ot 1. 1 Inson faoliyati bilan bogʻliq, uning mehnati bilan amalga oshadigan, bajariladigan narsa.
Dalada ish koʻp. Bor-yoʻgʻi bir kunlik ish qoldi. Ishlayman deganga ish topiladi. Xayrli ish. Mashaqqatli ish.
Ishlay desam — ish boʻlmasa, dehqonchilik qilay desam — yer boʻlmasa. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Yoʻlchi ishga razm solib, qaydan boshlash kerakligini oʻyladi. — Oybek,Tanlangan asarlar
— Hay Adol, qiz bolalarni frontga olmas emish. — Qizlarni ham olaversa, daladagi ish kimga qoladi. — I. Rahim, Chin muhabbat
2. Ishning ijrosi, ish ustidagi faoliyat, mehnat.
Ishdan qoldirmoq. Ishga kirishmoq. Ish ishtaha ochar, dangasa ishdan qochar. — Maqol
Qari kelsa — oshga, yosh kelsa — ishga. — Maqol
Ular meʼmorga koʻzlari tushishi bilan, bir daqiqa ishni toʻxtatib, bosh irgʻab salom berishdi. — Mirmuhsin,Meʼmor
Ustaxona darvozasidan kirishimiz bilanoq sexlarda ish qaynayotganligining guvohi boʻlamiz. — Gazetadan
Qurbon ota hech kimning esiga kelmagan bir yaxshi ishni boshladilar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
3. Ish-faoliyatning mahsuli, undan yuzaga kelgan (yaratilgan) narsa.
Rassomning koʻrgazmaga qoʻygan ishlari. U yaratgan ishlar mutaxassislar tomonidan yuqori baholandi.
Yoʻlchining bajargan ishiga koʻz yugurtirib, oʻzicha oʻyladi: Devkor yigit ekan. — Oybek,Tanlangan asarlar
Bu ishing biror olimning qoʻliga tushib qolsa bormi, dissertatsiya yoqlardi. — T. Ashurov, Oq ot
4. Maʼlum haq, evaz hisobiga qilinadigan ish-faoliyat, mehnat.
Bechora ish qidirib, boshi oqqan tomonga borar ekan. — Oybek,Nur qidirib
Toshkentda ish topsam, balki qolarman. — Oybek,Tanlangan asarlar
5. Xizmat vazifasi; lavozim.
Ishga kirmoq. Shu ishda ishlab kelyapti.
Sizni boʻshatishadimi, yoʻqmi — sizni bu ishga kim tayinlagan boʻlsa, oʻshandan soʻrang. — Y. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa
Bu gap korxonaga ovoza boʻlib, Jonfigʻonni oʻsha zamoniyoq ishdan haydashibdi. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak
Dadamni ilgari katta-katta ishlarda ishlagan deyishadi. — E. Raimov, Ajab qishloq
6. s. t. Boʻsh ish oʻrni.
Koʻp joyga uchradim, lekin ish yoʻq degan javob oldim.
7. Mehnat-faoliyatning muayyan sohasi, turi; kasb.
Hayotda shunday odamlar boʻladiki, ular butun umrlarini faqat bir ishga, biron kasbga bagʻishlagan boʻladilar. — X. Yodgorov, Hayot toʻlqinlari
Xudo koʻnglingizga solib, shu ishni [sartaroshlikni] ixtiyor qilibsiz — kam boʻlmaysiz. — E. Raimov, Ajab qishloq
8. Burch.
Ozodalikka doimiy eʼtiborda boʻlish — barchaning ishi.
[Ellikboshi:] Mahalladagi yigitlarning bari manga maʼlum. Bilish mening ishim-da. — Oybek, Tanlangan asarlar
9. Hal etilishi lozim boʻlgan narsa; masala, muammo.
Ishning yengil koʻchishiga sevingan ona Otabekning bu shartiga lom demasdan koʻndi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Yasovulboshi xon ikkalasigina tushunadigan tilda ishni pishirib qoʻygan edi, shuning uchunmi, murtini silab kuldi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
ayniqsa, kundalik ishi qiyin, kosa kosaga tegganda, gʻidi-bidi gaplar koʻpaysa oʻgʻlingga ham tatimay qoladir. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
10. Oʻzgaga, oʻzga manfaatiga qarashli yumush; hojat.
Kel, qoʻzim, nima ishing bor? — Oybek,Tanlangan asarlar
Yurt ishiga yaramagan bola qay ishga yaraydi? — S. Ahmad, Ufq
11. Xos ish, xatti-harakat.
Oldiga qoʻyganni yemak — hayvonning ishi, ogʻziga kelganni demak — nodonning ishi. Vaʼdaga vafo — mardning ishi.
Avaz, yigitning ishi tavakkal, deb chap tomonga burildi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
12. Voqea, hodisa.
Oʻz uyida oʻtirgan qiz bir kechada gʻoyib boʻlsin, tavba! Juda xunuk ish, Olimxon aka? — Oybek,Tanlangan asarlar
Nizomjon uning avzoyidan juda xunuk ish boʻlganini fahmladi-da, yoniga oʻtirdi. — S. Ahmad, Ufq
Boshing sogʻ boʻlsa, hali Toshkentda koʻp ajoyib ishlarni koʻrasan, yigitcha! — Oybek,Tanlangan asarlar
13. Ahvol, holat.
Hozir ish boshqa: Yoʻlchi qamoqda. — Oybek,Tanlangan asarlar
Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar bor? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Har yerda dehqonning ishi chatoq. Yeri boʻlsa, ulovi yoʻq, ulovi boʻlsa, yeri yoʻq, koʻpida ikkisi ham yoʻq. — Oybek,Tanlangan asarlar
14. Gap-soʻz, gap-soʻz boʻlgan narsa(lar).
Nega desang, mazmunidan ham koʻrinib turibdiki, bu ikkinchi uylanishga Otabek butunlay qarshi boʻlib, faqat bu gap qudalarninggina ishlaridir. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
15. huq. Sud yoki maʼmuriy organlarda koʻriladigan narsa, jarayon.
Fotima ustidan jinoiy ish qoʻzgʻatildi. — T. Ashurov, Oq ot
Shu telefon sabab boʻldimi bir-ikki kundan keyin ishim boshqa tergovchiga oʻtib, tezlashib ketdi. — O. Yoqubov, Izlayman
Yer toʻgʻrisida bir chatoq odam bilan sudlashib yurgan edi, sud ishni buning zarariga hukm qilganmikan, deb oʻyladi. — Oybek,Tanlangan asarlar
- Boshiga ish tushmoq Kimsa uchun noxush, tashvishli hol yuz bermoq. Boshimga ish tushdi. Farzandim Nizomiddin qatl etildi. Mirmuhsin, — Meʼmor
- Boʻlar ish boʻldi Yuz bergan ish-hodisa oqibatini tuzatib, oʻnglab boʻlmasligini qayd etadi. Nimani gaplashaman! Boʻlar ish boʻlgan-ku! Men uning yuziga qarolmayman endi. — K. Yashin, Hamza
- Dunyoning ish(lar)i Kishiga bogʻliq boʻlmagan, kishi ixtiyoridan tashqari ish(lar). Dunyoning ishlari shunaqa teskari ekan, boshi-oxiri yoʻq.
- Ish bermoq 1. Asqatmoq, kunga (ehtiyojga) yaramoq. Uni mashinalar bilan kovlab boʻlmaydi, faqat ketmon, belkuraklargina ish berishi mumkin. — J. Abdullaxonov, ToʻfonAmmo toqqa chiqishda Boburning oʻsmirligi juda ish berdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlarYormatgami yo boshqa bir sobiq qarolga uzoq ish berib iyigʻi chiqqan, peshonasi qiyshiq etikni kiydi. Oybek, — Tanlangan asarlar
- Ish bitmaydi Maqsadga erishib boʻlmaydi, natija chiqmaydi. Ha, kolxozga kirgandan keyin uncha-muncha vaʼz aytishni ham bilish kerak boʻladi, busiz ish bitmaydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariUrushning oti oʻchsin, urush boʻlmasin, deyish bilan ish bitmaydi. — Gazetadan
- Ish katta Biror ish-narsaning hajm, daraja va boshqalar eʼtibori bilan meʼyoridan ortiq, zoʻr holatini qayd etadi. Ishlar katta-ku, usta! Doʻkonlarni ham qurib yuboribsiz! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarEhhe, ish katta-ku. Omad tilayman — Oybek,Tanlangan asarlar
- Ishkoʻrgan Hayot, ish (amal) tajribasi katta, koʻpni koʻrgan, koʻp voqea-hodisalar, qiyinchiliklarni boshidan kechirgan. Qoʻshin ichida eng ish koʻrgan, qilich chopgan bahodirlarni saralab, qorovul tuzib, buni Shayx Temurga, Zunnun Argʻunbekka topshirdi. Oybek, — NavoiyMirzo saroyidan bizga yetib kelgan maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, fargʻonaliklar bizdan kam, ish koʻrgan sarbozlari oz, kishilari qoʻrquvda. — Mirmuhsin,Meʼmor
- Ish koʻrmoq 1. Muayyan yoʻl bilan ish olib bormoq; ish tutmoq. Uning yor-doʻstlari behisob, oʻylab ish koʻrish lozim, hazratim. — K. Yashin, HamzaMuxbirlikda ham oshnachilik, qoʻshnichilik bilan ish koʻriladimi? — GuldastaMan shu yerdan qochirishda sir ochilib qoladimi, deb juda qoʻrqqan edim. Lekin juda qulay fursatda ish koʻrdik. — Oybek,Tanlangan asarlar
- Ish koʻrsatmoq 1. Namunali, qoyil qoladigan ish qilmoq. uchala xatimga ham Seni mudofaa qilishda ayrim ish koʻrsatganim uchun orden oldim, deb javob qaytardilar. — A. Qahhor, Oltin yulduzDuchor kelganini koʻkka otarman, Ish koʻrsatib, yorim olib ketarman. — AlpomishKecha toʻyda kayfi oshib, rosa ish koʻrsatibdi. Ish tashlamoq Ommaviy suratda ishni toʻxtatmoq.Bundan uch yil burun Simxoyev zavodidagi yerlik ishchilar ish tashladilar. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- Ish tutmoq Maʼlum yoʻl-yoʻriq, shart-sharoit va shu kabilar bilan hisoblashgan holda ish olib bormoq, ish yuritmoq. Azizim, siz otdan tushsangiz ham, egardan tushmaysiz. Orqa-oldiga qarab ish tutmoq kerak. — J. Sharipov, XorazmSizga jon kerak boʻlsa, shundoq ish tutasiz, rozimisiz? — K. Yashin, HamzaInsof yuzasidan ish tuting, boyvachcha aka. — K. Yashin, Hamza
- Ish chiqarmoq 1. Biror natijaga erishmoq, biror ish qila olmoq. Bu borishdan biror ish chiqara oldimi, yoʻqmi — bu toʻgʻrida biz kelasi fasllarning birida oʻrganarmiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarBesh marta qarshi ataka qilib, hech ish chiqara olmagandan keyin quturgan, endi qurshovda qolib, jon talvasasiga tushgan dushman — A. Qahhor, Oltin yulduzSherigingga ehtiyot boʻl, yonidan jilma. Yana biron ish chiqarib oʻtirmasin.
- Ish yuritmoq (yoki yurgizmoq) El, yurt ulugʻlari! Xudo yoʻliga koʻzingizni oching! haqiqatga qarab ish yuritinglar! — K. Yashin, Hamza— Hovliqma, zimdan ish yurgiz! — sekingina soʻzlab hovlida qoldi — Qoratoy. Oybek, Tanlangan asarlar
- Ishga solmoq 1. Ishga jalb qilmoq; ishlatmoq. Oʻrmonjon akam shuni ham ishga soldilar, odam qildilar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariAmmo Asrora [Dildorani] noz-firoqlariga qaramay, turtkilab-turtkilab ishga solardi. — S. Ahmad, UfqElchi hozir oʻz podshohining topshirigʻini bajarish uchun butun ayyorligini ishga solar, tilyogʻlamalik qilib, Toʻmarisni koʻklarga koʻtarar edi. — M. Osim, Ajdodlarimiz qissasiChol butun quvvayi nutqini ishga solib, yana yalindi. — Oybek,Tanlangan asarlar
- Ishdan chiqmoq 1. Ish-mehnat qobiliyatini yoʻqotmoq. Rahmatli erim mardikor edi kasalga chalinib, ertaroq ishdan chiqib qoldi. — Oybek,Tanlangan asarlarNekqadam qarigan, ishdan chiqqan edi. — S. Ayniy, QullarTo adirning etagiga yetguncha, Turgʻunoyning kavushi ishdan chiqdi, adirga mahsichan chiqishga toʻgʻri keldi. — A. Qahhor, MastonLekin u oʻylagancha boʻlmadi, ikki kishi zang bosib ketgan ishdan chiqqan beshotarni olib kelib berdi. — J. Sharipov, Xorazm
- Ishdan qolmoq 2. Chalgʻish va boshqa sabab bilan ishni moʻljaldagicha qila olmaslik. Mariyaning baxtiga qarshi, amaki sil kasalligiga uchrab, ishdan qoldi. — Oybek, Tanlangan asarlar;Tan bilan boʻlib, ancha ishidan qoldi.
- Ishdan qoʻymoq (yoki qoldirmoq) Bajarib turgan ish-vazifasidan vaqtincha chalgʻitmoq, uni bajarishga xalaqit bermoq. Yoʻlchi Shoqosimni ishdan qoʻymaslik uchun, ikki-uch minutda voqeani soʻzlab berdi. — Oybek,Tanlangan asarlar
- Ishi boʻlmaslik Aralashmaslik, eʼtibor bermaslik. — Sening ishing boʻlmasin, — deb gʻazab bilan javob berdi amakisi. — P. Tursun, Oʻqituvchimehmonlar kimlar va nima uchun kelganliklari bilan ishi boʻlmay soʻzlab ketdi. — A. Qahhor, Asarlar
- Ishi yoʻq Eʼtibor bermaydi. Uning atrofidagilar bilan ishi yoʻq, oʻz ishi bilan mashgʻul.Xonning oʻlik-tirik bilan ishi yoʻq emish. Joni halak, deydilar. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Ishi nima Sizlarni koʻrolmas ekan. Boʻlmasa, bularning ishi nima? — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Ishi tushmoq Kimsaga biror iltimos, hojat bilan murojaat qilmoq. Bir joydagi odammiz, yana bir-birimizga ishimiz tushadi, otaxon! Oybek, — Tanlangan asarlarAnvarga ishi tushib, uning shafqatini koʻrgan Safar boʻzchi kabilar bu xabardan juda ham xursand. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
- Ishning beliga tepmoq Ishning bajarilishiga, meʼyorida boʻlishiga xalal bermoq (toʻsqin boʻlmoq). Hech narsa topilmagach, uyini tintish uchun hovliga kirishgan edi, burchakda tinimsiz vakillab turgan it ishning beliga tepdi. — MushtumQochib qayerga ham borardi Shunchaki ishning beliga tepganiga achinasan kishi. — S. Anorboyev, Oqsoy
- Ishning koʻzini bilmoq Ishning bajarilish, bitish yoʻl-yoʻrigʻini yaxshi bilmoq. Qaynatam ishning koʻzini biladigan odam. Xizmatkorlari bari yaxshi ishlaydi. Oybek, — Tanlangan asarlarIshchan, juda-juda ishchan odam. Ishning koʻzini biladi butun hisob-kitob ishlarini shu eplab turipti. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Koʻngil ishi Kishi ichki dunyosiga, koʻngli-diliga bogʻliq ish(lar). Asrora oʻylab qarasa, koʻngil ishi nozik narsa ekan. — S. Ahmad, Ufq
- Nima ishi bor Daxldor emaslik, aloqa, munosabati yoʻqlikni qayd etadi. Qayerdadir qamishzorda bir nomaʼlum devonani it gʻajib ketgan boʻlsa, bunda kimning nima ishi bor? — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasiSening koʻngling, sening umiding bilan kimning nima ishi bor! — P. Tursun, Oʻqituvchi.— Mening nima ishim bor. —Albatta, ishing boʻlmasin. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Olloning (yoki xudoning, taqdirning, falakning) ishi Umuman, inson (bandasi)ga xos boʻlmagan ish. Chirqillang, togʻning qushlari, Bu ish olloning ishlari. — Yusuf va AhmadBu ishlar falakning ishi — Yusuf va AhmadHammasi ham taqdirning ishi, amaki, bu yerda siz bilan mening hech bir ixtiyorimiz yoʻq. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Oʻz ishini qilmoq (yoki koʻrsatmoq) Muayyan omil, sabab bilan bogʻliq yuz beradigan ish, narsa-hodisa roʻy bermoq, amalga oshmoq, roʻyobga chiqmoq. oradan oʻtgan oʻn yil oʻz ishini qilgan — eshon anchayin keksaygan, hatto yuz terisi ham olachipor boʻlib ketgan edi. — P. Tursun, OʻqituvchiUning ham, buning ham ayrilgisi kelmas edi. Lekin vaqt oʻz ishini qildi — oyni gʻarb ufqidan tortib kirib ketdi. Demak, tong otdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaItning instinkt va reflekslari oʻz ishini koʻrsatgan edi. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv
- Oʻtgan ishga salavot Oʻtgan ish oʻtdi, boʻlar ish boʻldi (boʻlib oʻtgan ish haqidagi gapni toʻxtatish, unga qaytmaslikni qayd etadi). Xoʻsh, oʻtgan ishga salavot. Qalay, ekinlarimiz durustmi? — Oybek,Tanlangan asarlar
- Qoʻlidan ish kelmoq Muayyan ish(lar)ni oʻzicha uddalamoq, qila olmoq. Durust, sen samolyot yasolmaysan, ketmon chopolmaysan lekin qilaman desang, qoʻlingdan ish keladi. — A. Qahhor, Asror bobo