Қидирув

фл. 1. Суюқликни бир идишдан бошқа идишга туширмоқ, солмоқ.

Графиндан стаканга сув қуймоқ. Косаларга сут қуймоқ.

[Хотин] Дастурхонни ёзиб, устига нонни қўйди-да, пиёлага иссиқ чой қуйиб, эрига тутди. — С. Зуннунова, Гулхан

Қурбон ота иккинчи самоварга хумдан сув олиб қуймоқда эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Маълум мақсадда (масалан, ювиниш ва шу кабилар учун) ёʻналтирмоқ, оқизмоқ (сув ҳақида).

Экинларга сув қуймоқ. Қўлга сув қуймоқ.

Гулнор бир обдастага сув тўлдириб, дадасига тутди. — Қуй ўзинг, — деди Ёрмат, ҳам айвоннинг лабига ўтириб, этик ювишга бошлади. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Қаттиқ, шиддат билан ёғмоқ (ёмғир, сел, жала ҳақида).

Эрта куз жаласи тоғлик жойларга хос ҳафсала билан қуяр, ёмғир суви темир ёʻлнинг икки томонидан дарё бўлиб оқар эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

Бу вилоятнинг самоси ғалвирдай сув тутмас бўлганидан, ёмғир ёз бўйи роса қуйди. — Ойбек, Қуёш қораймас

4. Жуда кўп миқдорда, мўл-кўл оқизмоқ, тўкмоқ.

— Нимага йиғламай, кошки кўзим оқиб тушса, ҳеч нимани кўрмасам — кўз ёшларини қуйиб сўзлади Гулсунбиби. — Ойбек, Танланган асарлар

5. кўчма Ёғдирмоқ, тўкмоқ, сочмоқ.

Офтоб осмондан олов қуйяпти. — С. Аҳмад, Таъзим

Мусаффо осмонда тўлин ой ялтирар, жамолидан бутун ер юзига зиё қуйгандек. — Н. Сафаров, Оловли излар

6. Тайёр қолипга эриган, суюқ, юмшоқ нарса солиб, буюм тайёрламоқ.

Шам қуймоқ. Қозон қуймоқ. Ғишт қуймоқ.

Завод қайтадан қурилиб, ускуналаниб, миномётлар учун снарядлар қуя бошладик. — Н. Сафаров, Оловли излар

фл. Қуймоқ феълининг биргалик нисбати.

Тўхтовсиз қуйиш ёʻли орқали суюқликнинг муайян босимни ушлаб туришга мўлжалланган клапан

сфт. 1. Паст томон; бирор нарсадан пастда бўлган жой; пастлик.

Насиба турган жойида пиқ-пиқ йиғлар боши қуйи солинганича тақдирини қарғар эди. — С. Аҳмад, Уфқ

Йигит чирик оғочлар тирқишидан пастга қаради. Қуйида сув симобдай милтирайди. — С. Сиёев, Аваз

2. сфт. Паст томонида бўлган, жойлашган; пастки.

Баширжон қуйи лабини тиш-лаганча, уйнинг шифтига қараб қолди. — Н. Аминов, Суварак

3. Бирор сатҳнинг ёки сатҳдаги ёʻналишнинг пастида бўлган томони; этак.

Сирдарёнинг қуйи оқими.

Сувлар оқар қуйи томонга. — М. Шайхзода

Бу уй — хизматкорхона, бойнинг ташқари ҳовлисининг қуйи томонида шунинг учун кўзга чалинмас эди. — Ойбек, Танланган асарлар

4. Уй, хона ва шу кабиларнинг тўрига нисбатан паст томони; тўрга қарама-қарши томон.

Уйнинг тўрига чирик қора намат ташланган, қуйи томони яланғоч ер. — Ойбек, Танланган асарлар

Тошбобонинг таклифидан сўнг дастурхоннинг қуйи томонига солинган кўрпачага чўккалади. — С. Кароматов, Сўнгги бархан

Бир оздан кейин тортинчоқликни билмайдиган Ҳусайн катталардек эшикдан салом бериб келиб, қуйироққа тиз чўкди. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

5. кам қўлл. Паст; зид. баланд.

Қабр ёнига тизлаган Отабек ва юқори, қуйи дўмбайган қабрлар бу тиловатга сомеъ каби эдилар. А. — Қодирий, Ўтган кунлар

6. кўчма Мавқе, даражаси ва шу кабилар жиҳатдан бошқасига нисбатан кичик, паст бўлган.

Қуйи ташкилотлар. Қуйи лавозим.

Биринчи дарвозанинг икки биқинида турувчи қоровул йигитлар ўрданинг улуғ даражали бекларини кузатар, мансаби қуйироқ ясовуллар билан мутойиба қилишиб қолар эдилар. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

ўзбекчаоққушрусчалебедь, сединаинглизчаswan

Қую қонди баšқа Boshga oqqush qoʻndi - На мою голову сел лебедь (седина) - Он мй ҳеад сат а сван (грай ҳаир)

ўзбекчасовутрусчакольчуга, панцирьинглизчаchain

Туйï кüврüги бирлä берди қуяй У туғ билан бирга ноғора ва йиғасини берди - Он дал вместе с бундучоком и барабаном панцирь - Ҳе гаве тҳе армор, алонг витҳ тҳе бундучок анд тҳе друм

сфт. 1. Қуйиш ёʻли билан тайёрланган, қуйилган.

Қуйма олтин.

Археологлар Қора денгизнинг шимолий қирғоғидан балиқ шаклидаги қуйма чақаларни топишган. — Фан ва турмуш

2. айн. Қуйилма.

Чўян қуйма.

[Денгизчилар] Кўл ичида ёғочга ҳам, металлга ҳам, гилга ҳам ўхшамайдиган ялтироқ тиниқ рангли қуйма ётганини кўришган. — М. Аминжонова, Шишанинг кашф этилиши

Металл қуйилмалар ва пайванд чокларида учрайдиган нуқсонларни аниқловчи гамма-дефектология усули нуқсонларни осонлик билан топишга имкон беради. — Фан ва турмуш

3. кўчма кам қўлл. Қуйиб ишлангандек, мушаклари бўртган, миқти (киши гавдаси ҳақида).

Шербек эгилиб қараб, юмалоқ, қуй-ма қирғиз йигитга кўзи тушди. — С. Анорбоев, Оқсой

4. кўчма. Кўп такрорланадиган, бир қолипдаги (гап, сўз, ибора ҳақида).

Қуйма гаплар.

Бундан ҳам натижа чиқмади — ҳамон ўша, сира ўзгармайдиган қуйма жавоб. — А. Қаҳҳор, Сароб

5. кўчма Аниқ-равшан, чертиб-чертиб айтилган; бурро.

У сўзлар, замонларга бергандай ойдин жавоб, Ҳамма жим, у сўзларди — қуйма эди ва содда — Миртемир

от 1. Товушқонлар оиласига мансуб, қулоқлари ва орқа оёқлари узун сутемизувчи ҳайвон.

Ёввойи қуён. Хонаки қуён. Қуён териси.

Тўнгак орқасидан қулоқлари диккайган қуён пайдо бўлди-да, коптокдек сакраб, буталар орасига яширинди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Овчилар ҳар қайсиси бир нечадан қуён, ўрдак олиб бормоқда эди. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Ўзбекистон хўжаликларида қуён, асосан, гўшт ва мўйна учун боқилади. — Фан ва турмуш

2. кўчма Юраксиз, журъациз, қўрқоқ (одам ҳақида).

Майна Нарзи ота билан гурунглашишни истамасди. Бу қари қуён бирор ваҳимани жавраб, ғашимни келтиради, деб индамади. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

3. Мучал йил ҳисобида тўртинчи йил номи.

от 1. Суюқлик ва баъзи зарралардан йиғилган чўкинди; лойқа, қуйқум; бўтқасимон қуюқ қоришма.

Бўёқ қуйқаси. Мусаллас қуйқаси. Тиндирилган сув қуйқаси.

Гил сувда эримаганлигидан қуйқа ҳолда бўлади. — М. Баҳодиров, Тупроқшуносликдан амалий машғулотлар

Амударё бир йил ичида теваракдаги текисликларда 20 сантиметргача қалинликда қуйқа ҳосил қилади. — И. Жабборов, Кўҳна харобалар сири

2. кўчма Салбий шахслар, нарса-ҳодисаларнинг қолдиғи.

Ана шу [Омон Асиловдай] қуйқаларни, инсоний қиёфасини ёʻқотган кишиларни фош қилиш ҳаммамизнинг бурчимиздир. — Газетадан

ўзбекчақуюқлашмоқ, чуқурлашмоқрусчагустетьинглизчаdeepen one's knowledge

Терилди ўги ҳам қуюлдï билиг Идроки терилди ҳамда билим қуюқлашди - Он обрел живость ума, и знания его углубились - Ҳе фоунд тҳе ливелинесс оф тҳе минд, анд ҳис кновледге деепенед

от 1. Қаттиқ уюрмали шамол; уюрма.

Осмон билан туташиб кетган қуюн ер бағрини қиртишлаб, хас-хашак борми, чанг-тўзон борми — ҳаммасини учириб, айлана-айлана, тобора кўкка интиларди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Ҳозир тунми ёки кўкни тупроқ қуюнлари қоплаганидан шундай қоронғими — билиб бўлмайди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

2. Шиддатли ёғин; тўфон.

Баҳорнинг нохосдан қутурган қуюни чирпирак уриб келди. — Гулдаста

Тўсатдан дераза қоронғилашиб, чақмоқ чақди, момақалдироқ даҳшатли гулдуради. Қуюн қуя бошлади. — И. Раҳим, Ихлос

сфт. 1. Суюқ қисми, суви нисбатан оз бўлган; қуюлган ҳолатли.

Қуюқ қоришма. Қуюқ қиём.

Қилич чопган чеккадан Қуюқ кон сиртга отар. — Ғ, Ғулом

2. Таркибидаги асосий модда нисбатан кўп.

Қуюқ чой. Қуюқ сут. Қуюқ қаймоқ.

3. Тўқ; тўққа мойил (ранг-тус ҳақида).

Бегимхон ғўзадан бошини кўтариб, куюк ўсмали қошларини чимириб, бобиллаб берди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Элмуроднинг юзига қуюқ қизиллик югурди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Чайланинг тепасида Темирқозиқ юлдузи қуюқ кўкка бўялган чиройли капалакдай қанот қоқарди. — С. Анорбоев, Оқсой

4. Бир-бирига яқин жойлашган; қалин, зич.

Қуюқ қамишзор. Қуюқ соя. Барглари Қуюқ қайрағоч. Қуюқ қора қош.

Майнанинг куюк киприклари остидаги ўткир қора кўзлари навкарни элитиб қўйган эди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

Юз қадамча нарига сарғайган қуюқ ўт устига ётқизди. — Ойбек, Қуёш қораймас

5. кўчма Тўкин-сочин, мўл, сероб.

Қуюқ дастурхон. Қуюқ зиёфат. Қуюқ меҳмон қилмоқ.

[Афанди] Совғани хонга манзур қилиб, куюк инъом олиб, ўрдадан чиқиб кетди. — Латифалар

Кампир куёвини ҳамиша шундоқ қуюқ кутар эканми, кетидан димланган жўжа, ош келди. — С. Нуров, Нарвон

6. Кўп миқдорда бир ерга тўпланиб, зичлашиб, қалин қатлам ҳосил қилган, зич, қалин ҳолатли.

Қуюқ туман. Куюк тутун.

Уй ичини куюк қоронғилик босди. Ташқарида шамол ғувуллайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Улар кечки қуёшнинг қуюқ ёғдуси остида жимирлаган қишлоққа кириб келишар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

7. Мазмун, моҳият жиҳатидан тўла даражали (ўзаро муомала, муносабатдаги хатти-ҳаракат, ҳолат ҳақида).

Қуюқ суҳбат. Қуюқ салом-алик.

Дадамат ака Аҳмадни эшиккача кузатиб чиқди. Қуюқ хайрлашди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Уйдан келган хат-да ҳам куюк дуойи салом. Шуҳрат, Шинелли йиллар. Ваъдани куюк қилиб, баъзи қассоблардан бир неча динор қарзга ҳам илинди. — Ойбек, Навоий

8. кўчма Мазмун, диққат-эътибор ва шу кабилар жиҳатдан аҳамиятли бўлган.

У [Ҳошимжон] кейинги сўзга чиққанлар, албатта, менинг тарафимни олади, деб ўйлаган эди. Ёʻқ, гапнинг қуюғи кейин чиқди. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

А. Қаҳҳор ортиқча сўз ва иборалар ишлатмасликка, асар тилини қуюқ, маъноли қилишга интилган. — ЎТА

1. Қуйи сўзининг ўрин-пайт келишиги шакли; пастда, тубанда.

Ялпиз титраб қуйида, Сойдан хушбўй анқийди. — А. Шер.

2. Нарса, иш-ҳаракат ва шу кабилар қаторида, кетма-кетлигида навбатдагиси, охиргиси, эндигисига ишора қилади.

Қуйида шулар ҳақида фикр юритамиз.

Айниқса, қуйида зикр қиладирган ҳолимиз бу икки опа-сингилнинг характеридаги фарқларини очиб кўрсатиш учун етадир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от 1. (астрономияга оид термин сифатида бош ҳарф билан) Қуёш системасига оид марказий жисм — ўзидаги термоядровий реаксиялар ҳисобига ёруғлик ва иссиқлик тарқатувчи (чиқарувчи) улкан газсимон шар шаклидаги ёритқич.

Ер Қуёш атрофида айланади. Қуёшнинг тутилиши.

Ракеталар туфайли биз Қуёш системасини ўзлаштириш имкониятига эга бўлдик. — Фан ва турмуш

2. Шу жисмдан таралувчи нур, иссиқлик.

Қуёш ваннаси. Ёз қуёшида қораймоқ. Қуёшга тутмоқ.

Мурод қуёш ёйилганда турди. — Т. Ашуров, Оқ от

Уй, қуёшга тескари солинганлигидан бўлса керак, бир оз қоронғироқ эди. С. — Зуннунова, Олов

Солдатлар қаҳқаҳлашиб юборишди. Айниқса, қора қошли, юзлари қуёшда пишган йигит силла-си қуриб куларди. — А. Убайдуллаев, Қонли издан

3. кўчма Ниманингдир ҳаёт, яшаш манбаи, асоси ҳисобланадиган, шундай деб қараладиган нарса ҳақида.

Бахт-у иқболим қуёши чиқди, кўрсатди жамол, Ўзбекистонда қазилди зўр канал, оқди зилол. — Ҳабибий

4. Қуёш (эркаклар исми).

от айн. Қуйқа 1.

Тиндирилган сув қуйқуми. Бочкани тагига чўккан қуйқумдан тозаламоқ.

от 1. 1. айн. Дум 1.

Қуйруғи узун ит.

Бедовга ярашган қуйруқ ҳам ёлдир. — Эргаш Жуманбулбул ўғли

Қушни осмонда тутиб турадиган — қанот билан қуйруғи. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. кўчма Доим бировга эргашиб юрадиган, унинг хизматига тайёр турадиган шахс ҳақида; дум.

Соли совуқ ўз қуйруғига буюрди: — Жуманбой, пастдан полос олиб боринг, чопинг. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. айн. Думба 1.

Боқилган қўйларнинг қуйруғи қучоққа сиғмас эди. Узоқдаги қуйруқдан яқиндаги ўпка яхши. — Мақол

Тажрибали чопқинчилар Ҳирот томонига бораётганда, ҳар икки-уч соатлик ёʻлда маълум бир ерга қуйруқ ёғи бўлакларини кўмиб қўйган эдилар. — С. Айний, Қуллар

4. Самолёт, кема ва шу кабиларнинг орқа қисми.

Самолётнинг қуйруғи. Кеманинг қуйруғи.

тех. quyma, quyıp islengen.

от 1. анат. айн. Думғаза 2.

Бақа гавдасининг умуртқа поғонаси қисқа бўлади ва узун қуймуч суяги билан тамомланади. — Зоология

2. Гавданинг бел билан думғаза ўртасидаги орқа қисми.

Хуррам хотинининг қуймучига тепиб юборганини сезмай қолди. — Ёшлик

У икки қўлини қуймучига қўйиб, уйнинг ўртасида андак ўйланиб турди-да, сўнгра диванга ўлтирди. — А. Қаҳҳор, Сароб

Шер-бек Нигорага ер остидан қаради. Унинг ёʻғон икки ўрим сочи баланд қуймучида тўлғаниб ётарди. — С. Анорбоев, Оқсой

от Заҳарли ўт.