Qidiruv

ot Rasman toʻgʻri, chinga oʻxshab tuyuladigan, aslida yolgʻon tuzilgan (chiqarilgan) xulosa, soxta isbot; makkorlik vositasi.

Sofizm soddadil kishilar qalbida haqiqatga, adolatga shubha uygʻotuvchi, ularni toʻgʻri yoʻldan adashtiruvchi makkorlik qurolidir. — OʻzME

quyidagi mazmunga ega boʻlgan mantiqiy sofizmlardan biri. Timsoh bir ayolning yosh bolasini oʻgʻirlab ketadi. Ayol uning oldiga boradi va undan yolvorib bolani qaytarib berishni iltimos qiladi. Timsoh esa, ayol haqiqatni aytsagina uning bolasini qaytarib berishini vaʼda qiladi, timsohning shartiga koʻra ayol: «Bari bir sen menga bolamni qaytarib bermaysan-da», deydi. «Sen haqiqatni aytdingmi-yoʻqmi, bundan qatʼi nazar, — deb javob qaytaradi timsoh, — men bolangni qaytarib bermasligim kerak. Sening gaping rost boʻlsa, seningcha, men bolangni qaytarib bermasligim kerak, bunday holda, aksincha, sen yolgʻon gapirgan boʻlarding. Agar, bordi-yu, sen yolgʻon gapirganingda ham men bolangni senga qaytarib bermasligim kerak, chunki u holda sen yolgʻon gapirib, shartni buzgan boʻlasan». Bu sofizmning xatoligi shundan iboratki, hukm yuritish protsessida mantiqning ayniyat qonuni buziladi: «haqiqat» soʻzi bir mulohazaning oʻzida turli maʼnolarda ishlatiladi; birinchi holda ona gaplariga nisbatan, ikkinchi holda esa, kelishilgan shartga nisbatan ishlatilyapti. Bunda ataylab chiqarilgan notoʻgʻri xulosaga koʻra, agar ona rost gapirsa ham, yolgʻon gapirsa ham timsoh unga bolasini qaytarib bermasligi kerak., «Timsoh sofizmi»