Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«uchli» boʻyicha 110 ta natija

Filtr

← Barcha natijalar

Lugʻat maqolalari

110 ta · 1-sahifa / 6
uchli
Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

sft. 1. Bir tomoni borgan sari ingichkalashib tugallanadigan.

Navoiy sallasiz, uchli taqya kiygan, boshi bir oz egik. — Oybek, Navoiy

Tursunoy nimranggina uzunchoq yuzi, uchli iyagi bilan onasiga oʻxshab ketardi. — A. Muxtor, Opa-singillar

2. Uchi bor; uchi muayyan shaklga ega.

Uzun yogʻoch boshiga bogʻlangan qayirma uchli oʻtkir temir oydinda yaltirardi. — J. Sharipov, Xorazm

Toʻliq maqola →
uch
Izohli lugʻat · yana 7 ta lugʻatda

UCH I 'boshlanish qismi’. Tayohning u ch i boʻlma, oʻrtasi boʻl (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab u:ch tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 611); oʻsha davrlardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, I, 79; DS, 603): u:ch > uch. UCH II ’ikki bilan toʻrt oraligʻidagi butun sanoq son’. U ch kundan beri isitmasi tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz üch tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 641; ПДП, 440; Devon, I, 71; DS, 621); oʻzbek tilida ü unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: üch > uch

1. Narsalarning ingichkalashgan, oʻtkir tomoni. — ichida. Maqol

Nayza uchi. Xanjar uchi. Kr-ziqning uchi. Ignaning uchi. Tikan zahri — uchida, dushman zahri

Juvon Sidiqjondan pichoq soʻrab olib, ikkita bodring archidi, birini oʻzi tishlab, ikkinchisini pichoq uchida Sidiqjonga uzatdi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Mir-zakarimboy soqolining uchini barmoqlari bilan chimtib, kulib qoʻydi — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Yogʻoch, ip, sim va b. ensiz, uzun narsalarning tomonlaridan biri, bir tomon oxiri, boshi

Tayoqning uchi. Arqonning uchi

3. Narsalarning oʻzi birikkan, oʻrnashgan joydan tashqari yoʻnalgan tomoni, oxiri

Barmoqning uchi. Choynak joʻmragining uchi. sht Akramjonni bir nav quchoqlagan boʻldim, juvonga esa qoʻlimning uchini berdim — A. Qahhor, Ming bir jon

Uning yuzida, shunday burnining uchida xoli bor. U — Umarbekov, Yoz yomgʻiri

vafot etgan xolasini esladi va koʻzidan tirqirab chiqqan yoshini yeng uchi bilan artdi — I. Rahim, Ixlos

4. Chorburchak buyumlarning tomonlari tutashgan joyi, burchagi

Fanerning toʻrt uchidan ushlab koʻtarmoq

Polvon yelkasiga tashlab chiqqan qiyigʻini oldida, ikki uchidan ushlab, birikki aylantirdi — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

5. mat. Chiziqlarning yoki sirtlarning oʻzaro tutashib, kesishib, burchak hosil qilgan nuqtasi

6. Narsalarning yuqori qismi, tepasi, boshi. .1 nur. Gʻayratiy

Minoraninguchi. Daraxtninguchi. Simyogʻochning uchi. tsh Teraklar uchida oʻynar qizi

Bir kupi oʻrikning uchiga chiqib.. atrofni tomosha qildim — Oydin, Sa-dagʻang boʻlay, komandir

Devorga tashqaridan qoʻysh!gan keng narvonlarning uchlari xiyol chiqibturardi — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

7. Biror narsaning boshlanish qismi, boshi

Sir(ning) uchini soʻz ochar — Maqol

U \ Elmurod] hali bu muvaffaqiyatning faqat uchigina ekanini hech bir unutmadi — P. Tursun, Oʻqituvchi

Nuri bu voqeaning uchini eshitgan hamon bezgakday qaltirab ketdi — Oybek, Tanlangan asarlar

Toʻliq maqola →
uchlik
Izohli lugʻat · yana 3 ta lugʻatda

ot Biror narsaning uchiga kiygizib, oʻrnashtirib qoʻyiladigan uchli, oʻtkir qism.

Kamalak oʻqining uchligi. Omoch tishining uchligi. Sumbaning uchligi.

Toʻliq maqola →
uchak
Izohli lugʻat · yana 1 ta lugʻatda

ot Tom I.

Kecha koʻhna ark oldidan oʻtgandim, koʻzim doʻkoningga tushdi: devori qiyshaygan uchagi bosay deb turibdi. — J. Sharipov, Xorazm

Toʻliq maqola →
uchar
Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

sft. 1. Uchmoq feʼlidan sifatdosh.

Uchar baliqlar.

Uchar qushdan ulgi olgan jonivor, Minganning koʻnglida qolmaydi gʻubor. — Yodgor

2. Uchganday tez yuradigan, juda tez chopadigan; chopqir.

Boʻtaboy aka bu kunlarda oʻzini hali ot minishni durustroq bilmay turib, juda uchar otda uloqqa kirgan kishiday seza boshladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. Hiyla-nayrang bilan har nar-sani undira oladigan, har narsaga erisha oladigan; epchil.

Toʻlqinjon, kim aytadi seni olgʻir, uchar yigit deb. Mana yarim yilcha boʻlib qolibdi-ku, bitta qishloqi qizning muhabbatini qozonolmaysan. — F. Musajonov, Huri

Jonkuyar, halol kishilar oʻgʻriga chiqarildi. Oʻndan toʻqqizini urayotgan ayrim ucharlarning boshi silandi. — V. Mahkamov, Aybsiz aybdorlar

  • Uchar yulduz
Toʻliq maqola →
uchok

seat, hotbed, breeding ground, hearth, centre

  • agressiya uchogi seat of aggression
  • biror narsaning uchogi main seat of something
  • ziddiyat uchoklarini yuk kilmok (ziddiyat uchoklariga barxam bermok) eliminate seats of conflict
  • tanglik (keskinlik) ni vujudga keltirmok create hotbeds of tension
  • xalkaro tanglik (keskinlik) uchoki seat of international tension
  • yukumli kasallik tarkatuvchi mikroblar uchogi centre (source) of infection
  • karshilik koʻrsatish uchogi centre (pocket) of resistance
Toʻliq maqola →
uchun
Izohli lugʻat · yana 5 ta lugʻatda

UCHUN ’atalganlik’, 'maqsad’ kabi maʼnolarni ifodalaydigan koʻmakchi. Sen u ch u n jonimni be— rishga ham tayyorman. Bu koʻmakchi qadimgi turkiy tilda üçün tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 105; ПДП, 437; DS, 622); oʻzbek tilida ü unlilarining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: oʻchoʻn > uchun. Bu soʻz asli ’maqsad’ maʼnosini anglatgan oʻch otiga —(oʻ)n qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deb taxmin qilinadi (ЭСТЯ, I, 643)

koʻm. Sabab, maqsad, atalganlik kabi maʼnolarni bildiradi, shunday maʼnoli munosabatlarni koʻrsatadi

Bu yerga Madali akaning jigʻiga tegish, rashkini keltirish uchun kirganligimni eslab, mulzam boʻldim — A. Muxtor, Davr mening taqdirimda

Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt bormi inson bolasi uchun! — T. Ashurov, Oq

Ota-onasi savodli kishilar boʻlganligi uchun ham yoshligidan savod chiqardi — Fan va turmush

Toʻliq maqola →
uchuq
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

ot Shamollash, uchunish va shu kabilar sabablar tufayli labga toshadigan toshma.

Lablariga toshgan uchuq hali qaytmagan boʻlsa-da, isitmasi pasaygan edi. — R. Rahmonov, Changalzordagi sharpa

  • Labiga uchuq toshmoq (yoki chiqmoq) Unda koʻngli qingʻirlarning labiga uchuq toshirib yuboradigan qip-qizil guvohnoma bor. — GazetadanDoim shunday qilasiz, yangilik desa, labingizga uchuq chiqaveradi. — A. Muhiddin, Hadya
Toʻliq maqola →
kuchli
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

sft. 1. Jismoniy qobiliyati, kuch-quvvati nisbatan ortiq; baquvvat.

Kuchli yigit.

Mutal kuchli edi, ammo Otabek undan ham kuchli edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Sen mana shu oltinni ol bir kushik nari qishloqdan ikki ot ol, kuchli, chopqir zotlardan boʻlsin. — Hamza, Maysaraning ishi

Gʻilay odam shamni tokchaga qoʻyib, kuchli qoʻllari bilan Ahmad Chalabiyning yoqasidan tutdi. — Mirmuhsin, Meʼmor.

2. Sogʻlom va yaxshi rivojlangan.

Yuragi kuchli.

Uning [Gulnorning] xayolida yolgʻiz Yoʻlchigina uchadi, fikran u bilan soʻzlashadi, goʻyo yigit kuchli, keng koʻkragiga uning boshini olib erkalaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Katta quvvatga ega boʻlgan; quvvatli.

Kuchli dastgoh. Kuchli mashina, shya Hammasi laboratoriyada kuchli magnit maydon xossalarini oʻrganish uchun yasalayotgan gʻaltak yaqinida turganda roʻy berdi. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv

Guvullar kuchli motor, Aylanar mashinalar. — Yu, Hamdam

4. Iqtisodiy, moddiy va boshqa jihatdan baquvvat; imkoniyati zoʻr, qudratli.

Kuchli davlat. Kuchli armiya. Kuchli raqib.

Abusaid mirzoning kuchli qoʻshini hozirgi paytda Buxoroga kirib kelishi muqarrar edi. — Mirmuhsin, Meʼmor.

5. Taʼsir darajasi yuqori, tez taʼsir qiladigan.

Kuchli dori. Kuchli zarb.

Kuchli dalil boʻlmasdan, ular bilan olishib boʻlmaydi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Alif va boʻyoqning kuchli hididan boʻlsa kerak, burnini jiyirib olgan. — Mushtum

Qoradori ancha kuchli narkotik modda boʻlib, u organizmga zararli taʼsir oʻtkazadi. — Gazetadan

6. Zuhur etish, yuz berish darajasi yuqori: qattiq; shiddatli.

Kuchli shamol. Kuchli faryod. Kuchli portlash. Kuchli xoʻrsinish. Kuchli toʻlqin.

Muzloq togʻ bino boʻlib bunday kuchli guldurosni eshitmagan edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Ergashev pulemyotidan shunchalik kuchli oʻt ochdiki, hatto pulemyot kojuxidagi suv samovardagidek varaqlab qaynar edi. — N. Safarov, Qaxramonning tugʻilishi

7. Oʻz ish-hunarini yaxshi biluvchi, qobiliyati zoʻr; talantli.

Kuchli oʻquvchi. Kuchli shaxmatchi. Kuchli olim. Kuchli yozuvchi.

— Xivada kuchli tabiblardan shu kishi qoldi — deya Ibrohim ota Oʻtar buvani maqtab ketdi. — J. Sharipov, Xorazm

Bu yerga mamlakatimizning turli burchaklaridan eng kuchli changʻichilarning tashrif buyurishi quvonchimizga quvonch qoʻshdi. — Gazetadan

8. Tarkibida oʻgʻit moddalari koʻp, unumdor; semiz.

Sen ham paxta berasan ammo yering kuchli, yangi yer. Azot kerak emas. — I. Rahim, Chin muhabbat

9. Oʻsish, rivojlanishni tezlashtiradigan; koʻp kuch-quvvat bagʻishlaydigan; toʻyimli, toʻq tutadigan.

Kuchli yem. Kuchli ovqat. Kuchli oʻgʻit.

10. Umuman, darajasi yuqori, yuqori darajali.

Kuchli hissiyot. Kuchli sogʻinch. Kuchli hayajon. Kuchli qiziqish. Kuchli harakat. Piring kuchli boʻlguncha, biliming kuchli boʻlsin. — Maqol

Erim qimorboz boʻlsayam, oriyati kuchli edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Bu xushhol va ochiq koʻngil ayolda koʻzga yaqqol tashlanmaydigan kuchli iroda va mustaqillik yashirin edi. — F. Musajonov, Himmat

Sanjar Siddiqovning talanti, oʻtkir badiiy tafakkuri uning ijodiy izlanishlarida katta kengliklar ochib berdi. — X. Yodgorov, Hayot toʻlqinlari.

Toʻliq maqola →