Қидирув

• мос тушадиган син. compitable.

фл. 1. Юқоридан, баланддан ёки бирор нарса устидан пастга томон ҳаракат қилмоқ; ёʻналмоқ.

Ердан чиқдими, осмондан тушдими, ёʻлда биттаси пайдо бўлиб қолсами?! — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

Машина шундоққина Менглибойнинг ёнига келиб тўхтади-ю, ундан эшикни тарсиллатиб очиб, Ҳазратқул билан Темурланг тушди. — С. Аҳмад, Юлдуз

Сен баланд тоғ узра эрдинг мисли оҳу ёки қуш, Ёлвориб мен пастда дердим: Бир нафас ёнимга туш. — Э. Воҳидов, Муҳаббат

2. Чиқиб жойлашган, ўтирган, бўлган жойини тарк этиб, ерга инмоқ.

Самолётдан тушмоқ. Аравадан тушмоқ. Томдан тушмоқ. Автобусдан тушмоқ.

Кечирасиз, қаерда тушмоқчилар? — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

Вагондан энг кейин тушган Аҳмаджон: — Строй [саф] бўлмасдан шундай кетаверсак бўлмасмикан, — деди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

3. Ўз жойидан чиқмоқ, кўчмоқ; чиқиб, кўчиб жойидан кетмоқ, ёʻқ бўлмоқ.

Сочи тушмоқ. Илоннинг пўсти тушибди. Молнинг туёғи тушибди.

Бунинг устига унинг [ Нафисанинг] тиши тушган — бу ҳомиладор вақтида содир бўлган эди. — Мирмуҳсин, Топилган ҳусн

[Яра] Усти қора қўтир бўлиб қотади, у тушиб кетгандан сўнг, яна тери асли, соғ ҳолига қайтади. — Газетадан

4. Мансаб, лавозим ва шу кабилардан кетмоқ, бўшамоқ.

Мен хизматдан тушгандан сўнг пиёда юриш яхши бўладими? — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

икки ҳафтадан сўнг бўшашганича қайтиб келди — Оқ пошшо тахтдан тушгани билан, оқ амин аминлигидан тушмапти, — деди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

Мана, мудирликдан тушди-ю, хийла одамшаванда бўлиб қолди. — П. Турсун, Ўқитувчи

5. Мавқе, даража, қиймат ва шу кабилар жиҳатдан даражаси пастлашмоқ, бўшашмоқ.

Шаштидан тушмоқ. Ҳовуридан тушмоқ. Қадри тушмоқ. Руҳи тушмоқ.

Факултетимиз институт бўйича умумий рўйхатда бешинчи ўринга тушиб қолибди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Дунё бозорида териларимизнинг нархи тушмаса дейман. — С. Аҳмад, Юлдуз

6. Қуйи томон ёʻналмоқ, қуйи сатҳдан жой олмоқ.

Шаҳарга тушмоқ. Бозорга тушмоқ. Ерга тушмоқ.

Улар мажнунтоллар орасидан ўтиб, сойга тушдилар. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

Кампир жавоб бўлмаганидан ҳайрон қолди шекилли, зиналардан авайлаб қадам босиб, ҳовлига тушди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

7. Сатҳнинг бирор томони, ўрнидан жой олмоқ, унда бўлмоқ.

Ялпи шовқин билан тортишмачоқ бошланди: қиз томондан гумбаздек юм-юмалоқ хотин белини белбоғ билан маҳкам боғлаб, ўртага тушди. — Ойбек, Танланган асарлар

Эшқобил бунақа давраларга кўп тушган. — М. Ҳазратқулов, Журъат

Шамси Тўраевич унинг гапларига қулоқ ҳам солмасдан, олдинга тушганча лўмбиллаб кетаверди. — Н. Аминов, Суварак

8. Турли томоша ва бошқалар бўладиган, кўриладиган жойга кирмоқ.

Театрга тушмоқ. Сиркка тушмоқ. Стадионга тушмоқ.

Улар фақат бир марта кинога тушишди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

У ҳордиқ оқшоми ҳаммомга тушди-ю, ходмигарлардан бирига ҳалиги сўроғини берди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

9. Даволаниш, ахлоқ тузатиш ва шу кабилар масканга олинмоқ, унда бўлмоқ.

Қамоққа (турмага) тушмоқ. Милисага тушмоқ.

У фақат бир нарсани — отаси касал-хонага тушганини онасига билдирмасликни ўйларди, холос. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

Эҳтимол, кўп ичиб қўйиб, ҳушёрхонага тушгандир. — Муштум

10. Қуйи томон ёʻналиб, осилиб, сатҳнинг маълум нуқтасига етмоқ, ўша ўринда турмоқ.

Гавҳарнинг эгнида гулдор кўк кўй-лак қоп-қора, узун сочлари тақимига тушиб турибди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ҳирот йигитларига хос ихчамгина салла ўраб олган, салланинг зар чизиқли печи елкасига тушиб турар эди. — Мирмуҳсин, Меъмор

Ёқимли садонинг сеҳрига берилиб, кўзлари секин юмилди, боши яна қуйироқ тушди. — Ойбек, Танланган асарлар

11. Келин бўлмоқ; эрга тегмоқ, куёвга чиқмоқ.

Синглим тушган ерларга Ой бўлайин, ёр-ёр — Қўшиқлар

У киши менинг янгам бўлади, акамга тушган. — Гулдаста

Ҳой, Тўрахон, Тешабойга тушганингизга ҳам уч йил бўп қолди шекилли. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

12. Ҳаракат, нарсани бажармоқ, қилмоқ маъносини билдиради.

Гапга тушмоқ. Мақтанишга тушмоқ.

ҳаваскор ҳофизлар қўшиқ айтди, шўх йигитлар ўйин тушди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

Кечалар тонготарга қадар Ҳалимахон қўшиқ айтиб, Тамарахон рақсга тушган жойларда бўлдик. — Ўзбекистон қўриқлари

13. Шахс (кимса)да шу феъл бириккан сўз билдирган ҳолат юз бериши, унинг шундай вазиятда қолиши маъносини билдиради.

Саросимага тушмоқ. Даҳшатга тушмоқ. Талвасага тушмоқ. Ҳайратга тушмоқ.

Бу манзарани кўриб турган халойиқ бир лаҳза ҳаяжонга тушиб, саросималаниб қолди. — К. Яшин, Ҳамза

Баширжон ҳам акахонининг бу сукутидан ноқулай аҳволга тушиб, лом-лим демай, унга зимдан бир қараб қўйди-да — Н. Аминов, Суварак

14. Борликда шу феъл бириккан сўз англатган нарсанинг юзага келиши, бўлиши маъносини билдиради.

Оқшом тушиб, зиёфат яримлаганда, ҳовлиқиб ҳудайчи кирди. — С. Сиёев, Аваз

Орага бир лаҳза жимлик тушди. — С. Зуннунова, Янги директор

Улар совуқ тушиб қолмасдан кўзлаган манзилларига етиш учун толмас қанотларини бетиним силкитардилар. — Газетадан

15. Бирор иш, манбадан қўлга кирмоқ, келмоқ (пул, даромад кабилар ҳақида).

Тузуккина тушиб туради, яширишнинг ҳожати ёʻқ. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

Оши ҳалолга тушадиган овқат ортиб қола бошлади. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ўғлимнинг қўлига пул тушди дегунча еб қўяди. — Муштум

16. Маълум нарса, ҳаракат-ҳолатнинг бирор кимса ёки нарса учун шу феъл боғланган сўз англатган маънода бўлишини билдиради.

Юлдузингиз нақ бир-бирингизга тўғри тушган экан, иккингизнинг ҳам бир-бирингиздан камлигингиз ёʻқ! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Бу ёш йигит, дунёда муҳаббатни ҳар қандай қулфга тушадиган калитга айлантириб олган хотинлар ҳам борлигини билиб қўйсин — А. Қаҳҳор, Асарлар

Унинг сурати ҳам асосий мақсадга, Алишернинг табиатига хўб мувофиқ тушади. — Ойбек, Навоий

17. Шахс учун бирор нарса қандайдир қиймат, миқдор билан тегмоқ, қўлга кирмоқ, тўғри келмоқ.

Сарф-харажат эса олтиннинг ўзидан ҳам қимматга тушаётган эди. — С. Кароматов, Олтин қум

Лекин ўша ўтни сигирга едириб, қачон сут бўлишини пойлаб ўтиргандан кўра, ўтнинг ўзидан олса, ҳам арзон, ҳам осон тушаркан. — Шукрулло, Сайланма

Ўзиям [беда] сув текин тушди. — Ойбек, Танланган асарлар

18. Урилмоқ, тегмоқ (бирор нарса билан бўлган зарб ҳақида).

Шу шовқин-сурон орасида Бектемировнинг қорни ва белига бир-икки тепки тушди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Бирдан елкамга тушган муштдан уйғониб кетдим. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Унинг шапалоғи шарақ этиб Ғуломнинг чап юзига тушди. — М. Ҳазратқулов, Журъат

19. Пайдо бўлмоқ, юз бермоқ.

[Мадраимбойнинг] Сариқ-қўнғир чўққи соқолига бирдан оқ тушди. — Ж. Шарипов, Хоразм

— Жин-пин урганми сени? — Аҳмад бригадирнинг юрагига ғулғула тушди — С. Нуров, Нарвон

Сув қўйибман жийда майдон бурчига, Хол тушибдир келинчакнинг юзига — Қўшиқлар

Бу фожиа катта кемага тушган дарзга ўхшарди. — Мирмуҳсин, Меъмор

20. Барпо этилмоқ, қурилмоқ.

Ертўлалар бирин-кетин ёʻқолиб, ўрнига уйлар туша бошлади. — Ўзбекистон қўриқлари

Сидиқжоннинг диққати териб қўйилган сон-саноқсиз ғиштга жалб бўлди

Шу ерга мактаб тушади [деди хотин] — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Канал тушмасдан илгари бир одам Шаҳрихондан тухум кўтарса, Учқўрғондан кўринарди, шундоқ яйдоқ эди. — Ўзбекистон қўриқлари

21. Банд ҳолатга дучор бўлмоқ, илинмоқ.

Тузоққа тушмоқ. Қопқонга тушмоқ. Тўдадан ажралган тўрга тушар. — Мақол

Бобур Шайбонийхоннинг қўлига тушса, тирик қутула олмаслигини билади. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Орқа томонидан ўқ ёғдирилаётганига Дурди қилич ҳайрон: Наҳотки қуршовга тушиб қолдик, деб гаранг эди. — Ж. Шарипов, Хоразм

22. Олинмоқ, берилмоқ (хат, ариза ва шу кабилар ҳақида).

Тингловчилардан савол тушди. Илтимос тушди. Таклиф тушди.

Орадан кўп ўтмай редаксияга шундай хат тушди. — Муштум

Мажлисга яна ўн тўққиз кишидан ариза тушди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

23. Ўзга учун сарф-харажат қилмоқ, шундай сарф-харажатга илинмоқ.

Хотин киши эрига хушомад қилдими билингки, каттароқ бир нарсага туширмоқчи. — С. Сиёев, Отлиқ аёл

ҳали битта морожний эмас, лимонадга ҳам тушасиз — Мирмуҳсин, Умид

24. кўм. фл. взф. Ҳаракатнинг қўққисдан, кутилмаганда бажарилиши маъносини билдиради; маънони кучайтиради.

Чўчиб тушмоқ. Қоқилиб тушмоқ. Бу сўзлар унга ёқиб тушди.

— Аҳмаджон оға, — деб чақирганини эшитди. Юраги бир сапчиб тушди. — С. Сиёев, Аваз

Унинг калтагина мўйлови, қоп-қора қоши ўзига ярашиб тушган. — Ҳ. Шамс, Душман

айн. Уйқуда вужудга келадиган субъектив психик ҳодиса, жараён; уйқуда кўриладиган образлар, нарсалар. Туш билибманми (ёки кўрибманми)? - Қаёқдан билай? ҳи Туш кўрмоқ - уйқуда туш жараёни юз бермоқ, уйқусида нарса, воқеа-ҳодиса кўринмоқ. Тушига кирмоқ - уйқусида (тушида) кўринмоқ. Тушида кўрмоқ - тушига кирмоқ. Тушингизни сувга айтинг - бекор айтибсиз, бўлмаган гап, асло ундай эмас. (Ухлаб) тушига кирмаган (ёки тушида кўрмаган) ёки етти ухлаб, тушига кирмаган (ёки тушида кўрмаган) - Энди тушингизда кўрасиз - "Эндиликда асло кўрмайсиз", "кўриб ҳам бўлибсиз" каби маъноларни ифодаловчи ибора

Анов муттаҳам ким? Нега мени бу ерга ўғирлаб келади? Ҳеч нима тушунмайман! Тушимми? Ўнгимми? — Ойбек, Танланган асарлар

Қани энди ҳозир шу тушим ўнг бўлиб қолса. Онам ўлмаган бўлсалар — Эргаш Раимов, Ажаб қишлоқ

Қани энди шуларнинг ҳаммаси тушим бўлса-ю, уйғониб кецам!.. Қадамимни билиб босар эдим — Абдулла Қаҳҳор, Оғриқ тишлар

Туш кўрибманми унинг келишини?

Туш кўрибмизми апрелда совуқ бўлишини? — С. Маҳкамов, Шогирд

Бир яхши туш кўрдим, айтиб бераман — Комил Яшин, Ҳамза

-Гавҳар, аям тузукмилар? -Кеча тушимга кирибдилар. Қоп-қоронғи чакалакзорда оқ кўйлакда юрганмишлар — Ўткир Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Агрегатлар ёрдам берар ишимга, Севган касбим ҳатто кирар тушимга — "Гулдаста"

Етти ойдан бери фақат тушимда кўраман уни — Иброҳим Раҳим, Чин муҳаббат

Тушда кўрдим дилбаримни, эй сабо, уйғотмагил — Эркин Воҳидов

Эс-ҳушини ёʻқотиб, гарангланган деҳқон даспиаб индамади. Ёш баққол вайсайвергандан сўнг, бир уҳ тортиб, секингина деди: -Ўн тўрт сўм берасиз.. -Э? Ўн тўрт сўм? Тушингизни сувга айтинг — Ойбек, Танланган асарлар

Дилдор ўйламаган, ўйлаб тушига ҳам кирмаган икки қийинчиликка рўбару келди — Саид Аҳмад, Уфқ

У куёви билан шу хилда учрашишни етти ухлаб, тушида ҳам кўрмаган эди — Саида Зуннунова, Гулхан

У ердан Ғуломжон кутган, Ғуломжонни зору интизор этган жонон эмас, Ғуломжоннинг етти ухлаб, тушига кирмаган нотаниш бир жувон чиқди — Мирзакалон Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Абдишукур тушида ҳам кўрмаган пойтахт театрларини мақтамоқчи бўлиб, энди сўз боииаган эди, Ёрмат дастурхон келтириб, норин тайёр бўлганини билдирди — Ойбек, Танланган асарлар

Анвар жим бўлиб қолди, тушига ҳам кирмаган бу таклифга нима дейишини билмай энтикди — Абдулла Қодирий, Меҳробдан чаён

Бундай келинни энди тушингизда кўрасиз

ландшафтга кўрсатилган антропоген-техноген таъсирнинг ўлчами. Атама муҳандислик лексикасидан кириб келган

Автомобил, бошқа ҳар қандай транспорт воситаси ёки ғилдиракли машиналар (пневматик шинали каток, шатакчи, скрепер, автомобилли кран ва бошқалар) нинг энг кўп юкланган якка ўқининг ғилдирагига узатиладиган ва ёʻл тўшамасига таъсир этувчи меъёрий оғирлик

сфт. Туш пайтида бўладиган; туш вақтидаги.

Меъмор тушки овқат вақтида Зулфиқорни ёнига чақириб, ундан бўлган воқеани сўради. — Мирмуҳсин, Меъмор

Сидиқжон тушки дам олишдан кейин кечгача хийла дуруст ишлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

от 1. Узоққа кетиб қолмаслик учун от-улов ва молларнинг олдинги икки оёғини маташтириб боғлайдиган арқон ёки мослама.

Искандар эса кўрпачада ётганча, бедаси ўрилган пайкалда тушовини судраб, ҳак(к)ачаклаб юрган эшакдан кўзини узмасди. — С. Нуров, Нарвон

Худоёров отнинг тушовини ечиб минди-ю, орқасига қарамай, жўнаб қолди. — О. Қўчқорбеков, Чўпон

2. кўчма Умуман, эркин ҳаракатланишга қўймайдиган, уни боғлаб қўядиган нарса.

Айтадиган гапим ёʻқ, бир зум чайналиб туриб, кутилмаганда Ошно берган ваколат ёдимга тушди-ю, тилимнинг тушови ечилди. М. М. — Дўст, Лолазор

от Савдодан ёки умуман \ар қандай ишдан тушган пул, даромад.

Магазиннинг бир кунлик тушуми.

Имоматчиликнинг тушуми ўзингизга маълум бу замонда. Ҳ. Нуъмон ва А. — Шораҳмедов, Ота

У ёғингиздан кириб, бу ёғингиздан чиқиб, кундалик тушумнинг ўндан тўққизини уриб қолмоқда. — Газетадан

fall, downfall, drop, decreasing, declining

сезиларли тушиш material recession

сфт. Сўниқ ҳис-туйғули, руҳи паст; сўниқ.

У бугун ҳам ҳовлимизга паришон ва тушкун бир ҳолатда кириб келди. — Ў. Ҳакимали, Навбаҳор

— Вақт ўтди, — деди ҳазрат тушкун бир овоз билан. — К. Яшин, Ҳамза

Жабборов, ундаги [Аҳмаджондаги] ўзгаришни одатда бир-бирига меҳрибон кишилар узоқ вақт ажралишаётганда бўладиган тушкун кайфиятнинг таъсири, деб билди. — А. Муқимов, Ғалати одамлар

Ўзидан олдинги сўз билдирган шахсни эркалаш, суйиш ёки енгил койиш каби маъноларни беради; шундай муносабатни ифодалайди; тушмагур, қурғур, қурмағур.

Бироқ қизи тушкурнинг ҳусними, ширин сўзларими, ҳар қалай, Ғиёсиддиннинг тил-жағини боғлаб, қулоғини кар, кўзини кўр қилиб қўйган эди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Шунинг учун \ҳожи\ ўз тарафидан Ўзбек ойим тушкурни яхшилаб эта олмоқ, юз қизартирадиган ишларига қарши чораларни кўрмак фикрига тушди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Вой, отаси тушкур-эй, — деди кула-кула Муса, — мен сизни сўфи, бундай ишларга эътибор қилмайди, деб юрсам, сизда гап кўп экан. Вой, отаси тушкур-эй! — П. Турсун, Ўқитувчи

от Туш вақтида ейиладиган овқат; овқатланиш, ейиш-ичиш.

Тушликка шўрва пиширмоқ. Тушлик чой.

Боғда ишлаётган колхозчилар аллақачон тушликка чиқиб, ўзларининг камтарин овқатларига Ойқизни ҳам таклиф этдилар. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Бўлган иш шуки, ўша куни тушлик маҳалида Холмурод аканинг звеносида учта кетмон ёʻқолди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

от шв. Ортиқча сувни оқизиб юборишга мўлжалланган махсус тарнов, масалан, сув тегирмонида.

сфт. с. т. Тушов солинган, тушовланган.

У [Саман] яна устма-уст кишнади. Тушовли бўлса ҳам, анча жойгача сакраб-сакраб борди. — Н. Фозилов, Тушовли той

Ҳар томон, атроф, теварак.

Онги кетиб қолди турган одамлар, Туш-тушига қоча берди ёронлар. — Очилов

Туш-тушидан йиғилишиб келайлик, Танимасин бизни душман халойиқ. — Гулихиромон

фл. Тушмоқ феълининг мажҳул нисбати.

фл. 1. Тушмоқ феълининг орттирма нисбати.

Ертўлага туширмоқ. Трамвайдан тушириб қўймоқ. Амалдан тушириб юбормоқ. Поезддан тушириб юбормоқ. Пардани туширмоқ. Чув туширмоқ. Арзонга туширмоқ. Қўлга туширмоқ. Пенициллин иситмани туширади.

Муҳтарам қайин отамизга! Сиз билан мени қоронғи зиндонларга тушириб, дор остларигача тортган Ҳомид исмли бир тўнғизни, ниҳоят, икки йиллик саргардонлик сўнгида, ёрдамчилари билан тупроққа қориштиришга муваффақ бўлдим. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Танаси икки қулочга сиғмайдиган бир туп сада теваракка тангадай офтоб туширмайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бўтабой ака аввал яхши гапирди, кейин шовқин солиб, бригадирликдан туширамиз, деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Элмурод ҳаммани мукофотга тақдим этганда, ўзини тушириб қолдирган эди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

2. Ортилган юкни ерга олиб қўймоқ, юкдан бўшатмоқ.

Юк туширмоқ. Қурилиш материалларини вагондан туширмоқ.

[Ёʻлчи] Бойнинг дўкони олдига ўнларча, юзларча той газламани тушириб ердан шипга қадар тахлар, яна аравани миниб жўнар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Бирор нарса билан урмоқ, солмоқ (одатда қаттиқ, залворли нарса билан бўладиган зарб ҳақида).

Мушт туширмоқ. Тош билан туширмоқ.

У [Роҳила] бор кучини тўплаб туриб, автоматнинг қўндоғи билан асирнинг қулоқ чеккасига шарақлатиб туширди, А. Муҳиддин ва — Ҳ. Тожибоев, Оташ қалбли қиз

Матпано сўйил билан битта итнинг калласига туширди. — С. Сиёев, Аваз

4. кўчма С. т. Иштаҳа билан емоқ, ичмоқ; еб-ичиб қўймоқ. || Бир коса шўрвани туширдим.

Йигитлар дастурхонлар ёнига ўтирдилар-да, шаробларни нўш қилиб гўштларни тушира кетдилар. — М. Осим, Аждодларимиз қиссаси

Зуннунқори тўртта нонни чой билан паққос тушириб, энди ҳолвайтарга иштаҳа сақлаб турган эди, бир киши чақириб келди. — С. Абдулла, Мавлоно Муқимий

Хола, кўнглимдагини сезгандай, бир коса жўхори гўжа олиб чиқиб, олдимга қўйди. Яримта зоғора нон билан тушириб олдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

5. Ўқиб ёки оғзаки, ёдаки айтиб тамомламоқ, тугатмоқ.

Достонни ўқиб туширмоқ.

Самад бўқоқ индамай, четга бурилиб кетди. Шукур сўфи шом намози учун такбир тушира бошлади. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Зайниддин қўлига олган китобни туширмагунча қўймасди. — М. Осим, Сеҳрли сўз

от 1. Нарса ва ҳодисаларнинг мантиқан ажратилган муҳим белгиларини, алоқа ва муносабатларини умумлаштириб акс эттирувчи умумий тасаввур; тафаккур шакли.

Сўз туркумлари ҳақида тушунча. Материя ҳақида тушунча. Қўшимча қиймат тушунчаси.

2. Умуман, нарсалар, ҳодисалар ҳақидаги тасаввур, тушуниш.

Қишлоққа янги замоннинг янги одамлари келар ва янги ном, янги тушунча олиб келадилар. — П. Турсун, Ўқитувчи

Кейинги кунлар унинг [Абдулаҳаднинг] ҳаёт ҳақидаги барча тушунчаларини остин-устун қилиб, ўзгартириб юборди. — А. Мухтор, Чинор

Халқ тушунчасича, ҳажга бориб, табаррук бўлиб келган кишининг қўлидан бу хил пасткашликлар келмас, агар келса, у асл ҳожи эмас, ёлғон ҳожи деб қаралар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. Онглилик даражаси, онг.

Сиёсий тушунча.

Бизнинг мақсадимиз — кишиларга онг, тушунча бермоқ, токи ҳар бир киши яхшилик ва ёмонликни, оқ-у қорани ўзи ажрата оладиган бўлсин! — П. Турсун, Ўқитувчи

4. Инсоннинг билим ва тасаввурлари даражаси; савия.

Тушунчаси паст одам.

túsingen, túsimpaz, uqqısh, pámli