«toqli» boʻyicha 100 ta natija
sft. Toqi, arkasi yoki gumbazi boʻlgan; gumbazli.
Uzoqda oydin va sokin kechada Hirotning yetti toqli jomeyi yana ham muazzam tuyular edi. — Oybek, Navoiy
sft. 1. Ikkiga boʻlinmaydigan, juft boʻlmagan (butun sonlar haqida.); juftlab sanashda oxiri juft chiqmaydigan, bir dona ortib qoladigan.
Toq son. Yongʻoq tok chiqdi. Juftmi-toq oʻynamoq.
Yupun dasturxondagi tok nonlar yaqinda bu uydan oʻlik chiqqanini koʻrsatardi. — S. Siyoyev, Avaz
2. Jufti, sherigi, toqasi boʻlmagan; juftsiz, yolgʻiz.
Sovgʻa degan toq boʻlmaydi.
Keyingi yili Bozorning dehqonchilik ishlari burungiday avj olmadi, chunki hoʻkizi toq, oʻzi yolgʻiz. — S. Ayniy, Doxunda
3. Xotinsiz yoki ersiz.
Dunyodan toq oʻtmoq.
Ijozat bering, bir jononni oʻzim topaman, shuncha davlat bilan tok oʻti-rasizmi! — Oybek, Ulugʻ yoʻl
ot 1. Toʻq holatga egalik, toʻq holatdalik.
Qorinning toʻqligi. Rangning toʻqligi. Bir ochlikning bir toʻqligi bor. — Maqol
Toʻqlikdan, semizlikdan, issiqdan xuddi uzoq yoʻl yurib kelgan qoʻy singari shosupada poʻqillab oʻtirgan mingboshini samovarchining dastyori tinmay yelpir edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
2. Toʻq, farovon turmush.
Toʻliq toʻqlikdan chiqar shoʻxlik. — Maqol
Men tiriklik toʻgʻrisida oʻylayman. Senlar toʻqlikka shoʻxlik qilasanlar. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
При сытости помни голод, а при богатстве — нужду.
погов.неодобр. (букв. от сытости и озорство), ≈ с жиру беситься.
От сытости и озорство., Аналогия: С жиру собака бесится, а человек дурит.
«Toʻqlik—shoʻxlik» degan bir gap bor,—dedi Navoiy oʻz haqiqatiga ishongan tovush bilan.— Baʼzan ortiqcha toʻqliq va bekorchilik yangi orzular, havaslar tugʻdirur. Siz yigitlaringizga kengash beringki, ular ifrat may ichmasinlar, aysh-ishratga ifrat shoʻngʻimasunlar. У народа есть поговорка: «Сытый с жиру бесится»,— сказал Навои тоном человека, убежденного в своей правоте.— Посоветуйте вашим джигитам не пить слишком много вина и не предаваться чрезмерно наслаждениям. — Ойбек, Навоий.
ot 1. Juft holda butunlik tashkil etuvchi narsalarning ikki qismidan biri, bir tomoni, boʻlagi.
Tahqirlangan boy oʻrnidan turib: — Batrak, qul, toqa deb tikuvchini soʻkib, qoliplangan bir toqa etikni uning boshiga chogʻlab otdi. — S. Ayniy, Qullar
Shamol shuncha zaptiga olgan ediki, eshikning bir toqasini uning koʻlidan sugʻurib, kuch bilan devorga urdi-yu, devorning ustki qavati butunlay koʻchib tushdi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
2. Bir joʻra atlas yoki beqasamning har bir boʻlagi.
Bir toqa atlas. Beqasamning bir toqasi.
ot 1. ayn. Vassa.
Bu uy ilgari bedaxona boʻlganidan, darchasi ham yoʻq, tokchasi ham yoʻq, toqisi ham yoʻq edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. ayn. Toq II.
Kichkinagina eshikdan olib oʻtib, shu eshikcha yonidagi torgina, lekin toqilariga rango-rang gullar oʻyilgan xonaga olib kirdilar. — X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar
3. Qorovullarning shaqildogʻi.
Bozor to-monda qorovulning toqisi shaqilladi. — S. Anorboyev, Mehr
[Gulbodom] Uzoqdan qorovul toqisining ovozini eshitdi. — S. Karomatov, Bir tomchi qon
4. Koʻylakning yelka qismiga ichidan qoʻyilgan astar.
Toqi koʻylakning yelkasini tez yirtilishdan saqlaydi.
ot Chidash, bardosh berish qobiliyati; sabr-bardosh, chidam, toʻzim.
Toqat bilan kutmoq. Toqat bilan gapiga quloq solmoq. Toqati tugadi (bitdi, tamom boʻldi).
Sen boʻlmasang, menda toqat qaydadir, Togʻ chidamas otangning faryodiga! — Ravshan
Kalit topila bermagach, maxdumning toqati tugadi, chiqib, qizlar ichidan Raʼnoni chaqirdi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
Otamurod Hanifaning yozgʻirishi tugashini toqat bilan kutardi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari
ot 1. Qamish, changal va shu kabilar oʻsimliklar oʻsib yotgan, odatda, zaxkash yer.
Toʻqayga oʻt ketsa, hoʻlu quruq baravar yonadi. — Maqol
Mavlon aka anavi kuni Sultonboy bilan toʻqayga borib, qoʻqon aravasiga qamish bosib keldi. — H. Gʻulom, Mashʼal
Sidiqjon bolani bagʻriga bosganicha, bir-biriga kirishib ketgan butalar, shoxlar orasidan oyogʻi va yelkasi bilan yoʻl ochib, toʻqayning ichkarisiga boshladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
2. koʻchma s. t. Shunday holat olgan joyga nisbatan qoʻllanadi.
Hovlimiz toʻqay boʻlib ketibdi.
ot 1. Jazliq yoki egar ostiga qoʻyiladigan, odatda kigizdan qilinadigan ot-ulov abzali.
Kigiz toʻqim. Eshakka — toʻqim, odamga — libos. — Maqol
Oqtoyning ustida eski olacha koʻrpachadan toʻqim, suyak Qoshi uchib ketgan egar, qandaydir darvoza halqasi ilingan uzangi. — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar
Soqi darhol Sariq samanga yakka toʻqim solib, juganlab, minib chiqib ketdi. — Boʻtakoʻz
2. shv. Tandir yoki oʻchoqning namat yoki matodan qilingan yopigʻi.
3. koʻchma (3-shaxs egalik qoʻshimchasi bilan) Kiyinish va boshqalar jihatdan qiyofasi.
Qarasam, toʻqimi oʻzgargan: qoshlarida oʻsma, koʻzlarida surma boʻynini doka bilan bogʻlab olibdi. “Nima qildi, tomogʻing ogʻridimi? desam, Eshik qisib oldi, deb xir-xir kuladi. — A. Qahhor, Asarlar
Azimxoʻjayev katta koʻchaning ogʻzida tursa, toʻqimi boshqacharoq bir juvon kelaverdi. — Shuhrat, Jannat qidirganlar
toʻqishmoq, janjallashmoq, kurashmoqruschaсражатьсяinglizchafight
Yayïŋ sü telim tutsa azraq seniŋ, toqïšqa ewinmä yaray kör anïŋ Dushman qo‘shinining soni ko‘p bo‘lsa-yu, seniki oz bo‘lsa, to‘qnashuvga shoshilma, hozirligingni ko‘r – Если твой враг располагает большим войском, а ты малым, не спеши вступать в сражение, прими соответствующие меры – If your enemy has a large army, and you are small, do not rush to engage in battle, take appropriate measures
ot 1. Shoxi yoʻq, shoxsiz.
Toʻqol sigir.
2. shv. Qisqa, kalta.
Oxiri u chidolmadi shekilli, nariroqdagi toʻqol tut tagiga borib oʻtirdi. — Mushtum
Qarasa, oʻsha oʻzini aldagan parizod toʻqol yolli toʻriq otni minib bir-bir bosib, irgʻalib borayotgan ekan. — Murodxon
hayvon, qoramolruschaскотinglizchaanimal
Kišig ašqa ündär toqušlar toqïb To‘qimlar so‘yib, kishilarni ziyofatga chorlaydi – А [сами] приглашают людей, забив скот – He invites people by hitting cattle
toqıw.
sft. Biror sohada nom chiqargan, dong taratgan, shuhrat qozongan, dongdor, mashhur.
Atoqli olim. Atoqli davlat arbobi.
Temur, tarixchilar tasviricha, oʻrta asrning atoqli davlat va harbiy arboblaridan edi. — Fan va turmush
n roll (small loaf offlat bread)
sft. Toʻqasi bor, toʻqa taqilgan.
Qora toʻni ustidan yelkasiga qadimgi oʻqdonlarini osgan, beliga qadimgi kumush toʻqali qalin kamarini bogʻlagan — P. Tursun, Oʻqituvchi
ot 1. Toʻqib yasalgan, toʻqilgan.
Shavkat Zokir bilan indamay koʻrishdi-da, toʻqima stulni chetroqqa surib oʻtirdi. — P. Qodirov, Uch ildiz
Toʻqima shlyapa kiygan Raʼno onasining koʻziga boshqacha koʻrinib ketdi. — H. Nazir, Choʻl havosi
2. ot. maxs. Gazmol, gazlama.
Shoyi toʻqimalar. Toʻqimalar vistavkasi.
3. ot biol. Oʻzaro bogʻlangan va organizm-da belgili bir hayotiy vazifani bajaradigan hujayralar tizimi.
Nerv toʻqimalari. Suyak toʻqimalari.
Darvoqe, ogʻriqqa chidamli va chidamsiz hujayralar hamda toʻqimalar boʻladi. — Fan va turmush
4. ot ad. Badiiy asarning asosiy mazmunini va undagi qahramonlarning xarak-terini ochib beradigan, oʻzaro uzviy bogʻlangan voqea-hodisalar majmui, toʻqilma, syujet.
Uygʻur postanovkaga xalq shoiri — bayonchi rolini kiritdi, bayonchi har bir koʻrinish oldidan, tinglovchilarga voqea-hodisalar, Farhodning sarguzashtlari toʻgʻrisida soʻzlab berib, pyesa toʻqimasini toʻldirib bordi. — H. Nosirova, Men oʻzbek qiziman
5. Yoʻq yerdan toʻqib, oʻylab chiqarilgan; uydirma.
Toʻqima gap. Toʻqima obrazlar.
Uni oʻqib, dastlab koʻplar hayratga tushgan, bu voqeani shunchaki toʻqima, fantaziya deb oʻylagan edi. — U. Normatov, Talant tarbiyasi
Afsuski, ssenariy mualliflari va postanovkachi-rejissyor ijodiy toʻqimaga haddan ziyod oʻrin berib, qahramon boshidan kechirgan chinakam real jangovar epizodlar oʻrniga, toʻqima, yasama holatlar kiritishgan. — S. Xoʻjayev, Oʻzbek tarixiy filmlari
toʻqlik, farovonlikruschaдостатокinglizchasatiety
Ağun toqluqï barča ačlïq turur, eräži sewinči kör emgäk erür Dunyoning farovonligi – ochlik(dir), xursandlik va quvonch uning–dardi – Достаток мира составляет голод, веселье и радость его–страдания – The joy of the world is hunger, his suffering is enjoyment and pleasure
