sft. 1. Mol-dunyosi, davlati, boyligi koʻp; badavlat, davlatmand.
Boy odam. Faqir piyoda yurar. Boy — tuyada. — Maqol
Chorakor choraklab olar, boy akam — botmonlab. — Maqol
Xoʻjayinning dadasi katta boy edi, mol-mulkni behad yiqqan edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Yoshligimda boylar eshigida qarol-lik qilganman. — Gazetadan
2. Iqtisodiy jihatdan mustahkam, hech narsadan kamchiligi, muhtojligi yoʻq; toʻkis, badavlat.
Yurt boy boʻlsa, uning bozori ham toʻkin boʻladi. — U. Normatov, Talant tarbiyasi
Biz boy ekanmiz, deb qazilmalarning kulini koʻkka sovurdik. — Fan va turmush
3. (koʻpincha joʻnalish kelishigidagi soʻz bilan). Tarkibida, bagʻrida kerakli va foydali narsalar koʻp, moʻl.
Temirga boy ruda. Yeri boyning eli boy. — Maqol
Oʻzbekiston zamini ham maʼdanlarga boy. — Fan va turmush
Bular ham dorivor moddalarga boy, ham ozuqabop oʻsimliklardir. — Fan va turmush
Jiyda gulining atirga boy hidi ufurib turibdi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
4. Biror narsasi, jihati, xususiyati yetarli darajada, toʻla-toʻkis, bekam-u koʻst.
Boy til. Boy tajriba. Boy kutubxona.
Otasi oʻzining boy kutubxonasi bilan bejiz faxrlanmasdi. — K. Yashin, Hamza
Iskandar havas va taajjub bilan binolarga, boy jihozlarga, ayniqsa nozik sanʼat buyumlariga, eshik va derazalarga nazar tashlab qoʻyardi. — Oybek, Nur qidirib
Oʻtgan har bir kun serzavq, sermazmun, turli voqealarga boy boʻldi. — Gazetadan
Uning xotirasi hayratda qolarli darajada boy va tiniq edi. — Gazetadan
5. s.t. shv. (odatda egalik qoʻshimchalari bilan) Er; turmush oʻrtogʻi.
Boyim uyda yoʻq edilar. Och kishi moy tanlamas, qari qiz boy tanlamas. — Maqol
Aylanayin boyimdan, Kishnoqi shu toyimdan. — Boychechak
Man bildim: ammamning boyi oʻlibdi, Bilsang, ammam yesir boʻlib qolibdi. — Intizor
6. Boylarga murojaatda yoki ular haqida soʻz borganda, ularning nomi oʻrnida yoki nomiga qoʻshib ishlatiladi.
Boy ota! Bu gapni bir aytdingiz, yana qaytib gapirmang! — Hamza, Boy ila xizmatchi
Xushxabarlar mana endi janobingizdan boʻladi-da, boy pochcha. — Hamza, Paranji sirlari
Nihoyat, ichkari hovli eshigi taraq etib ochilib, Mirodilboy koʻrindi. — U. Ismoilov, Saylanma
7. Kishi ismining tarkibiy qismi boʻlib keladi:
Boltaboy. Teshaboy, Joʻraboy.
- Boy kasal Oʻzi ogʻir boʻlmasa-da, parvarish talab qiladigan yoki shunday parvarish uchun bahona boʻlgan kasallik; shunday kasallikka uchragan odam. Dard degan narsa anoyi bemorni topsa, tanasidan chiqmay oʻtirib oladi. Shuning uchun ham ogʻrigʻining tayini yoʻq bemorlarni boy kasal deyishadi. — Mushtum
- Boy bermoq 1. Yutqizmoq, mahrum boʻlmoq (oʻyinda, ishda, kurashda, turmushda). Boy berilgan ishga pushaymon boʻlishdan foyda yoʻq. — N. Safarov, Hayot maktabiMening boy beradigan narsam yoʻq, akasi, boy berib boʻlganman. — A. Muxtor, AsarlarQulay fursatni boy bermoq.Shu gʻanimat paytni boy bersak, paxta haqida oʻylashning hojati ham qolmaydi. — S. Ahmad, HukmQanday toʻgʻri kelsa, shunday yashashlik — umrni boy berishlikdir. — Gazetadan
- Sir(ni) boy bermoq Maxfiy narsani yoki zaif tomonlarini bildirib qoʻymoq. Sir boy berding — bosh boy berma. — MaqolBoʻtaboy endi qoʻrqib ketdi, lekin sir boy bermadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariU sap ogʻrindi, lekin sir boy bermadi. — M. M. Doʻst, Lolazor