Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«учов» бўйича 98 та натижа

Филтр

← Барча натижалар

Луғат мақолалари

98 та · 1-саҳифа / 5
уч
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

УЧ И 'бошланиш қисмиъ. Таёҳнинг у ч и бўлма, ўртаси бўл (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам нгундай маънони англатган бу от дастлаб у:ч тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, I, 611); ўша даврлардаёқ у: унлисининг чўзиқлик белгиси ёʻқолган (Девон, И, 79; ДС, 603): у:ч > уч. УЧ ИИ ъикки билан тўрт оралиғидаги бутун саноқ сонъ. У ч кундан бери иситмаси тушмайди. Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу сўз üч тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, И, 641; ПДП, 440; Девон, И, 71; ДС, 621); ўзбек тилида ü унлисининг юм — шоқлик белгиси ёʻқолган: üч > уч

1. Нарсаларнинг ингичкалашган, ўткир томони. — ичида. Мақол

Найза учи. Ханжар учи. Кр-зиқнинг учи. Игнанинг учи. Тикан заҳри — учида, душман заҳри

Жувон Сидиқжондан пичоқ сўраб олиб, иккита бодринг арчиди, бирини ўзи тишлаб, иккинчисини пичоқ учида Сидиқжонга узатди — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Мир-закаримбой соқолининг учини бармоқлари билан чимтиб, кулиб қўйди — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ёғоч, ип, сим ва б. энсиз, узун нарсаларнинг томонларидан бири, бир томон охири, боши

Таёқнинг учи. Арқоннинг учи

3. Нарсаларнинг ўзи бириккан, ўрнашган жойдан ташқари ёʻналган томони, охири

Бармоқнинг учи. Чойнак жўмрагининг учи. шт Акрамжонни бир нав қучоқлаган бўлдим, жувонга эса қўлимнинг учини бердим — А. Қаҳҳор, Минг бир жон

Унинг юзида, шундай бурнининг учида холи бор. У — Умарбеков, Ёз ёмғири

вафот этган холасини эслади ва кўзидан тирқираб чиққан ёшини енг учи билан артди — И. Раҳим, Ихлос

4. Чорбурчак буюмларнинг томонлари туташган жойи, бурчаги

Фанернинг тўрт учидан ушлаб кўтармоқ

Полвон елкасига ташлаб чиққан қийиғини олдида, икки учидан ушлаб, бирикки айлантирди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

5. мат. Чизиқларнинг ёки сиртларнинг ўзаро туташиб, кесишиб, бурчак ҳосил қилган нуқтаси

6. Нарсаларнинг юқори қисми, тепаси, боши. .1 нур. Ғайратий

Миноранингучи. Дарахтнингучи. Симёғочнинг учи. цҳ Тераклар учида ўйнар қизи

Бир купи ўрикнинг учига чиқиб.. атрофни томоша қилдим — Ойдин, Са-дағанг бўлай, командир

Деворга ташқаридан қўйш!ган кенг нарвонларнинг учлари хиёл чиқибтурарди — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

7. Бирор нарсанинг бошланиш қисми, боши

Сир(нинг) учини сўз очар — Мақол

У \ Элмурод] ҳали бу муваффақиятнинг фақат учигина эканини ҳеч бир унутмади — П. Турсун, Ўқитувчи

Нури бу воқеанинг учини эшитган ҳамон безгакдай қалтираб кетди — Ойбек, Танланган асарлар

Тўлиқ мақола →
учовора
Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

Уч киши бирга, уч кишига бир.

Икковора, учовора шивир-шивир, одамлар шивирлаша бердилар. — Равшан

Палов сузилиб, учовора бир товоқ бўлди. — Т. Мурод, Қўшиқ

Тўлиқ мақола →
учак
Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

от Том И.

Кеча кўҳна арк олдидан ўтгандим, кўзим дўконингга тушди: девори қийшайган учаги босай деб турибди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Тўлиқ мақола →
учар
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

сфт. 1. Учмоқ феълидан сифатдош.

Учар балиқлар.

Учар қушдан улги олган жонивор, Минганнинг кўнглида қолмайди ғубор. — Ёдгор

2. Учгандай тез юрадиган, жуда тез чопадиган; чопқир.

Бўтабой ака бу кунларда ўзини ҳали от минишни дурустроқ билмай туриб, жуда учар отда улоққа кирган кишидай сеза бошлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. Ҳийла-найранг билан ҳар нар-сани ундира оладиган, ҳар нарсага эриша оладиган; эпчил.

Тўлқинжон, ким айтади сени олғир, учар йигит деб. Мана ярим йилча бўлиб қолибди-ку, битта қишлоқи қизнинг муҳаббатини қозонолмайсан. — Ф. Мусажонов, Ҳури

Жонкуяр, ҳалол кишилар ўғрига чиқарилди. Ўндан тўққизини ураётган айрим учарларнинг боши силанди. — В. Маҳкамов, Айбсиз айбдорлар

  • Учар юлдуз
Тўлиқ мақола →
учли
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

сфт. 1. Бир томони борган сари ингичкалашиб тугалланадиган.

Навоий салласиз, учли тақя кийган, боши бир оз эгик. — Ойбек, Навоий

Турсуной нимранггина узунчоқ юзи, учли ияги билан онасига ўхшаб кетарди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

2. Учи бор; учи муайян шаклга эга.

Узун ёғоч бошига боғланган қайирма учли ўткир темир ойдинда ялтирарди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Тўлиқ мақола →
учок

seat, hotbed, breeding ground, hearth, centre

  • агрессия учоги seat of aggression
  • бирор нарсанинг учоги main seat of something
  • зиддият учокларини юк килмок (зиддият учокларига бархам бермок) eliminate seats of conflict
  • танглик (кескинлик) ни вужудга келтирмок create hotbeds of tension
  • халкаро танглик (кескинлик) учоки seat of international tension
  • юкумли касаллик таркатувчи микроблар учоги centre (source) of infection
  • каршилик кўрсатиш учоги centre (pocket) of resistance
Тўлиқ мақола →
учун
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

УЧУН ъаталганликъ, 'мақсадъ каби маъноларни ифодалайдиган кўмакчи. Сен у ч у н жонимни бе— ришга ҳам тайёрман. Бу кўмакчи қадимги туркий тилда üчüн тарзида талаффуз қилинган (Девон, И, 105; ПДП, 437; ДС, 622); ўзбек тилида ü унлиларининг юмшоқлик белгиси ёʻқолган: ўчўн > учун. Бу сўз асли ъмақсадъ маъносини англатган ўч отига —(ў)н қўшимчасини қўшиб ҳосил қилинган деб тахмин қилинади (ЭСТЯ, I, 643)

кўм. Сабаб, мақсад, аталганлик каби маъноларни билдиради, шундай маъноли муносабатларни кўрсатади

Бу ерга Мадали аканинг жиғига тегиш, рашкини келтириш учун кирганлигимни эслаб, мулзам бўлдим — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда

Дунёда тўғри яшаб, юртга хизмат қилиб ўтишдан ортиқ бахт борми инсон боласи учун! — Т. Ашуров, Оқ

Ота-онаси саводли кишилар бўлганлиги учун ҳам ёшлигидан савод чиқарди — Фан ва турмуш

Тўлиқ мақола →
учуқ
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

от Шамоллаш, учуниш ва шу кабилар сабаблар туфайли лабга тошадиган тошма.

Лабларига тошган учуқ ҳали қайтмаган бўлса-да, иситмаси пасайган эди. — Р. Раҳмонов, Чангалзордаги шарпа

  • Лабига учуқ тошмоқ (ёки чиқмоқ) Унда кўнгли қинғирларнинг лабига учуқ тошириб юборадиган қип-қизил гувоҳнома бор. — ГазетаданДоим шундай қиласиз, янгилик деса, лабингизга учуқ чиқаверади. — А. Муҳиддин, Ҳадя
Тўлиқ мақола →