Қидирув

от 1. Тоғли жой.

Тоғликда яшамоқ.

Менинг совғам тинч гўшада, тоғлик қўйнида Ухлаб ётган гўдакларнинг сокин уйқуси. — Ғайратий

2. Тоғли жойда яшовчи киши.

Тоғликлар одатига кўра, ўғрини уриб ўлдиришар ёки тошбўрон қилишарди. — Газетадан

от 1. Ер юзасининг теварак-атрофдаги текислик, тепалик ёки бошқа баландликка нисбатан якка ёки қатор ҳолда баланд кўтарилган, одатда, турли тош, қаттиқ жисмлардан иборат қисми.

Тоғ тизмаси. Тоғ жинслари. Тоғнинг кўрки — тош билан, Одамнинг кўрки — бош билан. — Мақол

Кўринган тоғнинг йироғи ёʻқ. — Мақол

Лагер тоғ тагига жойлашган. Шарқи-жанубий томон айлана кетган тоғ. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Жанубдан, кенг ва яшил бағирли Аравон тоғидан аллаловчи салқин, сарин шабада эса бошлайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Узоқдан қорайиб кўриниб турган тоғ ўркачига тўлин ой миниб олди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Олмосдек серқирра, офтобда чўққилари ярқираб турган баланд қорли тоғлар кўзни олади. — Мирмуҳсин, Меъмор

Атрофни осмон-ўпар тоғлар ўраб олган — К. Яшин, Ҳамза

2. Аҳоли яшайдиган тоғли жой, ўлка; тоғлик.

Ўрганишда ҳам гап кўп. Отанинг ўзи айтди-ку, у тоғда туғилиб, тоғда ўсган. Ҳа, у тоғнинг ўз одами. — С. Анорбоев, Оқсой

3. кўчма Нарсаларнинг баланд (тоғ каби) уюми.

Ётиб ейишга тоғ ҳам чидамайди. — Мақол

Эл хирмонида тўпланаётган оқ олтин тоғларининг қомати юлдузлар сари бўй чўзди. — Газетадан

4. кўчма Оғир юк, машаққатли иш, ташвиш, ғов ва шу кабилар рамзи сифатида қўлланади.

Ғам тоғи. Елкадан тоғ ағдарилгандай бўлди.

Отабек гўё тоғ остида қолган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Шунча тадбир билан қочгани ҳолда, дипломини эсидан чиқарганидан Аъзамни ваҳима тоғи елкасидан босди. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар

Ҳар гўшадан оқди тинмай тилсиз фарёд, Босган эди бало тоғи — зўр истибдод. — Ғайратий

от 1. Аёлнинг ака-укалари (унинг болаларига нисбатан).

Ҳомид, бир турли вазиятда, ер остидан жиянига қаради. Тоға-сининг ҳолидан хабарсиз Раҳмат сўзида давом этди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Шайх беихтиёр жиянига қараб юрди. Расулмат мункиб келиб, тоғасини қучоқлади — С. Сиёев, Ёруғлик

2. Ўзидан катталарга мурожаат шакли.

Тоға, поезд соат нечада жўнайди?

У ҳар бир ишда маслаҳатгўй, барча катта-кичик.тоға деб ҳурматлайдиган Юсвали чол эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Орамизда беш киши нос чекади, қоровул тоға билан олти киши. С. — Сиёев, Ёруғлик

Togo, Republik Togo, Togoer, togoisch, Lome

сўзнинг тўғри маъноси

от Одамда ва умуртқали ҳайвонларда қалинлиги ва эластиклиги билан ажралиб турувчи бириктирувчи тўқима.

Бурун тоғайи.

Қулоқ супраси тоғайдан иборат бўлиб, тери билан қопланган. — Анатомия

от Ғилдиракнинг ташқи гардиши.

Арава тўғини. Тўғинга темир қоқмоқ.

[Акбаралининг] Дадаси ҳўл қайрағочни қўр аралаш кулга кўмиб, тўғин эгар, кегай ёʻнар эди. — А. Мухтор, Чинор

Ҳовли саҳнида тўғин эгадиган кунда қаққайиб турибди. Ҳ. Нуъмон ва — А. Шораҳмедов, Ота

Арава тўғини дўқиллаб, гоҳ эски чуқур изидан, гоҳ ёʻлни янгилаб, отни ҳам, аравадагиларни ҳам қийнаб бормоқда эди. — С. Абдулла, Мавлоно Муқимий

сфт. Тоғлар билан қопланган, тоғлари кўп бўлган; тоғи, тоғлари бор.

Тоғли мамлакатлар.

Эрта куз жаласи тоғли жойларга хос ҳафсала билан қуяр, ёмғир суви темир ёʻлнинг икки томонидан дарё бўлиб оқар эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

от 1. Сувни тўсиш, бўғиш, сув оқимини бошқариш учун хизмат қиладиган, одатда, каттароқ оқимга эга бўлган ариқ, дарё ва сойларга қуриладиган гидротехник қурилма, иншоот.

Тупроқ тўғон. Бош тўғон. Тўғон қурмоқ (солмоқ).

Ваҳобжон баҳор тошқинида сув олиб кетиб, ҳалигача тузатилмаган канал тўғонини тузаттиришга бир ҳафтадан бери овора эди. — С. Аҳмад, Тоғ афсонаси

Днепрдай азим дарё олдида бу нима деган гап, қаҳратон қишда, ўқ ёмғири остида сув кечганлар наҳотки шу кичик сойга тўғон сололмаса? — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

2. кўчма кам қўлл. Тўсиқ, ғов, тўғоноқ.

Тўғон бўлмоқ. Тўғри таёқ — балога тўғон. — Мақол

Аъзамнинг ҳамон хотинидан кўнгли тўлмас эди. Унга бахтимнинг тўғони деб қарарди. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар

Бизлар энди илгариги сен айтган гўл, — Чўп-у хасдан ҳадик олиб қолатурган Батрак эмас, бўлолмайсан бизга тўғон. — Ғ, Ғулом

3. Тўғон (эркаклар исми).

сфт. 1. Эгри эмас, қинғир ери ёʻқ; тик, адил.

Тўғри чизиқ. Тўғри сим. Тўғри ёғоч.

(Кумушнинг] Тўғри қоматига ердан бичиб олинган мудҳиш хотиннинг қўллари зўрға етди-да, эсонмисиз, омонмисиз, пошша-қиз, деб сўрашди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Эҳтиёт юзасидан [Ёʻлчи\ тўғри ёʻлни қўйиб, айланма ёʻллар билан намозгар вақтида Шоқосимникига [Гулнорни] бошлаб келди. — Ойбек, Танланган асарлар

Мирзакаримбойнинг ери охирида баланд, тўғри ўсган, учлари бир-бирига туташган қатор тераклар жим-гина титрайди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Хатодан холи, янглиши, нотўғри ери ёʻқ; бехато.

Тўғри жавоб. Тўғри фикр. Тўғри маслаҳат. Масалани ечишнинг тўғри ёʻли. Аслига тўғри нусха. Билмагандан билган яхши, Тўғри ишни қилган яхши. — Мақол

— Бир нарсага олдиндан ҳукм этиш тўғри эмас, Абдишукур, — салмоқлаб деди Мирзакаримбой. — Ойбек, Танланган асарлар

Бундай жойларда ҳамма вақт ҳам кўз билан тўғри чамалаб бўлмайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. кўчма Ҳақиқатдан иборат; чин, рост, ҳақ.

Тўғри ҳукм. Тўғри тил тош ёрар, Эгри тил бош ёрар. — Мақол

Тўғри сўзнинг тўқмоғи бор. — Мақол

Бошингга қилич келса ҳам, тўғри сўзла! — Мақол

Тўғри гапим туғганимга ёқмайди, деганлари бежиз эмас экан-да. — Н. Сафаров, Соҳиб чангал

4. Белгили талаб, қоида ва шу кабиларга жавоб берадиган; мос келадиган; қоидали.

Кетмонни тўғри ушла. Эгри кўчада юрсанг ҳам, тўғри юр. — Мақол

Мен тўғри ўқий олмасам, тунов кундагидек куласиз. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

5. Қувлик-шумлик, қинғирлик ва шу кабиларни билмайдиган; одоб, ахлоқ доирасидан чиқмайдиган, унга зид иш тутмайдиган; ҳа-лол, виждонли, инсофли.

Тўғри одам. Тўғри аёл. Тўғри киши тили эгридан ор қилади. — Мақол

Дили тўғрининг — тили тўғри. — Мақол

Эгри озар, тўғри тўзар. — Мақол

Суриштирсанг, ҳамма бой бир текисда инсоф-сиз. Тўғри одам бой бўлмайди шекилли, ман ўзим шу фикрдаман. — Ойбек, Танланган асарлар

Бизнинг кўзимизга совуқ кўринган қипчоқвачча Нормуҳаммаднинг эл учун қилиб турган тўғри хизматини мен ўз умримдаги Тошкент беклари орасида биринчи мартаба кўраман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Оғайни, бизга тўғри тошингизни қўйсангиз бўлар эди. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби

6. Тўғридан-тўғри амалга ошириладиган, бўладиган; бевосита, воситасиз.

Тўғри сайловлар. Тўғри солиқлар.

7. рвш. (урғу биринчи бўғинда) Тўғридан-тўғри, тўппа-тўғри, бошқасига, бошқа томонга чалғимай.

Меҳмонлар тўғри бизникига тушди. Тўғри раиснинг ўзига учрашдим.

Насияга бўлса ҳам гўштнинг лаҳим жойларидан еган яхши бўлар экан-у, кейин ҳақини тўлашни билмай гаранг бўлиб, кўчадан тўғри ўтолмай юрган ёмон экан. — П. Турсун, Ўқитувчи

— Бу киши ҳидлаб ўтирмайди, тўғри ейди-қўяди, — деди ва қойил қилганига ишониб, ҳаммадан баландроқ қаҳқаҳа урди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

8. крш. с. Дуруст, ҳақиқатан ҳам, дарҳақиқат.

Тўғри, жон ширин, ҳар ким ўз жонини аяйди, лекин одамнинг юрагида бошқаларга меҳр бўлиши керак. — Ойбек, Танланган асарлар

9. (эгалик, ўрин-пайт ва чиқиш келишиклари шаклларида — тўғрида, тўғрисида, тўғрисидан) Оидлик, тегишлилик, сабаб, макон каби маъноларни билдиради; ҳақида, юзасидан, сабабли, жиҳатдан.

Бу тўғрида раҳбарлар билан маслаҳатлашмоқ. Пул тўғрисидан бир оз қийналиб қолибди. Эртага бўладиган мажлисдаги масалалар тўғрисида келишиб олдик.

Фазлиддин бу кеча хурсанд эди. Ҳар тўғрида сўзлар, кулар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Сизни сиртдан танирдим, сиз тўғрингизда кўп эшитганман. — К. Яшин, Ҳамза

Тўлаган бинокорлик тўғрисида бир гапга тушиб кеца, уни тўхтатиш хийла қийин эканини билгани учун Бўтабой ҳам қўйиб берди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

1. tawday, taw sıyaqlı, tawǵa uqsas

2. úlken, iri, zor

от Хамир қориш, кир ювиш ва бошқалар мақсадларда ишлатиладиган катта чуқур тўгарак идиш.

Хамир тоғора. Кир тоғора. Бир тоғора ош.

Ёрмат қизидан хурсанд бўлди Пичоқ, қайроқтошни ва гўшт-мой солиш учун тоғораларни тозалаб тайёр қилишни буюрди. — Ойбек, Танланган асарлар

Қози тоғорадай салла остидаги хум калласини ликиллатиб ҳиринглади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Хамир қориб қўйсам, то бошқа ишларимни битиргунимча, тоғорадан тошиб кетади. — А. Ҳамдам, Дастингдан

от Тўғралган, ушатилган нарсанинг ҳар бўлаги.

Бир тўғрам гўшт.

Муқимий икки пиёла қанд чой билан икки тўғрам бўлка нондан еб, андак жонланди. — С. Абдулла, Қувғунда

Алижон кабоб сихидан бир тўғрам серсел қайноқ гўштни оғзига солди. — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

Катта тик ариқ. Икки лаби тоғ-тоғ тупроқ. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Шундоққина қурилишга яқин жойда тоғ-тоғ ғишт очиқ ҳавода уйилиб ётибди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Севдим сени чаман водийда, Ғалабалар созин чалибсан. Довруқ солиб улуғ ватанга, Тоғ-тоғ пахта териб олибсан. — Ғайратий

кўчма Чексиз кўп, битмас-туганмас.

Оҳ, қани эди, у тирилса-ю, бир кўрсам! Тоғ-тоғ ҳасратларимни унга айтиб ёзсам! — Ҳ. Ғулом, Машъал

от 1. Айлана, доира шаклидаги, доиравий.

Тўгарак стол. Тўгарак ойна.

Умида докладчилардан бири бўлгани учун президиумда ўтирарди. У ерга тўгарак зални кесиб ўтиб, зинадан чиқиб бориш керак. — А. Мухтор, Чинор

Шийпоннинг устунлари саккиз қиррали бўлиб, остки қисми ҳандалак шаклида тўгарак қилиб тарашланган эди. — С. Айний, Эсдаликлар

2. от Кишиларнинг биргаликда ишлаш, машғулотлар ўтказиш, машқ қилиш, билим-ҳунар олиш ва шу кабилар умумий мақсадлар билан тузилган гуруҳи ва шундай бирлашманинг, уюшманинг ўзи.

Мусиқа тўгараги. Ёш табиацҳунослар тўгараги. Тўгарак тузмоқ. Тўгаракка қатнашмоқ.

Иброҳимов ўзининг ҳар пайшанба бўладиган агрономия тўгарагини шу ерга кўчирди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Жўрахон раҳбарлигида ҳаваскорлик тўгараклари, спорт ишлари жонланди. — Назармат, Жўрлар баланд сайрайди

сфт. Тоғ яқинида жойлашган.

Тоғолди раёнлар.

от 1. Аравага ортилган юкни маҳкамловчи арқоннинг учига боғланадиган катта ёғоч илгак.

Бу ўтинкашларнинг кўпчиликларида учига тўғоноқ боғланган бир арқон ва бир ўроқдан бошқа асбоблари ёʻқ эди. — С. Айний, Қуллар

2. кўчма Бирор ишга, ҳаракатга тўсиқ, ғов бўлиб, тўсқинлик қилиб турган кимса, нарса.

Тўғоноқ бўлмоқ. Тўғоноқ солмоқ.

Мен акушерка бўлиб бордим-у, лекин бу ишни бажаришга руҳонийлар тўғоноқ бўлишди. — М. Алавия, Севинчларим

— Ўзингни ҳам бригадирликка кўтарган Қодиров эди-ку! Энди сен миннатдор бўлиш ўрнига оёғимга тўғоноқ солмоқдасан, — деди Қодиров. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

1. über A, von D

2. (рўпарада)gegenüber

арабчаعلى طول, `alaa tuulрусчапрямоинглизчаStraight