Қидирув

Қиёсий равишда, қиёс билан қараганда; қиёсланганда, нисбатан.

Қиёсан ўрганиш. Қиёсан олганда.

Ўрданинг теварак масофасини чамалаб кўрган эдик, шунинг учун ўрданинг қай даража кенг бўлиши ҳам бизга қиёсан маълум. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

1. айн. Қия.

қоронғи тушишига яқинлашганликдан, қиё ёпилиб турган дарбозани кимдир ичкаридан зичлаб ёпди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. айн. Қиялик, қия.

Тоғ оралаб юрар эмиш, Ўтиб қир-у қиёдан. — Т. Тўла

Қиё тепасида бир йигит турар — Кенг водий устида ўйчан боқиши. — Миртемир

от 1. Қуёш тикка кўтарилган пайт, туш пайти; пешин.

Қиёмда чопиқчилар дам олгани чиқишди. Кун қиёмдан оғди.

Қиём вақтида бир қанча болалар тўй келди, тўй келди, деб бақириб-чақириб югуришди. — Ойбек, Танланган асарлар

Кун қиёмига келиб, пешин намози ўқилгандан кейин кўшкнинг ич-таши жимжит бўлиб қолди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

2. Меъёр, маром.

Шавла қиёмига етиб пишган эди. Алижон иштаҳа билан ҳузур қилиб еди. — Ҳ. Нуъмон, Фасллар

Фикр баҳсда қиёмига етади. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

Кетмон деганни бир қиёмда чопади киши — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. Охирги нуқта, тамом бўлиш пайти, охири.

Соч олдириш қиёмига етай деганди, саррожлик — эгар-жабдуқ растаси томондан қийғос тўполон овоз кўтарилиб қолди. — Ғ. Ғулом, Шум бола

Тўйлари ғариброқ бош-ланди-ю, қиёмида қизиб кетди. — Э. Аъзамов, Жавоб

Канал қурилиши қиёмига ета бошлагач, Андижонга қайтдим. — Ўзбекистон қўриқлари

от 1. Ингичка, узун-узун кескир баргли кўп йиллик ўт.

Кекса подачи ботқоққа ҳам, юзига урилган кескир қиёқ баргларига ҳам эътибор қилмай, олға интилар эди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Кўк-орол пахтазори ғумай, қиёқ, печак каби ўтлардан тозаланиб бўлаёзди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

2. Баъзи ўт-ўсимликларнинг қиёқ баргига ўхшаш, кескир барги.

Майсалар қиёқ чўзиб қолди. Қамишнинг қиёғи қўлни кесиб кетди.

Ўқ товуши тинганда, савағичнинг қуриган қиёқлари тўзғиб кетганини кўрди. — С. Аҳмад, Уфқ

от 1. Ўзаро чоғиштириш, солиштириш, таққослаш; муқояса, таққос.

Таржима сифатини аниқлашнинг асосий воситаси қиёсдир. — Ғ. Саломов, Таржима назариясига кириш

У нотиқлик санъатини эринмай ўрганиши, оддий қиёслардан катта хулосалар чиқариш кўникмасини ҳосил қилмоғи лозим. — Газетадан

2. Ўхшаш, тенг, мисл.

Онамиз кўкрагин ёʻқдир қиёси, Шундан оқиб чиқар меҳр дарёси. — Ё. Мирзо

Юртим, сенга шеър битдим бу кун, Қиёсингни топмадим асло. — А. Орипов, Руҳим

от 1. Ташқи кўриниш, тус.

Шаҳримизнинг қиёфаси кундан-кунга ўзгармоқда.

Гўё улуғ бир ҳодиса содир бўлиши кутилаётгандек ер-у кўк тантанали қиёфа олди. — С. Анорбоев, Оқсой

Замоннинг оёғида Қудрат берган эски чориқ, қўлида ёш боланинг калласидай гурзи юзида ғайрат ўти — у шу қиёфада Фарҳодни эсга солади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Ўша Элгелдимисан, томир? Соб бўлибсан-ку! Бай-бай-бай Одамни ҳам шундай аянчли қиёфага солса бўлар экан-да. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

2. Юз ифодаси.

Унинг қиёфасидан хурсанд эканлиги кўринарди.

Негадир, ҳамманинг қиёфаси бирдан жиддий тус олган. Анварнинг кўзларида ҳатто қўрқув. — Ҳ. Аҳмар, Ким ҳақ?

Қиёфамда ранж аломати бўлди шекилли, ҳамхонам дарҳол гапни бошқа томонга буриб юборди. — Н. Аминов, Қалтис хато

3. кўчма Кишининг маънавий, руҳий ва ахлоқий хусусиятлари, онги, дунёқараши, билим-савияси ва шу кабилар мажмуи.

Кишининг маънавий қиёфаси.

Ёшларнинг қилаётган йиллари уларнинг қиёфасини белгилаб беради. — Газетадан

от 1. Диний эътиқодларга кўра, гўё бу дунё тугагач, у дунёда ҳамма тирилиб, сўроққа тўпланадиган кун; охират, маҳшар.

Афандим, ким қурбонликка қўй сўйса, қиёмат куни қил кўприкдан ўша қўйни миниб ўтар эмиш, шу ростми? — Латифалар

Агарда ҳаққингизни олмасангиз, мен бир кекса одамни қиёматгача қийнаган бўласиз, олинг, иним. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. кўчма Қий-чув, тўполон, ур-йиқит; жанжал.

Эрталаб кўча қўққисдан қий-чув, қиёмат бўлиб кетди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Айланай, сизларнинг қораларингизни кўриши билан: Раисга Жалил ўлгур етказган. Бўлмаса, нега келяпти? деб қилди қиёматни. — С. Анорбоев, Оқсой

Мана энди нима бўлди. Ҳали эшикдан киришим билан келин қиёмат кўтаради. — Ойдин, Келин ўғил туғибди

3. кўчма с.т. Жуда ажойиб, киши қойил қоладиган.

Қиёмат этик,

Ўзбекистон оқсоқоли Ёʻлдош ота билан Усмон Юсупов ҳам шу ерда [бош тўғонда] эдилар. Кўп участкалардан одам йиғилган, қиёмат базм бўлди. — Ғ. Ғулом, Ҳамидни эслаб

сфт. Узаро таққослашга, қиёслашга асосланган.

Қиёсий метод. Қиёсий грамматика. Сифатнинг қиёсий даражаси (тлш.).

Уларнинг [ёшларнинг] билганлари тахминий ва қиёсий бўлиб, кўпинча тарихий ҳақиқатга тўғри келмайди. — С. Айний, Эсдаликлар

сфт. Бирон қиёфада бўлган; кўринишдаги.

Деҳқонларча камтар, содда қиёфали рус йигити кичик сержант эди. — Ойбек, Қуёш қораймас

teńi-tayı joq, salıstırıp bolmaytugın

сфт. кт. кам қўлл. айн. Қиёфали.

Биз бепоён Ватанимизга тумшуқ суқмоқ орзусини қилган, одам қиёфатли бир махлуққа ўз кучимизни кўрсатмоқчи бўлдик. — А. Умар, Мухтор

от Ажралмас, абадий.

Қиёматли дўст. Қиёматли қўшнилар.

Мен сизнинг қиёматли синглингиз бўлай. — П. Турсун, Ўқитувчи

Сен ҳам бўлгин қиёматли фарзандим. — Равшан

фл. Нисбат бермоқ, ўхшатмоқ; ўзаро таққосламоқ.

Ёшликни баҳор фаслига қиёслайдилар — Газетадан

Равон ёʻлдан борарканмиз, бу бепоён даштни беихтиёр шахмат тахтасига қиёслаймиз. — Газетадан

Бухгалтер корхонанинг ўтмиши ва ҳозирги турмуши, хўжалигини қиёслаб, чўтга сола кетди. — Газетадан

фл. Қиёсламоқ феълининг мажҳул нисбати.

1. óle-ólgenshe, bir ómir

2. heshqashan

от Қиёмат куни, рўзи қиёмат, маҳшар.

Қиёмат-қойим бўлади, яқинда ҳаммани ер ютади. — С. Аҳмад, Ҳукм

Воқеа-ҳодисаларни тарих нуқтайи назаридан солиштириб ўрганиш усули.

Ўлчаш воситаларига қўйиладиган ҳамда улар қиёсланган ва қўлланишга яроқли деб тан олинганлиги фактини тасдиқловчи белги.

русчакафедра сравнительного правоведенияинглизчаchair of comparative law