biri sifatida ijodkorning maqsadiga boʻysungan holda turlicha oʻrinda va xarakterda berilishi mumkin. Novella yoki hikoyada voqealar koʻpincha bir joy bilan bogʻliqligi sababli ekspozitsiya ham qisqa, oʻsha joy va shart-sharoit tasviridan iborat boʻladi. Masalan, A. Qahhorning «Anor» hikoyasida Turobjonning hovli va uyi tasviri ekspozitsiyani tashkil etsa, Oybekning «Qutlugʻ qon» romanida u butun asar davomida uchraydi. Ayrim asarlarda avval voqea hikoya qili-

Badiiy asardagi qismlar, obrazlar va badiiy vositalarning muayyan gʻoyaviy maqsadga xizmat qiladigan tartibda joylashishi, ularning tasvirdagi mezoni va muvofiqligi. Ijodkorning maqsadi, gʻoyaviy pozitsiyasi izchil va aniq boʻlmasa, uning asari ham kompozitsiya jihatidan mukammal boʻlmaydi. Shuning uchun ham badiiy asardagi har bir detal, epizod yoki vosita doim biror narsaga xizmat qiladi, bir-biri bilan biror munosabatda bogʻliq boʻladi. Demak, kompozitsiya asar mazmunini eng mukammal tusda reallashtiruvchi shakliy kategoriyadir. U ijodiy metod, adabiy yoʻnalish, oqim, kompozitsiya

superpozitsiya