Qidiruv

sft. 1. Tirik mavjudotni ogʻulab yemiruvchi yoki oʻldiruvchi modda, ogʻu.

Ilonning zahari.

Bu ayol — Razzoq soʻfi degan odamning qizi, oʻz eriga zahar bergan. — Choʻlpon, Kecha va kunduz

[Salimboyvachcha] Ichki choʻntagidan qogʻozga oʻralgan zaharni olib, titroq qoʻllari bilan oshga sepdi — Oybek, Tanlangan asarlar

Qolaversa, ilon zahari farmatsevtikada qimmatbaho xomashyo ekani ham yaxshi maʼlum. — Fan va turmush

2. koʻchma Ogʻu singari achchiq, kishi hayotini ogʻulaydigan, azobga aylantiradigan narsa, holat.

[Elmurod} Sayfullaga Hovlingizda yegan-ichganim zahar edi, endi maktab-da rangim chiqib qoldi, deb tana qilarmish. — P. Tursun, Oʻqituvchi

3. koʻchma Jahl, gʻazab.

Hovlida oshqovoq poʻchoq sudrab oʻynab yurgan bolani koʻrib, [Sharofatning] zahri bir oz tarqaldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. Qattiq zarb, achchiq ogʻriq.

Tikan zahri uchida, dushman zahri ichida. — Maqol

Ot chidamas achchiq qamchi zahriga. — Goʻroʻgʻli

5. sft. Koʻchma Juda ham achchiq.

Zahar ovqat. Zahar tutun.

6. sft. Koʻchma Kishiga nayzadek botadigan, dilga ozor beradigan.

Zahar piching. Zahar til.

Rais ustaga gʻazab bilan tikildi-yu, zahar toʻla kinoya qildi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

7. sft. Koʻchma Jahldor, serjahl, qahr-gʻazabli; tili achchiq va jizzaki.

— Bay-bay-bay, oʻzi jinqarcha boʻlsayam, shunaqa zahar qizki, xuddi Zulayho opangizga oʻxshaydi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Uning [Umidning] nazarida, Shukur Karimovich zaharroq odam koʻrindi. — Mirmuhsin, Umid

Baxtga qarshi, tergovchi yosh boʻlsa ham, sochlari toʻkilib, tepakal boʻlib qolgan, tirnoqlarigacha zahar bir odam ekan — O. Yoqubov, Izlayman

sft. 1. Turgan-bitgani zahardan iborat boʻlgan, zaharlaydigan.

Zaharli modda. Zaharli gaz.

Mashina terimiga ajratilgan paxta maydonlari begona oʻtlardan tozalanmagan zaharli ximikatlar tashib olinmagan. — Gazetadan

2. Tarkibida zahari bor.

Zaharli ilon. Zaharli oʻsimlik.

Qora ilon [oʻz] tutgan oʻljasini maxsus zaharli tishlari bilan oʻldiradi. — Zoologiya

3. Zahar surtilgan, zahar qoʻshilgan.

Zaharli nayza. Zaharli oʻq.

4. koʻchma Kishiga nayzadek, oʻqdek botadigan; achchiq, kinoyali.

Zaharli gap. Zaharli maktub.

— Onajon, — dedi Otabek, — sizning zaharli soʻzlaringizga nima deyishga ham hayronman — A. Qodiriy, Utgan kunlar

Iskandarov oʻl bu kuningdan degandek, zaharli jilmayib qoʻydi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Mirkomilboy bir mahal qoʻlini chayib turib, Sodiqjon boyvachchaga zaharli bir muloyim-lik bilan gap qotdi. — K. Yashin, Hamza

атоксик

a poisonous, toxic, venomous

fl. 1. Zahar bermoq, ogʻu berib oʻldirmoq.

Kechasi bir ziyofatdan qaytib, [Boy] laxta-laxta qon qusdi, azonga yaqin jon berdi. Bilmadim, birov zaharlanganmi, haytovur, vaqti-soati yetgan ekan. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Zahar qoʻshmoq, sepmoq; zararli moddalar qoʻshib, yaroqsiz holga keltirmoq.

Suvni zaharlamoq. Ovqatni zaharlamoq.

3. koʻchma Ruhan qiynamoq, azoblamoq, tinchini, turmushini buzmoq, ogʻulamoq.

[Yormat:] Yuragimni zaharlading, yuragingni qiymalayman. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Shoshma, dadang yoʻqligida san oʻlgur bilan gaplashib olay, yurak-bagʻrimni zaharlading! — oʻrnidan turib, ildamlik bilan qoʻrgʻon eshigini zanjirladi Gulsumbibi. — Oybek, Tanlangan asarlar

[Xolisa:] Siz hasharot, zaharlarni oʻylayverib, mening hayotimni zaharladingiz. — S. Nurov, Narvon

4. koʻchma Kishi ongiga, feʼl-atvoriga salbiy taʼsir koʻrsatib buzmoq, yoʻldan chiqarmoq.

Bidʼat va xurofotlar kishi ongini zaharlaydi.

sft. Achchiq kinoya, piching, kesatiq.

Xotin xandon tashlab kuldi. Uning bu kulgisida alam bilan zaharxanda aralashga oʻxshardi. S. — Ahmad, Asarlar

Alimatning xastahollik bilan aytilgan gap ohangida alamzadalik, zaharxanda bor edi. — E. Usmonov, Yolqin

— Shahanshoh menga emas, mening yurtimga, boyligimga oshiq boʻlgandir, — dedi Toʻmaris zaharxanda qilib. — M. Osim, Karvon yoʻllarida

– turli zaharlarning taʼsir qilishi oqibatida organizm ichki muhiti va uning funksiyalarining buzilishi bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Oʻtkir va surunkali Z. ajratiladi. Oʻtkir Z. odatda zaharning katta dozalari taʼsir etishidan soʻng yuzaga keladi va koʻpincha hayotiy muhim organlar funksiyalarining buzilishi bilan kechadi. Surunkali Z. kichik dozalardagi yoki konsentratsiyadagi zahar (mas., harf teruvchilarning qoʻrgʻoshindan Z. yoki harorat oʻlchagich tayyorlaganda simobdan Z.) ning uzoq muddat taʼsir etishi natijasida yuzaga keladi, bunda organizmda zaharning toʻplanishi yoki uning taʼsiri oqibatlari kelib chiqadi. Yuzaga kelish sharoitlariga koʻra maishiy, dori-darmonlardan va kasbiy Z. ajratiladi.

fl. Zaharlamoq feʼlining majhul nisbati.

fl. Zaharlamoq feʼlining orttirma nisbati.

ot Zaharlaydigan, zaharli.

odamlarni koʻplab qiradigan zaharlovchi moddalar xirmon boʻlib yotibdi. — Gazetadan

ot ot. ayn.

Xalq molini yegandan koʻra zahar-zaqqum. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

2. sft. Juda ham achchiq; isteʼmol qilib boʻlmaydigan.

Zahar-zaqqum dori. Zahar-zaqqum ovqat.

3. sft. Koʻchma. Kishiga qattiq botadigan, achchiq kinoya, piching, kesatiq.

Ajabo, Mavlonqulov bu zahar-zaqqum gaplarga pinak ham buzmadi. — X. Sultonov, Onamning yurti

приманки

ot Zaharxanda boʻlish odati.

fl. Zaharlanmoq feʼlining orttirma nisbati.

ruschaотравляющие веществаinglizchawar gas

oʻz tarkibida tirik organizmlarni zaharlovchi moddalarga ega chiqindilar.

moddaning suv yoki ovqat bilan, teri va qon, nafas yoʻllari orqali organizmga tushganida oʻlimga olib kelish yoki sogʻliqqa zarar keltirish xossasi.

– raqibning tirik kuchlarini shikastlash uchun qoʻllaniladigan yuqori zaharli birikmalar. Zamonaviy ZM shikastlantiruvchi taʼsiriga koʻra besh guruhga ajratiladi: asabni falaj qiluvchi (tabun), umumzaharli (sianid kislota), teri-oʻyuvchi (iprit), boʻgʻuvchi (fosgen) va qichitadigan (xloratsetofenon). Z.m. ning organizmga asosiy kirish yoʻllari: nafas olish organlari, teri, oshqozon-ichak yoʻli, yaralanganda qon orqali. Tez tarqaladigan, turgʻun, zaharli tutun hosil qiluvchi Z.m. ajratiladi. Z.m. dan muhofazalanish uchun gazniqob, muhofaza kiyimi, panajoylardan foydalaniladi; koʻpgina Z.m. uchun ziddi zahar (antidotlar) maʼlum. Z.m. – ommaviy qirgʻin quroli, uning qoʻllanilishi 1925 yildagi Jeneva protokoli bilan taqiqlangan.

Яд убивается ядом.

...Men sizga ogʻir qonli jinoyatingizdan qochib qutulishning birdan bir yoʻlini taklif qilyapman. Zaharni zahar kesadi...— Yana odam oʻldirishmi?...— Baribir qoʻlingiz qonli... Я предлагаю вам единственный путь избежать возмездия за ваши кровавые преступления. Как говорится, яд ядом губится.— Значит, опять убийство людей?— Все равно ваши руки в крови. — А. Мухтор, Опа-сингиллар.

xoʻjalik yoki tibbiyot nuqtayi-nazaridan nomaqbul organizmlarga qarshi ishlatiladigan kimyoviy moddalar. Z.k.m. ning muhim guruhi — Pestitsidlar